Celebrex (Σελεκοξίμπη): Εργαστηριακή Παρακολούθηση, Ασφάλεια & Κλινικός Οδηγός
Το celecoxib είναι εκλεκτικό
μη στεροειδές αντιφλεγμονώδες φάρμακο (ΜΣΑΦ, COX-2).
Παρότι θεωρείται πιο φιλικό για το στομάχι σε σύγκριση με τα
μη εκλεκτικά ΜΣΑΦ, η χρήση του απαιτεί
εργαστηριακό έλεγχο νεφρικής, ηπατικής και καρδιαγγειακής λειτουργίας,
ιδίως σε μακροχρόνια αγωγή ή σε
ευπαθείς ομάδες ασθενών.
1
Τι είναι το Celebrex
Το Celebrex περιέχει σελεκοξίμπη, ένα
μη στεροειδές αντιφλεγμονώδες φάρμακο (ΜΣΑΦ)
που ανήκει στους εκλεκτικούς αναστολείς της κυκλοοξυγενάσης-2 (COX-2).
Χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση του πόνου και της
φλεγμονής σε χρόνιες και φλεγμονώδεις παθήσεις του
μυοσκελετικού συστήματος.
Σε αντίθεση με τα κλασικά ΜΣΑΦ (π.χ. ιβουπροφαίνη, δικλοφαινάκη),
η σελεκοξίμπη δρα πιο εκλεκτικά στο ένζυμο COX-2,
το οποίο ενεργοποιείται κυρίως σε καταστάσεις φλεγμονής,
ενώ επηρεάζει λιγότερο το COX-1 που προστατεύει τον
γαστρικό βλεννογόνο και τη νεφρική αιμάτωση.
Αυτός ο μηχανισμός εξηγεί γιατί το Celebrex θεωρείται
γαστρεντερικά πιο ανεκτό σε σύγκριση με άλλα ΜΣΑΦ,
χωρίς όμως να στερείται συστηματικών ανεπιθύμητων ενεργειών,
ιδίως σε νεφρικό και
καρδιαγγειακό επίπεδο.
Για τον λόγο αυτό, η χρήση του συχνά συνοδεύεται από
εργαστηριακή παρακολούθηση,
ιδιαίτερα σε ασθενείς αυξημένου κινδύνου.
2
Πότε χορηγείται
Το Celebrex χορηγείται για τη
συμπτωματική αντιμετώπιση του πόνου και της φλεγμονής
σε χρόνιες φλεγμονώδεις ή εκφυλιστικές παθήσεις,
όταν απαιτείται αντιφλεγμονώδης δράση
με σχετικά καλύτερη γαστρεντερική ανεκτικότητα.
Κύριες εγκεκριμένες ενδείξεις:
- Οστεοαρθρίτιδα – μείωση χρόνιου αρθρικού πόνου
και βελτίωση κινητικότητας. - Ρευματοειδής αρθρίτιδα – συμπτωματική αγωγή
παράλληλα με τροποποιητικά της νόσου φάρμακα. - Αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα – έλεγχος φλεγμονής
και πρωινής δυσκαμψίας.
Η επιλογή της σελεκοξίμπης γίνεται συχνά σε ασθενείς
με ιστορικό γαστρεντερικής δυσανεξίας,
χωρίς όμως να παραβλέπεται η ανάγκη αξιολόγησης
του καρδιαγγειακού και νεφρικού κινδύνου.
3
Μηχανισμός δράσης (COX-2)
Η σελεκοξίμπη δρα μέσω εκλεκτικής αναστολής της κυκλοοξυγενάσης-2 (COX-2),
ενζύμου που ενεργοποιείται κυρίως σε καταστάσεις
φλεγμονής, τραυματισμού και πόνου.
Η αναστολή της COX-2 οδηγεί σε
μείωση της παραγωγής προσταγλανδινών,
ουσιών που ευθύνονται για τον πόνο, το οίδημα και τη φλεγμονή.
COX-1 vs COX-2:
- COX-1: προστασία γαστρικού βλεννογόνου, νεφρική αιμάτωση, αιμοπετάλια
- COX-2: παραγωγή προσταγλανδινών σε φλεγμονή και πόνο
Η περιορισμένη αναστολή της COX-1 εξηγεί τη
μικρότερη γαστρεντερική τοξικότητα
σε σχέση με τα κλασικά ΜΣΑΦ.
Ωστόσο, η εκλεκτική δράση στην COX-2
σχετίζεται με μεταβολές στην αγγειακή ισορροπία,
γεγονός που δικαιολογεί την ανάγκη
καρδιαγγειακής και εργαστηριακής παρακολούθησης.
4
Γιατί χρειάζεται εργαστηριακή παρακολούθηση
Παρότι το Celebrex (σελεκοξίμπη) εμφανίζει
καλύτερη γαστρεντερική ανεκτικότητα
σε σύγκριση με τα μη εκλεκτικά ΜΣΑΦ,
παραμένει ένα
συστηματικό αντιφλεγμονώδες φάρμακο
με πιθανές επιδράσεις σε
νεφρούς, καρδιαγγειακό σύστημα και ήπαρ.
Για τον λόγο αυτό, σε επιλεγμένες ομάδες ασθενών,
η θεραπεία θα πρέπει να συνοδεύεται από
στοχευμένη εργαστηριακή επιτήρηση.
- Νεφρική λειτουργία:
πιθανή αύξηση της κρεατινίνης ορού
και μείωση του eGFR,
ιδίως σε ηλικιωμένους ή αφυδατωμένους ασθενείς. - Καρδιαγγειακό σύστημα:
ενδεχόμενη επίδραση στην
αρτηριακή πίεση
και στον συνολικό καρδιαγγειακό κίνδυνο,
κυρίως σε μακροχρόνια χρήση. - Ήπαρ:
σπάνια αλλά κλινικά σημαντική
αύξηση των τρανσαμινασών,
που απαιτεί επανεκτίμηση της αγωγής.
5
Έλεγχος πριν την έναρξη θεραπείας
Πριν την έναρξη θεραπείας με Celebrex (σελεκοξίμπη),
ιδίως σε ασθενείς αυξημένου κινδύνου
(ηλικιωμένοι, υπέρταση, χρόνια νεφρική ή ηπατική νόσος,
συγχορήγηση άλλων φαρμάκων),
συνιστάται βασικός εργαστηριακός έλεγχος,
ώστε να τεκμηριωθεί η ασφαλής χορήγηση
και να υπάρχει σημείο αναφοράς για μελλοντική παρακολούθηση.
| Εξέταση | Σκοπός |
|---|---|
| Κρεατινίνη ορού, eGFR | Εκτίμηση νεφρικής λειτουργίας πριν την έναρξη θεραπείας |
| AST (SGOT), ALT (SGPT) | Έλεγχος ηπατικής ασφάλειας και βασικών τρανσαμινασών |
| Γενική αίματος | Ανίχνευση αναιμίας ή ενδείξεων αιμορραγίας |
Ο αρχικός εργαστηριακός έλεγχος λειτουργεί ως
baseline.
Σε περίπτωση μεταβολών κατά τη διάρκεια της θεραπείας,
διευκολύνει την έγκαιρη αναγνώριση
νεφρικών ή ηπατικών επιπλοκών
και την προσαρμογή της αγωγής.
6
Νεφρική λειτουργία και ασφάλεια
Η αναστολή προσταγλανδινών μπορεί να οδηγήσει σε
μείωση της νεφρικής αιμάτωσης,
ιδίως σε ηλικιωμένους ή αφυδατωμένους ασθενείς.
Ενδείξεις διακοπής:
- Αύξηση κρεατινίνης >30% από τη βασική τιμή
- Σημαντική μείωση eGFR
- Οίδημα ή ολιγουρία
7
Ήπαρ και εργαστηριακή ασφάλεια
Η σελεκοξίμπη μεταβολίζεται κυρίως στο ήπαρ.
Σε μικρό ποσοστό ασθενών μπορεί να παρατηρηθεί
ήπια έως μέτρια αύξηση των τρανσαμινασών,
ιδίως κατά τη μακροχρόνια χορήγηση
ή σε ασθενείς με προϋπάρχουσα ηπατική δυσλειτουργία.
Οι μεταβολές αυτές είναι συνήθως αναστρέψιμες
μετά τη διακοπή του φαρμάκου.
- AST (SGOT) και ALT (SGPT):
συνιστάται περιοδικός έλεγχος σε ασθενείς
που λαμβάνουν Celebrex για παρατεταμένο χρονικό διάστημα. - Αύξηση >3× του ανώτερου φυσιολογικού ορίου (ULN):
αποτελεί ένδειξη για άμεση διακοπή
και επανεκτίμηση της ηπατικής λειτουργίας. - Συνοδά συμπτώματα (κόπωση, ναυτία, ίκτερος):
επιβάλλουν άμεσο εργαστηριακό έλεγχο,
ανεξαρτήτως διάρκειας θεραπείας.
Σε ασθενείς με ιστορικό ηπατικής νόσου
ή ταυτόχρονη λήψη άλλων ηπατοτοξικών φαρμάκων,
ο έλεγχος τρανσαμινασών θα πρέπει να γίνεται
πριν την έναρξη και
κατά τη διάρκεια της θεραπείας.
8
Καρδιαγγειακός κίνδυνος
Η εκλεκτική αναστολή της COX-2 μπορεί να επηρεάσει την
αγγειακή ισορροπία,
καθώς μεταβάλλει την παραγωγή αγγειοδραστικών προσταγλανδινών.
Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε
αύξηση της αρτηριακής πίεσης
και σε επιβάρυνση του
καρδιαγγειακού κινδύνου,
ιδίως σε υψηλές δόσεις
ή σε μακροχρόνια χορήγηση.
Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος σε ασθενείς με
προϋπάρχουσα καρδιαγγειακή νόσο
ή πολλαπλούς παράγοντες κινδύνου,
γεγονός που καθιστά απαραίτητη
την προσεκτική επιλογή ασθενών και τη συστηματική παρακολούθηση.
- Τακτικός έλεγχος αρτηριακής πίεσης:
ιδιαίτερα κατά τις πρώτες εβδομάδες θεραπείας
και σε κάθε αύξηση της δόσης. - Ασθενείς με στεφανιαία νόσο ή ιστορικό ΑΕΕ:
απαιτείται εξατομικευμένη εκτίμηση
οφέλους–κινδύνου πριν και κατά τη διάρκεια της θεραπείας.
Σε ασθενείς υψηλού καρδιαγγειακού κινδύνου,
η χρήση Celebrex θα πρέπει να γίνεται
στη χαμηλότερη αποτελεσματική δόση
και για το συντομότερο δυνατό χρονικό διάστημα.
9
Γαστρεντερικός κίνδυνος
Το Celebrex (σελεκοξίμπη) σχετίζεται με
χαμηλότερο γαστρεντερικό κίνδυνο
σε σύγκριση με τα μη εκλεκτικά ΜΣΑΦ,
καθώς αναστέλλει κυρίως την COX-2 και
επηρεάζει λιγότερο την COX-1
που προστατεύει τον γαστρικό βλεννογόνο.
Ωστόσο, ο κίνδυνος δεν μηδενίζεται,
ιδίως σε ευάλωτους πληθυσμούς.
- Ιστορικό πεπτικού έλκους ή γαστρεντερικής αιμορραγίας:
αυξημένος κίνδυνος υποτροπής, ακόμη και με εκλεκτικά ΜΣΑΦ. - Συγχορήγηση με ασπιρίνη ή άλλα ΜΣΑΦ:
μειώνει το γαστρεντερικό πλεονέκτημα της σελεκοξίμπης
και αυξάνει τον κίνδυνο επιπλοκών. - Ηλικία >65 ετών:
μεγαλύτερη ευαισθησία του γαστρικού βλεννογόνου,
απαιτείται αυξημένη προσοχή.
Σε ασθενείς αυξημένου γαστρεντερικού κινδύνου,
η χορήγηση Celebrex θα πρέπει να γίνεται
στη χαμηλότερη αποτελεσματική δόση
και, όπου ενδείκνυται, να συνδυάζεται με
γαστροπροστατευτική αγωγή.
10
Αλληλεπιδράσεις και εργαστηριακές επιπτώσεις
Η σελεκοξίμπη μπορεί να επηρεάσει ή να επηρεαστεί από
άλλα φάρμακα, με αποτέλεσμα
μεταβολές σε κρίσιμες εργαστηριακές παραμέτρους.
Η γνώση των αλληλεπιδράσεων είναι σημαντική,
ιδίως σε ασθενείς που λαμβάνουν
χρόνια φαρμακευτική αγωγή.
- Κουμαρινικά (π.χ. βαρφαρίνη):
πιθανή αύξηση του INR,
με αυξημένο κίνδυνο αιμορραγίας.
Συνιστάται στενότερη παρακολούθηση
τις πρώτες ημέρες συγχορήγησης. - ACE-αναστολείς / ARB / διουρητικά:
δυνατόν να προκληθεί
επιδείνωση της νεφρικής λειτουργίας,
ιδιαίτερα σε ηλικιωμένους ή αφυδατωμένους ασθενείς.
Έλεγχος κρεατινίνης και eGFR κρίνεται απαραίτητος. - Λίθιο:
η συγχορήγηση μπορεί να οδηγήσει σε
αύξηση των επιπέδων λιθίου στο αίμα,
με κίνδυνο τοξικότητας.
Απαιτείται τακτικός εργαστηριακός έλεγχος.
Σε περιπτώσεις συγχορήγησης με τα παραπάνω φάρμακα,
η θεραπεία με Celebrex θα πρέπει να συνοδεύεται από
στοχευμένο εργαστηριακό έλεγχο,
ανάλογα με το φαρμακευτικό προφίλ του ασθενούς.
11
Ειδικές ομάδες ασθενών
- Ηλικιωμένοι >65 ετών:
αυξημένη ευαισθησία σε νεφρικές και καρδιαγγειακές ανεπιθύμητες ενέργειες,
απαιτείται στενότερη κλινική και εργαστηριακή παρακολούθηση. - Χρόνια νεφρική ή ηπατική νόσος:
αυξημένος κίνδυνος επιδείνωσης της λειτουργίας οργάνων·
συνιστάται προσαρμογή δόσης και τακτικός έλεγχος
κρεατινίνης, eGFR και τρανσαμινασών. - Υπέρταση ή καρδιαγγειακή νόσος:
πιθανή αύξηση της αρτηριακής πίεσης και
επιβάρυνση του καρδιαγγειακού κινδύνου,
ιδιαίτερα σε μακροχρόνια χρήση.
12
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
Χρειάζονται εξετάσεις σε βραχεία χρήση του Celebrex;
Σε βραχεία χορήγηση (λίγες ημέρες) και σε άτομα χωρίς
υποκείμενα νοσήματα, συνήθως δεν απαιτείται εργαστηριακός έλεγχος.
Ωστόσο, σε ηλικιωμένους ή σε ασθενείς με
νεφρική νόσο, υπέρταση ή καρδιαγγειακό ιστορικό,
μπορεί να συστηθεί προληπτικός έλεγχος.
Είναι ασφαλές το Celebrex σε ασθενείς με υπέρταση;
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί, αλλά απαιτείται
παρακολούθηση της αρτηριακής πίεσης,
καθώς τα ΜΣΑΦ – συμπεριλαμβανομένης της σελεκοξίμπης –
ενδέχεται να προκαλέσουν αύξηση της πίεσης
ή μείωση της αποτελεσματικότητας αντιυπερτασικών φαρμάκων.
Ποια είναι η πιο σημαντική εξέταση κατά τη θεραπεία;
Η πιο κρίσιμη εξέταση είναι η
κρεατινίνη ορού με υπολογισμό eGFR,
καθώς αντικατοπτρίζει τη
νεφρική λειτουργία,
η οποία μπορεί να επηρεαστεί ακόμη και σε ασθενείς
χωρίς προηγούμενο νεφρικό ιστορικό.
Χρειάζεται έλεγχος ήπατος με Celebrex;
Σε παρατεταμένη χρήση ή σε ασθενείς με
ηπατική νόσο,
συνιστάται περιοδικός έλεγχος
AST και ALT,
καθώς έχουν αναφερθεί σπάνιες αυξήσεις τρανσαμινασών.
Μπορεί το Celebrex να επηρεάσει άλλες εξετάσεις αίματος;
Ναι. Σε συνδυασμό με άλλα φάρμακα μπορεί να παρατηρηθούν:
- αύξηση INR σε ασθενείς που λαμβάνουν κουμαρινικά,
- αύξηση καλίου με ACE-αναστολείς ή ARB,
- μεταβολές στη νεφρική λειτουργία.
13
Κλείστε Ραντεβού
14
Βιβλιογραφία
U.S. Food and Drug Administration (FDA).FDA – Drug Safety Communication
New England Journal of Medicine.NEJM – Full Article
Clinical Journal of the American Society of Nephrology.CJASN – Review
Ελληνική Ρευματολογική Εταιρεία.Ελληνική Ρευματολογική Εταιρεία
Μικροβιολογικό Λαμία – Κατάλογος Εξετάσεων.mikrobiologikolamia.gr
