🧫 Καλλιέργεια Ωτικού Εκκρίματος – Φιλικός Οδηγός για Ασθενείς

• 1️⃣ Τι είναι η καλλιέργεια ωτικού εκκρίματος;
• 2️⃣ Γιατί ζητείται και πότε ενδείκνυται;
• 3️⃣ Πώς λαμβάνεται το δείγμα
• 4️⃣ Προετοιμασία ασθενούς
• 5️⃣ Τι ανιχνεύει η εξέταση
• 6️⃣ Αποτελέσματα & χρόνος έκδοσης
• 7️⃣ Ερμηνεία αποτελεσμάτων
• 8️⃣ Θεραπευτικές επιλογές & αντιβιόγραμμα
• 9️⃣ Συχνά λάθη και πώς να τα αποφύγετε
• 🔟 Συχνές ερωτήσεις (FAQ)
• 1️⃣1️⃣ Πού να κάνω την εξέταση;
• 1️⃣2️⃣ Βιβλιογραφία & Πηγές

1️⃣ Τι είναι η καλλιέργεια ωτικού εκκρίματος;

Η καλλιέργεια ωτικού εκκρίματος είναι μικροβιολογική εξέταση που ελέγχει το υγρό ή το πύον από το αυτί
για την παρουσία βακτηρίων ή μυκήτων που προκαλούν ωτίτιδα. Το εργαστήριο απομονώνει το παθογόνο
και πραγματοποιεί αντιβιογράφημα ή αντιμυκητόγραμμα για να φανεί σε ποια φάρμακα είναι ευαίσθητο.

Σε ποιες καταστάσεις αφορά

• Έξω ωτίτιδα (κανάλι αυτιού): συχνά από Pseudomonas ή Staphylococcus.
• Μέση ωτίτιδα με διάτρηση: εκροή από το τύμπανο.
• Χρόνια μέση ωτίτιδα/χοληστεάτωμα: υποτροπές, δυσοσμία.
• Ωτόρροια σε σωληνάκια αερισμού ή μετά από επέμβαση.
• Ανοσοκαταστολή ή σακχαρώδης διαβήτης όπου απαιτείται στοχευμένη θεραπεία.

Τι περιλαμβάνει στο εργαστήριο

Ενσπειρισμός του δείγματος σε θρεπτικά υλικά, επώαση και αναγνώριση αποικιών. Ακολουθεί δοκιμή
ευαισθησίας σε αντιβιοτικά σύμφωνα με πρότυπα (π.χ. δίσκοι ή MIC). Για ύποπτη μυκητίαση καλλιεργείται
και σε ειδικά μέσα για Candida ή Aspergillus.

Τι δεν κάνει η εξέταση

• Δεν ανιχνεύει ιούς.
• Δεν αξιολογεί την ακοή. Για αυτό χρειάζεται ακοογράφημα.
• Δεν αντικαθιστά την ΩΡΛ κλινική εξέταση.

2️⃣ Γιατί ζητείται και πότε ενδείκνυται η καλλιέργεια ωτικού εκκρίματος;

Η καλλιέργεια ωτικού εκκρίματος ζητείται από τον ΩΡΛ ή τον παθολόγο όταν υπάρχει υποψία μικροβιακής
ή μυκητιασικής λοίμωξης του αυτιού. Στόχος είναι η αναγνώριση του παθογόνου και η επιλογή της
κατάλληλης αγωγής βάσει αντιβιογράμματος.

Κύριες ενδείξεις

• Επίμονη ή υποτροπιάζουσα ωτόρροια που δεν ανταποκρίνεται σε εμπειρική θεραπεία.
• Χρόνια μέση ωτίτιδα ή χοληστεάτωμα με δυσοσμία ή πύον.
• Επιμόλυνση σωληνίσκων αερισμού μετά από επέμβαση.
• Ωτίτιδα εξωτερικού ακουστικού πόρου σε διαβητικούς ή ανοσοκατεσταλμένους.
• Υποψία μυκητιασικής ωτίτιδας (λευκές ή μαύρες πλάκες, έντονος κνησμός).
• Μετεγχειρητική λοίμωξη μετά από τυμπανοπλαστική ή μαστοειδεκτομή.

Σκοπός της εξέτασης

Η καλλιέργεια δεν στοχεύει μόνο στη διάγνωση αλλά και στην καθοδήγηση της θεραπείας.
Με την ταυτοποίηση του μικροβίου και τη μέτρηση της ευαισθησίας του σε φάρμακα, αποφεύγεται
η άσκοπη χρήση αντιβιοτικών και μειώνεται ο κίνδυνος ανθεκτικότητας.

Συμπτώματα που οδηγούν στη διενέργεια

• Εκροή πύου ή υγρού από το αυτί με δυσάρεστη οσμή.
• Πόνος, αίσθημα πίεσης ή βουλώματος.
• Μείωση ακοής ή βουητό.
• Κνησμός, ερεθισμός ή ερυθρότητα του πόρου.
• Πυρετός ή οίδημα γύρω από το αυτί.

3️⃣ Πώς λαμβάνεται το δείγμα για καλλιέργεια ωτικού εκκρίματος

Η λήψη γίνεται συνήθως στο ιατρείο του ΩΡΛ ή στο μικροβιολογικό εργαστήριο, με στόχο να συλλεχθεί
αντιπροσωπευτικό υλικό από την περιοχή της λοίμωξης, χωρίς επιμόλυνση από το δέρμα του αυτιού.

Τρόποι λήψης

• Με αποστειρωμένο βαμβακοφόρο στυλεό (swab): ο γιατρός συλλέγει έκκριμα από το
  έξω ακουστικό πόρο ή το σημείο της ωτόρροιας.
• Με αναρρόφηση (suction): σε περίπτωση μεγάλης ποσότητας πύου, ειδικά σε ωτίτιδα με διάτρηση.
• Μέσω σωληνακίου αερισμού ή τυμπανικής διάτρησης: χρησιμοποιείται αποστειρωμένη
  λαβίδα ή καθετήρας για ακριβές δείγμα από το μέσο αυτί.

Ποσότητα και τύπος δείγματος

Επαρκεί μικρή ποσότητα (μερικά μL ή λίγες σταγόνες πύου). Το δείγμα τοποθετείται σε ειδικό
αποστειρωμένο σωληνάριο ή σε μεταφορικό μέσο (transport medium) και αποστέλλεται άμεσα στο εργαστήριο.

Ποιος πραγματοποιεί τη λήψη

Η λήψη πρέπει να γίνεται μόνο από εξειδικευμένο προσωπικό (ΩΡΛ ιατρό ή εκπαιδευμένο νοσηλευτή)
με αποστειρωμένα εργαλεία και χρήση ωτοσκοπίου, ώστε να εντοπιστεί το σημείο της φλεγμονής
και να αποφευχθεί τραυματισμός του πόρου ή του τυμπάνου.

Τι να περιμένετε

Η διαδικασία είναι σύντομη και ανώδυνη. Μπορεί να προκληθεί μικρή ενόχληση κατά την εισαγωγή του στυλεού,
ειδικά αν υπάρχει φλεγμονή ή ευαισθησία. Δεν απαιτείται αναισθησία ή ιδιαίτερη προετοιμασία.

4️⃣ Προετοιμασία ασθενούς πριν από την καλλιέργεια ωτικού εκκρίματος

Η σωστή προετοιμασία είναι απαραίτητη για την αξιοπιστία των αποτελεσμάτων.
Οποιαδήποτε ουσία που έρχεται σε επαφή με τον ακουστικό πόρο μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη των μικροβίων
και να οδηγήσει σε ψευδώς αρνητικό αποτέλεσμα.

Βασικές οδηγίες πριν τη λήψη

• Αποφύγετε σταγόνες ή αλοιφές (αντιβιοτικές ή κορτιζονούχες) για τουλάχιστον 48–72 ώρες πριν τη λήψη.
• Μην επιχειρείτε καθαρισμό του αυτιού με μπατονέτες ή νερό.
• Ενημερώστε τον γιατρό για τυχόν πρόσφατη χρήση αντιβιοτικών ή χειρουργικές επεμβάσεις στο αυτί.
• Εάν υπάρχει έντονος πόνος ή πύον, ενημερώστε εγκαίρως ώστε να γίνει η λήψη άμεσα.

Εάν έχετε ήδη λάβει αντιβιοτικά

Αν έχετε χρησιμοποιήσει πρόσφατα αντιβιοτικά ή ωτικές σταγόνες, ενημερώστε το εργαστήριο.
Ιδανικά, η καλλιέργεια πρέπει να γίνει τουλάχιστον 3 ημέρες μετά τη διακοπή της θεραπείας,
εκτός αν υπάρχει άμεση ανάγκη (π.χ. πυρετός ή επιδείνωση).

Χρονισμός εξέτασης

• Καλύτερη ώρα: πρωινές ώρες, ώστε να μεταφερθεί άμεσα το δείγμα στο εργαστήριο.
• Η εξέταση μπορεί να γίνει οποιαδήποτε ημέρα, χωρίς νηστεία.
• Δεν απαιτείται ειδική προετοιμασία από πλευράς διατροφής ή φαρμάκων (εκτός των ωτικών).

Με την ολοκλήρωση της λήψης, το δείγμα αποστέλλεται στο μικροβιολογικό εργαστήριο για καλλιέργεια
και έλεγχο ευαισθησίας στα αντιβιοτικά.

5️⃣ Τι ανιχνεύει η καλλιέργεια ωτικού εκκρίματος

Η εξέταση ανιχνεύει βακτήρια και μύκητες που προκαλούν φλεγμονή στον έξω ή μέσο ακουστικό πόρο.
Με την ανάπτυξη των μικροβίων σε θρεπτικά υλικά, το εργαστήριο μπορεί να αναγνωρίσει
το παθογόνο και να προσδιορίσει την ευαισθησία του στα αντιβιοτικά.

Κύρια παθογόνα που εντοπίζονται

Τι άλλο μπορεί να δείξει

• Ανάπτυξη μικτής χλωρίδας (περισσότερα του ενός μικροβίου).
• Ανθεκτικά στελέχη (π.χ. MRSA ή πολυανθεκτική Pseudomonas).
• Απουσία ανάπτυξης, που υποδηλώνει ίσως ιογενή ή μη λοιμώδη αιτία.

Σε ορισμένες περιπτώσεις το εργαστήριο προχωρά σε Gram χρώση ή άμεση μικροσκόπηση
για ταχεία εκτίμηση της φύσης του μικροβίου (Gram+, Gram−, μύκητες).

6️⃣ Αποτελέσματα & χρόνος έκδοσης

Τα αποτελέσματα της καλλιέργειας ωτικού εκκρίματος συνήθως είναι διαθέσιμα μέσα σε
24–72 ώρες, ανάλογα με τον ρυθμό ανάπτυξης του μικροοργανισμού.
Για μύκητες, μπορεί να χρειαστούν έως 5 ημέρες.

Πώς παρουσιάζονται τα αποτελέσματα

• Αρνητικό αποτέλεσμα: Δεν παρατηρείται ανάπτυξη μικροβίων μετά από επώαση.
  Πιθανή μη βακτηριακή αιτία ή λήψη δείγματος μετά από αντιβίωση.
• Θετικό αποτέλεσμα: Εντοπίζεται μικροοργανισμός, ο οποίος αναφέρεται με
  το πλήρες όνομά του (π.χ. Pseudomonas aeruginosa, Staphylococcus aureus).
• Μικτή χλωρίδα: Ανάπτυξη δύο ή περισσότερων μικροβίων· αξιολογείται από τον ΩΡΛ
  ποιο είναι παθογόνο και ποιο φυσιολογική χλωρίδα.

Το αντιβιόγραμμα

Μαζί με το αποτέλεσμα της καλλιέργειας παρέχεται και το αντιβιόγραμμα,
δηλαδή η δοκιμή ευαισθησίας του μικροβίου σε συγκεκριμένα αντιβιοτικά.
Με βάση αυτό, ο γιατρός επιλέγει το κατάλληλο φάρμακο και τη διάρκεια θεραπείας.

Παράδοση αποτελεσμάτων

Τα αποτελέσματα παραδίδονται έντυπα ή ηλεκτρονικά.
Περιλαμβάνουν το όνομα του μικροβίου, το αντιβιόγραμμα και τις ημερομηνίες λήψης και έκδοσης.
Σε επείγουσες περιπτώσεις (π.χ. κακοήθης έξω ωτίτιδα), το εργαστήριο μπορεί να ενημερώσει προφορικά τον ιατρό νωρίτερα.

7️⃣ Ερμηνεία αποτελεσμάτων

Η σωστή ερμηνεία της καλλιέργειας ωτικού εκκρίματος βοηθά τον ιατρό να επιλέξει την πιο αποτελεσματική και ασφαλή θεραπεία.
Η αξιολόγηση γίνεται πάντα σε συνδυασμό με τα συμπτώματα και το ιστορικό του ασθενούς.

1. Αρνητική καλλιέργεια

Δεν ανιχνεύτηκε ανάπτυξη μικροοργανισμών μετά από επώαση.
Αυτό μπορεί να σημαίνει ότι:

• Η λοίμωξη έχει ιογενή αιτιολογία.
• Το δείγμα ελήφθη μετά από αντιβιοτική αγωγή και τα μικρόβια καταστράφηκαν.
• Η ποσότητα δείγματος ήταν ανεπαρκής ή προήλθε από μη φλεγμονώδη περιοχή.

2. Θετική καλλιέργεια

Έχει αναπτυχθεί μικροοργανισμός, ο οποίος αναφέρεται με το επιστημονικό του όνομα και συνοδεύεται
από αποτελέσματα αντιβιογράμματος. Τα μικρόβια κατατάσσονται ως:

• S (Sensitive – Ευαίσθητο): Το μικρόβιο καταστρέφεται από το φάρμακο.
• I (Intermediate – Ενδιάμεση ευαισθησία): Μερική δράση· ίσως χρειάζεται μεγαλύτερη δόση ή συνδυασμός.
• R (Resistant – Ανθεκτικό): Το φάρμακο δεν δρα. Πρέπει να αποφευχθεί.

3. Μικτή ανάπτυξη

Όταν ανιχνεύονται περισσότερα του ενός μικρόβια, ο ιατρός αξιολογεί ποιο προκαλεί τη λοίμωξη
βάσει των κλινικών ευρημάτων. Συχνά τα δευτερεύοντα μικρόβια αποτελούν μέρος της φυσιολογικής χλωρίδας.

4. Ανθεκτικά στελέχη

Αν εντοπιστούν ανθεκτικά μικρόβια όπως MRSA ή πολυανθεκτική Pseudomonas,
απαιτείται στοχευμένη θεραπεία υπό ιατρική επίβλεψη.

5. Πότε χρειάζεται επανάληψη

• Επί εμμονής ή επιδείνωσης συμπτωμάτων παρά τη θεραπεία.
• Όταν το δείγμα θεωρείται μη αντιπροσωπευτικό (λίγο υλικό, ξηρό).
• Μετά από χειρουργική επέμβαση, για επιβεβαίωση εκρίζωσης του μικροβίου.

Η καλλιέργεια αποτελεί εργαλείο καθοδήγησης της θεραπείας και όχι αυτόνομη διάγνωση·
ο ΩΡΛ ιατρός θα συσχετίσει τα ευρήματα με τα συμπτώματα και την κλινική εικόνα.

8️⃣ Θεραπευτικές επιλογές & αντιβιόγραμμα

Με βάση το αποτέλεσμα της καλλιέργειας και του αντιβιογράμματος, ο γιατρός καθορίζει
στοχευμένη θεραπεία για την εξάλειψη του παθογόνου. Η θεραπευτική προσέγγιση εξαρτάται
από το είδος της ωτίτιδας (έξω ή μέση), το μικρόβιο και την κλινική βαρύτητα.

1. Τοπική θεραπεία

Οι τοπικές ωτικές σταγόνες αποτελούν συνήθως την πρώτη επιλογή, ειδικά στις λοιμώξεις του έξω ακουστικού πόρου.
Περιέχουν αντιβιοτικό, αντιφλεγμονώδη ή αντιμυκητιασικό παράγοντα, ανάλογα με το αποτέλεσμα της καλλιέργειας.

• Αντιβιοτικές σταγόνες: Ciprofloxacin, Ofloxacin, Gentamicin, Polymyxin B.
• Συνδυασμένες σταγόνες: Ciprofloxacin + Dexamethasone ή Neomycin + Hydrocortisone για μείωση φλεγμονής.
• Αντιμυκητιασικές σταγόνες: Clotrimazole, Nystatin, Miconazole (σε μυκητιασική ωτίτιδα).

2. Συστηματική (από το στόμα) θεραπεία

Σε εκτεταμένες λοιμώξεις, μέση ωτίτιδα με πυρετό ή υποτροπιάζουσα ωτόρροια, απαιτείται από του στόματος αγωγή.
Ο γιατρός επιλέγει αντιβιοτικό βάσει του αντιβιογράμματος και της γενικής κατάστασης του ασθενούς.

3. Υποστηρικτικά μέτρα

• Καθαρισμός του πόρου από τον ΩΡΛ με αναρρόφηση ή μικρο-εργαλεία (όχι μπατονέτες).
• Αποφυγή νερού και υγρασίας στο αυτί έως την πλήρη ίαση.
• Επανέλεγχος μετά το τέλος της θεραπείας για πιθανή υποτροπή.

4. Παρακολούθηση μετά τη θεραπεία

Μετά την ολοκλήρωση της αγωγής, ο ιατρός επανεξετάζει το αυτί για να διαπιστώσει την πλήρη ίαση.
Σε υποτροπιάζουσες λοιμώξεις, μπορεί να ζητηθεί επανάληψη καλλιέργειας για έλεγχο εκρίζωσης.

9️⃣ Συχνά λάθη και πώς να τα αποφύγετε

Η αξιοπιστία της καλλιέργειας ωτικού εκκρίματος εξαρτάται από τη σωστή λήψη και μεταφορά του δείγματος,
καθώς και από τη συνεργασία του ασθενούς πριν και μετά την εξέταση. Τα παρακάτω λάθη είναι συχνά και
μπορούν να αλλοιώσουν τα αποτελέσματα ή να οδηγήσουν σε υποτροπές.

1. Λανθασμένη προετοιμασία

• Χρήση σταγόνων ή αντιβιοτικών λίγο πριν τη δειγματοληψία → πιθανό ψευδώς αρνητικό αποτέλεσμα.
• Καθαρισμός αυτιού με μπατονέτες ή νερό → απομάκρυνση παθογόνων μικροβίων.

2. Καθυστέρηση στη μεταφορά δείγματος

Εάν το δείγμα δεν φτάσει στο εργαστήριο εντός λίγων ωρών, τα μικρόβια μπορεί να αλλοιωθούν ή να πεθάνουν,
με αποτέλεσμα αναξιόπιστη καλλιέργεια.

3. Αυτοθεραπεία με λάθος αντιβιοτικά

Η χρήση αυθαίρετων σταγόνων ή παλιών φαρμάκων μπορεί να οδηγήσει σε ανάπτυξη ανθεκτικών μικροβίων
και επιδείνωση της λοίμωξης.

4. Παράλειψη επανελέγχου

Μετά τη θεραπεία, ορισμένοι ασθενείς παραλείπουν τον επανέλεγχο, θεωρώντας ότι έχουν ιαθεί.
Ωστόσο, μικροποσότητες μικροβίων μπορεί να παραμείνουν και να προκαλέσουν υποτροπή.

5. Κακή εφαρμογή σταγόνων

• Εισαγωγή λανθασμένης ποσότητας ή λανθασμένου τρόπου στάλαξης.
• Μη τήρηση χρόνου παραμονής κεφαλιού στην πλάγια θέση.

6. Έκθεση σε υγρασία ή νερό

Κατά τη διάρκεια της θεραπείας, το αυτί πρέπει να παραμένει στεγνό. Η επαφή με νερό (ντους, κολύμπι)
ενισχύει την ανάπτυξη μικροβίων και καθυστερεί την επούλωση.

Χρησιμοποιήστε ωτοασπίδες ή βαμβάκι με βαζελίνη εάν απαιτείται επαφή με νερό,
κατόπιν σύστασης του γιατρού.

🔟 Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

1️⃣1️⃣ Πού να κάνω την εξέταση;

Η καλλιέργεια ωτικού εκκρίματος πραγματοποιείται σε πιστοποιημένα μικροβιολογικά εργαστήρια.
Είναι σημαντικό να γίνεται από εξειδικευμένο προσωπικό, ώστε η λήψη να είναι σωστή και τα αποτελέσματα αξιόπιστα.