HDL Χοληστερόλη: Τιμές, Τι Σημαίνει >60 mg/dL και Πώς Προστατεύει την Καρδιά

1

Κατανόηση της Χοληστερόλης

Η HDL (High-Density Lipoprotein) είναι λιποπρωτεΐνη υψηλής πυκνότητας και αποτελεί τη λεγόμενη
«καλή» χοληστερόλη. Ο ρόλος της είναι προστατευτικός, καθώς απομακρύνει την περίσσεια
χοληστερόλης από τα τοιχώματα των αγγείων και τη μεταφέρει στο ήπαρ για μεταβολισμό και αποβολή.

Η χοληστερόλη είναι απαραίτητο λιπίδιο για τον οργανισμό, συμμετέχει στη σύνθεση στεροειδών
ορμονών (όπως κορτιζόλη και οιστρογόνα), στη δημιουργία βιταμίνης D και στην παραγωγή χολικών
οξέων για την πέψη των λιπών. Ωστόσο, όταν κυκλοφορεί σε ακατάλληλες μορφές ή σε υπερβολικές
ποσότητες, αυξάνει τον καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Επειδή η χοληστερόλη δεν διαλύεται στο αίμα, μεταφέρεται μέσω λιποπρωτεϊνών:
η LDL μεταφέρει χοληστερόλη από το ήπαρ προς τους ιστούς, ενώ η HDL λειτουργεί
αντίστροφα, απομακρύνοντας τη χοληστερόλη από τα αγγεία. Η ισορροπία μεταξύ LDL και HDL
είναι καθοριστική για την πρόγνωση της καρδιαγγειακής υγείας.

2

Τι είναι η HDL (High-Density Lipoprotein)

Η HDL προστατεύει τα αγγεία μέσω ενός βασικού μηχανισμού που ονομάζεται
αντίστροφη μεταφορά χοληστερόλης. Πρόκειται για μια διαδικασία κατά την οποία
η περίσσεια χοληστερόλης απομακρύνεται από τα κύτταρα και τα τοιχώματα των αρτηριών
και επιστρέφει στο ήπαρ.

Η διαδικασία ξεκινά με τον σχηματισμό ανώριμων σωματιδίων HDL στο ήπαρ και στο έντερο.
Αυτά τα σωματίδια «συλλέγουν» ελεύθερη χοληστερόλη από τα αγγεία και τα μακροφάγα
που συμμετέχουν στη δημιουργία αθηρωματικής πλάκας. Στη συνέχεια, η χοληστερόλη
μεταφέρεται στο ήπαρ, όπου είτε επαναχρησιμοποιείται είτε αποβάλλεται μέσω της χολής.

Με τον τρόπο αυτό, η HDL περιορίζει τη συσσώρευση λιπιδίων στις αρτηρίες,
μειώνει τη φλεγμονή του αγγειακού τοιχώματος και συμβάλλει στην πρόληψη
της αθηροσκλήρωσης, του εμφράγματος και του εγκεφαλικού επεισοδίου.

3

HDL και Απολιποπρωτεΐνη A-I (ApoA-I)

Η Απολιποπρωτεΐνη A-I (ApoA-I) αποτελεί τον βασικό δομικό και λειτουργικό πυρήνα των
σωματιδίων HDL. Δεν καθορίζει μόνο το μέγεθος και τη σταθερότητά τους, αλλά και
την ικανότητά τους να απομακρύνουν χοληστερόλη από τα αγγεία.

Η ApoA-I ενεργοποιεί το ένζυμο LCAT (λεκιθίνη–χοληστερόλη ακυλοτρανσφεράση),
το οποίο μετατρέπει την ελεύθερη χοληστερόλη σε εστέρες χοληστερόλης μέσα στο
σωματίδιο HDL. Με αυτόν τον τρόπο, η HDL «παγιδεύει» περισσότερη χοληστερόλη
και καθίσταται λειτουργικά αποτελεσματική.

Κλινικά, χαμηλά επίπεδα ApoA-I συνδέονται με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο,
ακόμη και όταν η τιμή της HDL-C βρίσκεται εντός φυσιολογικών ορίων.
Η αναλογία ApoB/ApoA-I θεωρείται ισχυρός δείκτης καρδιαγγειακού κινδύνου,
με χαμηλότερες τιμές να υποδηλώνουν καλύτερη λιπιδαιμική ισορροπία.

Συμπερασματικά, στη σύγχρονη ιατρική προσέγγιση δεν αξιολογείται μόνο
η ποσότητα της HDL, αλλά και η λειτουργικότητά της, με την ApoA-I να
αποτελεί κεντρικό παράγοντα αυτής της αξιολόγησης.

4

Φυσιολογικές τιμές HDL και κατηγορίες κινδύνου

Η ερμηνεία της HDL γίνεται πάντα στο πλαίσιο του συνολικού λιπιδαιμικού προφίλ.
Ωστόσο, υπάρχουν σαφή όρια που σχετίζονται με τον καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Τιμές HDL πάνω από 60 mg/dL θεωρούνται καρδιοπροστατευτικές.
Μελέτες δείχνουν ότι κάθε αύξηση κατά 1 mg/dL πάνω από αυτό το όριο
σχετίζεται με περίπου 2–3% μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου.

5

Δείκτες Castelli και Atherogenic Index of Plasma (AIP)

Οι δείκτες κινδύνου που βασίζονται στη σχέση της HDL με άλλα λιπίδια
παρέχουν πιο ολοκληρωμένη εκτίμηση του καρδιαγγειακού κινδύνου
σε σχέση με τις μεμονωμένες τιμές.

• Δείκτης Castelli I: Ολική Χοληστερόλη / HDL
• Δείκτης Castelli II: LDL / HDL
• Atherogenic Index of Plasma (AIP): log₁₀(Τριγλυκερίδια / HDL)

Όσο χαμηλότεροι είναι οι παραπάνω δείκτες, τόσο καλύτερη θεωρείται
η ισορροπία μεταξύ αθηρογόνων και προστατευτικών λιποπρωτεϊνών.

6

Οφέλη από υψηλά επίπεδα HDL (>60 mg/dL)

Η διατήρηση υψηλών επιπέδων HDL συνδέεται με πολλαπλούς μηχανισμούς
καρδιαγγειακής προστασίας και καλύτερη μακροπρόθεσμη πρόγνωση.

• Μείωση εμφράγματος μυοκαρδίου: έως και 26% χαμηλότερος κίνδυνος.
• Μείωση καρδιαγγειακής θνητότητας: κάθε +1 mg/dL HDL σχετίζεται με 2–3% μείωση.
• Βελτίωση ενδοθηλιακής λειτουργίας: καλύτερη αγγειακή διαστολή και σταθερότητα πλακών.
• Αντιφλεγμονώδης και αντιοξειδωτική δράση: περιορισμός φλεγμονής στο αγγειακό τοίχωμα.
• Ενίσχυση αντίστροφης μεταφοράς χοληστερόλης: αποτελεσματικότερη απομάκρυνση λιπιδίων.
• Μείωση κινδύνου ισχαιμικού εγκεφαλικού: έως και 20% χαμηλότερη πιθανότητα.

Συνολικά, η HDL δεν αποτελεί απλώς έναν «καλό αριθμό» στο λιπιδαιμικό προφίλ,
αλλά έναν ενεργό δείκτη καρδιαγγειακής ευεξίας και αγγειακής προστασίας.

7

Παράγοντες που επηρεάζουν τα επίπεδα HDL

Τα επίπεδα της HDL καθορίζονται από συνδυασμό γενετικών, ορμονικών,
μεταβολικών και περιβαλλοντικών παραγόντων.
Η κατανόησή τους βοηθά στη στοχευμένη βελτίωση του λιπιδαιμικού προφίλ.

• Γενετικοί παράγοντες: Πολυμορφισμοί σε γονίδια όπως το APOA1
  καθορίζουν τη «βασική» τιμή HDL και τη λειτουργικότητά της.
• Φύλο: Οι γυναίκες εμφανίζουν υψηλότερη HDL,
  κυρίως λόγω της δράσης των οιστρογόνων.
• Ηλικία: Με την πάροδο του χρόνου,
  η HDL τείνει να μειώνεται σταδιακά.
• Διατροφή: Μονοακόρεστα και πολυακόρεστα λιπαρά αυξάνουν την HDL,
  ενώ τα κορεσμένα και τα τρανς λιπαρά τη μειώνουν.
• Σωματική δραστηριότητα: Η τακτική άσκηση αυξάνει
  τόσο την ποσότητα όσο και τη λειτουργικότητα της HDL.
• Σωματικό βάρος: Η παχυσαρκία συνδέεται με χαμηλότερη HDL,
  ενώ απώλεια 5–10% του βάρους οδηγεί σε αισθητή άνοδο.
• Κάπνισμα: Μειώνει σημαντικά την HDL·
  η διακοπή οδηγεί σε ταχεία βελτίωση.
• Ύπνος και στρες: Χρόνια έλλειψη ύπνου και αυξημένη κορτιζόλη
  επιδρούν αρνητικά στο λιπιδαιμικό προφίλ.
• Φάρμακα και συμπληρώματα: Ορισμένες ουσίες
  (π.χ. νιασίνη) αυξάνουν την HDL,
  ενώ άλλες μπορεί να τη μειώσουν έμμεσα.
  ↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

  Παράγοντας	Επίδραση στην HDL	Σχόλιο
  Αερόβια άσκηση	↑	Σταθερή αύξηση με 150–300′/εβδ.
  Απώλεια βάρους	↑	Ιδιαίτερα σε απώλεια 5–10%
  Κάπνισμα	↓	Η διακοπή βελτιώνει γρήγορα την HDL
  Μονοακόρεστα λιπαρά	↑	Ελαιόλαδο, ξηροί καρποί
  Τρανς λιπαρά	↓	Επεξεργασμένα τρόφιμα
  Αλκοόλ (μέτριο)	↑ / ±	Όχι ως θεραπευτική στρατηγική

8

Άσκηση και HDL: τι πραγματικά λειτουργεί

Η σωματική άσκηση αποτελεί έναν από τους ισχυρότερους μη φαρμακευτικούς τρόπους
αύξησης της HDL και βελτίωσης της αγγειακής υγείας.

Πώς η άσκηση αυξάνει την HDL

• Βελτίωση λιπιδικού μεταβολισμού:
  ενίσχυση ενζύμων που συμμετέχουν στην αντίστροφη μεταφορά χοληστερόλης.
• Μείωση αγγειακής φλεγμονής:
  καλύτερη λειτουργικότητα των σωματιδίων HDL.
• Αύξηση μεγέθους HDL:
  μεγαλύτερα και πιο «δραστικά» σωματίδια απομακρύνουν περισσότερη χοληστερόλη.

Προτεινόμενο πρόγραμμα άσκησης

• Αερόβια άσκηση:
  150–300 λεπτά/εβδομάδα μέτριας έντασης
  (γρήγορο περπάτημα, ποδηλασία, κολύμβηση).
• Αντιστάσεις:
  2–3 συνεδρίες/εβδομάδα με βάρη ή λάστιχα,
  βελτιώνουν τη μυϊκή μάζα και τον λιπιδικό μεταβολισμό.
• Διαλειμματική υψηλής έντασης (HIIT):
  σύντομα διαστήματα έντονης προσπάθειας
  με αποδεδειγμένα οφέλη στην HDL.

Με συστηματική άσκηση,
μετρήσιμη άνοδος της HDL παρατηρείται συνήθως μέσα σε 3–6 μήνες.

9

Πώς να αυξήσετε φυσικά την HDL

Η φυσική αύξηση της HDL βασίζεται σε συνδυασμό καθημερινών συνηθειών
που δρουν συνεργικά και μακροπρόθεσμα.

• Σταθερή σωματική δραστηριότητα:
  τουλάχιστον 150 λεπτά αερόβιας άσκησης την εβδομάδα.
• Διατροφή πλούσια σε υγιή λιπαρά:
  ελαιόλαδο, λιπαρά ψάρια, ξηροί καρποί και σπόροι.
• Διακοπή καπνίσματος:
  μία από τις ταχύτερες παρεμβάσεις για άνοδο HDL.
• Έλεγχος σωματικού βάρους:
  απώλεια 5–10% οδηγεί σε μετρήσιμη βελτίωση.
• Ποιοτικός ύπνος:
  7–9 ώρες ανά νύχτα για ορμονική και μεταβολική ισορροπία.
• Μείωση χρόνιου στρες:
  διαλογισμός, ήπια άσκηση και σωστός προγραμματισμός καθημερινότητας.

Η επανεκτίμηση της HDL συνιστάται
μετά από 3–6 μήνες συστηματικών αλλαγών,
ώστε να αξιολογηθεί η πραγματική ανταπόκριση του οργανισμού.

10

Διατροφικές στρατηγικές για ουσιαστική άνοδο της HDL

Η διατροφή επηρεάζει άμεσα τόσο τα επίπεδα όσο και τη λειτουργικότητα της HDL.
Στόχος είναι η ενίσχυση της αντίστροφης μεταφοράς χοληστερόλης
και η μείωση των αθηρογόνων λιπιδίων.

• Λιπαρά ψάρια (2–3 φορές/εβδομάδα):
  σολομός, σκουμπρί, σαρδέλες — πλούσια σε EPA/DHA.
• Μονοακόρεστα λιπαρά σε κάθε γεύμα:
  ελαιόλαδο, ελιές, αβοκάντο, ξηροί καρποί.
• Πολυακόρεστα λιπαρά & σπόροι:
  λιναρόσπορος, chia, καρύδια.
• Αντιοξειδωτικά:
  μούρα, πράσινο τσάι, κακάο υψηλής περιεκτικότητας.
• Πρωτεΐνη υψηλής ποιότητας:
  όσπρια, άπαχο κοτόπουλο/γαλοπούλα, φυτικές πηγές.
• Φυτικές ίνες:
  βρώμη, κριθάρι, λαχανικά σε κάθε γεύμα.
• Περιορισμός κορεσμένων & τρανς λιπαρών:
  τηγανητά, επεξεργασμένα τρόφιμα, βούτυρο.

Με συστηματική εφαρμογή,
βελτίωση της HDL παρατηρείται συνήθως
εντός 8–12 εβδομάδων.

11

Φαρμακευτικές επιλογές και συμπληρώματα

Όταν οι παρεμβάσεις τρόπου ζωής δεν επαρκούν,
εξετάζονται φαρμακευτικές ή συμπληρωματικές λύσεις,
πάντα με ιατρική καθοδήγηση.

• Νιασίνη (Βιταμίνη B3):
  αυξάνει την HDL έως 20–30%.
  Περιορίζεται από παρενέργειες (flush, δυσπεψία).
• Ω-3 λιπαρά οξέα:
  μειώνουν τριγλυκερίδια και προσφέρουν ήπια άνοδο HDL.
• Φιμπράτες:
  αυξάνουν HDL κατά 10–15%,
  κυρίως σε υπερτριγλυκεριδαιμία.
• CETP αναστολείς:
  προκαλούν μεγάλη αύξηση HDL,
  αλλά βρίσκονται σε ερευνητικό στάδιο.
• Φυτικές ίνες (ψύλλιο, βρώμη):
  βελτιώνουν συνολικά το λιπιδαιμικό προφίλ.

Η αύξηση της HDL από μόνη της
δεν αρκεί αν δεν συνοδεύεται
από συνολική μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου.

12

Παρακολούθηση και εξετάσεις αίματος

Η συστηματική παρακολούθηση εξασφαλίζει
την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα
των παρεμβάσεων για αύξηση της HDL.

• Λιπιδαιμικός έλεγχος:
  ολική χοληστερόλη, LDL, HDL, τριγλυκερίδια.
• Χρόνος επανελέγχου:
  3–6 μήνες μετά από αλλαγές τρόπου ζωής ή θεραπείας.
• Ηπατική λειτουργία (AST, ALT):
  απαραίτητη σε χρήση νιασίνης ή φιμπρατών.
• Γλυκαιμία & HbA1c:
  ιδίως σε άτομα με μεταβολικό κίνδυνο.
• Νεφρική λειτουργία (κρεατινίνη, eGFR):
  όταν υπάρχουν συνοδά νοσήματα.
• Κλινική αξιολόγηση:
  βάρος, ΔΜΣ, περίμετρος μέσης,
  αρτηριακή πίεση.

Ο συνδυασμός εργαστηριακών δεδομένων
με το ιστορικό και τις συνήθειες του ασθενούς
επιτρέπει εξατομικευμένη καθοδήγηση
και ασφαλή μακροπρόθεσμη στρατηγική.

13

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

15

Βιβλιογραφία