Σωματομεδίνη C (IGF-1): Τιμές, Ρόλος, Αντιγήρανση, Καρκίνος & Διατροφή
📊 Φυσιολογικές Τιμές IGF-1
Οι φυσιολογικές τιμές IGF-1 ποικίλλουν ανάλογα με:
- 🧒 Ηλικία
- ⚥ Φύλο
- 🧬 Ορμονικό στάδιο (π.χ. εφηβεία)
- 🩸 Εργαστηριακή μέθοδο μέτρησης
Παρακάτω παρατίθενται ενδεικτικές τιμές αναφοράς IGF-1 (ng/mL):
| Ηλικία | Φυσιολογικές Τιμές (ng/mL) |
|---|---|
| 0–5 ετών | 30 – 100 |
| 6–10 ετών | 40 – 200 |
| 11–15 ετών | 200 – 600 |
| 16–25 ετών | 250 – 650 |
| 26–40 ετών | 150 – 450 |
| 41–60 ετών | 100 – 300 |
| > 60 ετών | 50 – 200 |
Σημείωση: Οι τιμές διαφέρουν μεταξύ εργαστηρίων. Είναι σημαντικό να συγκρίνετε με το εύρος αναφοράς που αναφέρεται στο αποτέλεσμα.
👶 IGF-1 στην Παιδική Ηλικία & Εφηβεία
Η IGF-1 είναι εξαιρετικά σημαντική κατά την ανάπτυξη του παιδιού και την εφηβεία. Παράγεται σε μεγάλες ποσότητες κατά την εφηβεία και αποτελεί αξιόπιστο δείκτη για:
- 📏 Ανάπτυξη ύψους και σωματικής μάζας
- 🦴 Οστική ηλικία και ωρίμανση
- ⚠️ Ανίχνευση διαταραχών GH (έλλειψη ή περίσσεια)
Ενδείξεις για μέτρηση IGF-1 σε παιδιά:
- 🔸 Καθυστέρηση ανάπτυξης (Growth Delay)
- 🔸 Σύνδρομο Turner, Prader-Willi, Noonan
- 🔸 Υποψία ανεπάρκειας GH
- 🔸 Παρακολούθηση GH θεραπείας
Η μέτρηση IGF-1 συνοδεύεται από:
- 🧪 IGFBP-3 (δεσμευτική πρωτεΐνη)
- 📸 Αξιολόγηση οστικής ηλικίας με ακτινογραφία άκρας χείρας
- ⚖️ Ανάλυση ανάπτυξης με ειδικές καμπύλες ύψους
⏳ IGF-1 και Αντιγήρανση
Η σχέση IGF-1 και γήρανσης έχει μελετηθεί εκτενώς σε ανθρώπους και πειραματόζωα. Η IGF-1 φαίνεται να παίζει διπλό ρόλο:
- ✅ Σε νεαρές ηλικίες ➜ Αναβολισμός, ανάπτυξη, ζωτικότητα
- ❗ Σε μεγάλη ηλικία ➜ Αυξημένος κίνδυνος νεοπλασιών
Θετικά της IGF-1 στην αντιγήρανση:
- ⚙️ Βελτίωση μυϊκής μάζας
- 🧠 Υποστήριξη γνωστικής λειτουργίας (πιθανή)
- 🩸 Αντιφλεγμονώδης δράση
- 🦴 Ενίσχυση οστικής πυκνότητας
Αρνητικά (σε υπερβολικά επίπεδα):
- 🧫 Αυξημένος κυτταρικός πολλαπλασιασμός ➜ καρκινογένεση
- ⚠️ Συσχέτιση με καρκίνο προστάτη, παχέος εντέρου, μαστού
- ⛔ Ενδεχόμενη συντόμευση ζωής σε πειραματικά μοντέλα
IGF-1 και Μακροβιότητα: Σε έρευνες σε centenarians, παρατηρήθηκε χαμηλότερη δραστηριότητα του IGF-1R ➜ ίσως η “υπολειτουργία” του άξονα GH–IGF-1 σχετίζεται με αυξημένη διάρκεια ζωής.
🤰 IGF-1 στην Εγκυμοσύνη
Η IGF-1 έχει κρίσιμο ρόλο στην κύηση, ιδιαίτερα κατά τη σχηματοποίηση του πλακούντα, την ανάπτυξη του εμβρύου και την αγγείωση της μήτρας.
Κατά την εγκυμοσύνη:
- 🪶 Η GH αντικαθίσταται από την πλακουντιακή αυξητική ορμόνη (PGH)
- 🧬 Η PGH διεγείρει την παραγωγή IGF-1 στο ήπαρ
- 🧠 Η IGF-1 ενισχύει την ανάπτυξη του ενδομητρίου και του πλακούντα
Χαμηλή IGF-1 κατά την κύηση έχει συσχετιστεί με:
- 🚨 Ενδομήτρια καθυστέρηση ανάπτυξης (IUGR)
- ⚠️ Υπερτασικές διαταραχές κύησης (π.χ. προεκλαμψία)
- 📉 Υπολειπόμενο βάρος γέννησης
🧫 IGF-1 και Καρκίνος
Η υπερδραστηριότητα του άξονα IGF-1 έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο κακοηθειών σε πληθυσμιακές και μοριακές μελέτες.
H IGF-1:
- 🧪 Ενεργοποιεί την οδό PI3K–AKT ➜ αναστολή απόπτωσης
- 📈 Προάγει τον κυτταρικό πολλαπλασιασμό ➜ αυξημένη πιθανότητα μεταλλάξεων
- 🔁 Ενισχύει την αγγειογένεση μέσω VEGF
Καρκίνοι με ισχυρή σύνδεση με IGF-1:
- 🩺 Καρκίνος του μαστού
- 🦠 Καρκίνος προστάτη
- 🧬 Καρκίνος παχέος εντέρου
- 🧠 Γλοιώματα
Κλινικά: Οι αναστολείς IGF-1R έχουν δοκιμαστεί ως στοχευμένες θεραπείες σε ορισμένους τύπους όγκων, αλλά χωρίς ευρεία επιτυχία λόγω αντοχής και ενεργοποίησης παράπλευρων μονοπατιών.
🥦 Διατροφή και IGF-1
Η διατροφή επηρεάζει σημαντικά τα επίπεδα της IGF-1, τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα.
Τροφές που αυξάνουν την IGF-1:
- 🥛 Γαλακτοκομικά προϊόντα (γάλα, γιαούρτι, τυρί)
- 🍖 Ζωικές πρωτεΐνες (κρέας, ψάρι, αυγά)
- 🍚 Υψηλή θερμιδική πρόσληψη (θετικό ισοζύγιο)
- 🧬 Συμπληρώματα πρωτεΐνης ή IGF-boosters (προσοχή!)
Τροφές/συνήθειες που μειώνουν την IGF-1:
- 🥦 Φυτοφαγικές δίαιτες (vegan, low-protein)
- ⏳ Διαλείπουσα νηστεία (intermittent fasting)
- 🍵 Ρεσβερατρόλη, κατεχίνες (πολυφαινόλες)
Συμπέρασμα: Η IGF-1 αποτελεί έναν “αισθητήρα” της ενεργειακής κατάστασης του οργανισμού. Η υπερκατανάλωση ζωικών πρωτεϊνών αυξάνει τα επίπεδά της, ενώ η φυτική διατροφή τείνει να τα συγκρατεί σε χαμηλότερα όρια — κάτι που μπορεί να έχει μακροβιοτικά οφέλη.
🩸 Εξέταση IGF-1: Πότε & Πώς γίνεται
Η εξέταση της Σωματομεδίνης C (IGF-1) αποτελεί βασικό εργαλείο στην αξιολόγηση της λειτουργίας του υποθαλαμο-υποφυσιακού άξονα και στη διάγνωση διαταραχών της αυξητικής ορμόνης.
📋 Πότε συνιστάται η εξέταση IGF-1;
- 👶 Καθυστέρηση σωματικής ανάπτυξης σε παιδιά
- 📏 Υποψία ανεπάρκειας αυξητικής ορμόνης (GH deficiency)
- 💪 Υποψία ακρομεγαλίας σε ενήλικες (GH excess)
- 🧠 Ύπαρξη όγκου στην υπόφυση ή τον υποθάλαμο
- 💊 Παρακολούθηση θεραπείας με GH ή IGF-1
- ⚠️ Χρόνια κόπωση, ανεξήγητη μυϊκή απώλεια ή παιδική παχυσαρκία
📌 Πώς γίνεται η εξέταση;
- 🩺 Απλή αιμοληψία από φλέβα (φλεβικό αίμα)
- ⏰ Δεν απαιτείται συγκεκριμένη ώρα λήψης (IGF-1 έχει σταθερά επίπεδα κατά τη διάρκεια της ημέρας)
- 🥗 Συνιστάται νηστεία 8–12 ωρών για σταθεροποίηση μεταβολικών παραμέτρων
- 💊 Διακοπή ορμονικών/αναβολικών σκευασμάτων αν υπάρχει
- 🏃♂️ Αποφυγή έντονης άσκησης 24 ώρες πριν
💡 Πρακτικές Συμβουλές πριν την Εξέταση IGF-1
- ⏰ Νηστεία: Προτιμάται 8–12 ώρες νηστείας για σταθεροποίηση των μεταβολικών παραμέτρων.
- 🏃♂️ Άσκηση: Απέφυγε έντονη σωματική δραστηριότητα το προηγούμενο 24ωρο.
- 🧘 Στρες: Προσπάθησε να αποφύγεις στρεσογόνες καταστάσεις πριν την αιμοληψία.
- 💊 Φάρμακα: Ενημέρωσε τον γιατρό σου για λήψη GH, IGF-1, αντισυλληπτικών ή αναβολικών.
- 📅 Ώρα εξέτασης: Η IGF-1 δεν έχει κιρκάδιο ρυθμό, επομένως μπορεί να μετρηθεί οποιαδήποτε στιγμή.
- 📄 Συνδυαστικές εξετάσεις: Συχνά ζητούνται μαζί GH, IGFBP-3, TSH, FT4, PRL.
- 🧠 MRI υπόφυσης: Σε παθολογικά αποτελέσματα, μπορεί να χρειαστεί επιπλέον απεικόνιση.
📊 Τιμές Αναφοράς IGF-1:
Οι φυσιολογικές τιμές IGF-1 εξαρτώνται από:
- ⚥ Φύλο
- 📅 Ηλικία
- 🧬 Εργαστηριακή μέθοδο μέτρησης
➡️ Οι τιμές κυμαίνονται σε εύρη από 80 έως και 650 ng/mL ανάλογα με την ηλικιακή ομάδα. Κάθε εργαστήριο αναφέρει το δικό του εύρος αναφοράς. Δες ενδεικτικό πίνακα παρακάτω:
| Ηλικία | Φυσιολογικό Εύρος IGF-1 (ng/mL) |
|---|---|
| 0–5 ετών | 30 – 100 |
| 6–10 ετών | 40 – 200 |
| 11–15 ετών | 200 – 600 |
| 16–25 ετών | 250 – 650 |
| 26–40 ετών | 150 – 450 |
| 41–60 ετών | 100 – 300 |
| >60 ετών | 50 – 200 |
🧪 Τι δείχνει το αποτέλεσμα;
Η IGF-1 αντικατοπτρίζει το “μέσο όρο” της αυξητικής ορμόνης (GH) και είναι σταθερότερη από την ίδια τη GH, που έχει παλμική έκκριση. Ένα παθολογικό αποτέλεσμα θα πρέπει να οδηγήσει σε περαιτέρω διερεύνηση με:
- 🧠 MRI υπόφυσης
- 🧬 Μέτρηση IGFBP-3
- 🧪 Δοκιμασία καταστολής GH με OGTT (σε υποψία ακρομεγαλίας)
- ⚖️ Ορμονικό προφίλ (TSH, FT4, ACTH, PRL)
📌 Συμπέρασμα: Η μέτρηση IGF-1 είναι εξαιρετικά χρήσιμη, αρκεί να αξιολογηθεί σωστά από ενδοκρινολόγο και να ενταχθεί σε συνολικό ορμονικό έλεγχο.
⚠️ Παθολογικές Τιμές IGF-1
Η αποκάλυψη αυξημένων ή μειωμένων τιμών IGF-1 πρέπει να ερμηνεύεται εντός του κλινικού πλαισίου και πάντα με αναφορά στις φυσιολογικές τιμές ανά ηλικία/φύλο.
📉 Χαμηλή IGF-1 – Αίτια:
- ❗ Ανεπάρκεια αυξητικής ορμόνης (GH deficiency)
- ❗ Υποφυσιακή ανεπάρκεια / όγκοι υπόφυσης
- 📉 Σοβαρός υποσιτισμός / ανορεξία
- ⚕️ Ηπατική ανεπάρκεια
- 🛑 Χρόνια νεφρική νόσος
- 📉 Μεγάλη ηλικία
- ⚠️ Υποθυρεοειδισμός (δευτεροπαθής)
📈 Αυξημένη IGF-1 – Αίτια:
- 📢 Ακρομεγαλία (GH υπερέκκριση από αδένωμα υπόφυσης)
- ⚠️ GH εξαρτώμενος καρκίνος (παρανεοπλασματικός)
- 💉 Αναβολικά ή GH/IGF σκευάσματα
- 👶 Φυσιολογικά αυξημένη στην εφηβεία
👉 Σε αμφίβολες περιπτώσεις γίνεται δυναμική δοκιμασία με Oral Glucose Tolerance Test (OGTT) για καταστολή GH και επαλήθευση διάγνωσης ακρομεγαλίας.
💊 Θεραπευτικές Παρεμβάσεις
Η θεραπευτική προσέγγιση εξαρτάται από την αιτία της διαταραχής του IGF-1.
📉 Σε Χαμηλή IGF-1 (π.χ. GH ανεπάρκεια):
- 💉 Χορήγηση αυξητικής ορμόνης (GH)
- 🩺 Συνθετική IGF-1 (Mecasermin) – σε ανεπάρκεια IGF-1 με φυσιολογική GH
- ⚠️ Παρακολούθηση αυστηρά με αιματολογικές εξετάσεις
- 🥗 Βελτίωση θρέψης – π.χ. σε υποσιτισμένα παιδιά
📈 Σε Υψηλή IGF-1 (π.χ. ακρομεγαλία):
- 🧠 Χειρουργική αφαίρεση υποφυσιακού αδενώματος
- 💊 Σωματοστατίνες (π.χ. octreotide, lanreotide)
- 💊 Αναστολείς υποδοχέα GH (π.χ. pegvisomant)
- 💊 Αναστολείς IGF-1R (π.χ. figitumumab – υπό μελέτη)
📌 Σημαντικό: Η θεραπεία πρέπει να γίνεται μόνο από ενδοκρινολόγο και να εξατομικεύεται ανάλογα με την πάθηση, την ηλικία και τους συνοδούς παράγοντες.
❓ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
📌 Ποια είναι η φυσιολογική τιμή IGF-1;
Οι φυσιολογικές τιμές κυμαίνονται ανάλογα με την ηλικία και το φύλο. Για παράδειγμα, σε εφήβους μπορεί να φτάσουν τα 600–650 ng/mL, ενώ σε άτομα άνω των 60 ετών φυσιολογικές θεωρούνται ακόμη και τιμές 80–200 ng/mL. Κάθε εργαστήριο έχει το δικό του εύρος αναφοράς.
🧪 Πότε πρέπει να κάνω εξέταση IGF-1;
Όταν υπάρχει υποψία για διαταραχή του άξονα GH–IGF, όπως σε περιπτώσεις καθυστέρησης ανάπτυξης, ακρομεγαλίας, ανεξήγητης κόπωσης ή προβλημάτων με την υπόφυση.
⚕️ Τι μπορεί να σημαίνει χαμηλή τιμή IGF-1;
Μπορεί να υποδηλώνει ανεπάρκεια αυξητικής ορμόνης (GH), υποθρεψία, ηπατική ή νεφρική δυσλειτουργία, ή να είναι αποτέλεσμα φυσιολογικής γήρανσης. Πρέπει να αξιολογείται πάντα σε συνδυασμό με άλλες εξετάσεις.
📈 Τι δείχνει η αυξημένη IGF-1;
Συχνά σχετίζεται με υπερέκκριση GH, όπως στην ακρομεγαλία, αλλά μπορεί να οφείλεται και σε χρήση αναβολικών ή ορμονικών σκευασμάτων. Η αξιολόγηση γίνεται συνήθως με MRI υπόφυσης και OGTT.
🤱 Πώς σχετίζεται η IGF-1 με την εγκυμοσύνη;
Κατά την κύηση, η IGF-1 αυξάνεται μέσω της πλακουντιακής GH και υποστηρίζει την αγγείωση, την ανάπτυξη του πλακούντα και του εμβρύου. Χαμηλή IGF-1 σχετίζεται με IUGR και επιπλοκές της κύησης.
💊 Υπάρχουν σκευάσματα IGF-1 για χρήση στην αντιγήρανση;
Υπάρχουν φαρμακευτικά σκευάσματα (π.χ. mecasermin), αλλά προορίζονται για συγκεκριμένες ενδοκρινολογικές διαταραχές. Η χρήση τους για αντιγήρανση δεν έχει αποδειχθεί ασφαλής και ενέχει κινδύνους.
🏋️ Μπορώ να αυξήσω φυσικά τα επίπεδα IGF-1;
Ναι. Η κατανάλωση επαρκούς πρωτεΐνης (ιδίως ζωικής), η τακτική άσκηση και ο καλός ύπνος μπορούν να αυξήσουν την IGF-1. Αντίθετα, η νηστεία και η φυτική διατροφή συνήθως μειώνουν τα επίπεδά της.
📉 Μειώνοντας την IGF-1, μπορώ να ζήσω περισσότερο;
Η επιστημονική έρευνα δείχνει ότι χαμηλότερη IGF-1 σε ηλικιωμένους μπορεί να σχετίζεται με αυξημένη μακροβιότητα. Ωστόσο, η υπερβολική μείωση (ειδικά σε νέους) ενέχει κινδύνους για την υγεία.
🧬 Ποια η διαφορά IGF-1 και αυξητικής ορμόνης (GH);
Η GH διεγείρει την παραγωγή IGF-1 από το ήπαρ. Η GH έχει παροδική δράση και εκκρίνεται κατά παλμούς, ενώ η IGF-1 κυκλοφορεί σταθερά στο αίμα και αντικατοπτρίζει την “καθαρή” επίδραση της GH στον οργανισμό.
🧠 Μπορεί η IGF-1 να επηρεάσει το μυαλό και την ψυχική υγεία;
Υπάρχουν ενδείξεις ότι η IGF-1 επηρεάζει τη νευροπλαστικότητα και την ψυχική διάθεση, ειδικά μέσω δράσεων σε περιοχές του εγκεφάλου όπως ο ιππόκαμπος. Πολύ χαμηλή IGF-1 σχετίζεται με καταθλιπτικά συμπτώματα.
🔬 Τι άλλο να εξετάσω μαζί με IGF-1;
Πολύ συχνά συνδυάζεται με IGFBP-3, GH, TSH, FT4, ACTH, MRI υπόφυσης, και ορμονικό έλεγχο υπόφυσης–υποθάλαμου για πληρέστερη εκτίμηση.
📚 Βιβλιογραφία
- ISPAD Clinical Practice Consensus Guidelines 2022 – Insulin-like Growth Factor 1
- Melmed S. Acromegaly pathogenesis and treatment. J Clin Invest. 2009;119(11):3189-3202.
- Le Roith D. The insulin-like growth factor system. Exp Diabesity Res. 2003;4(3):205–212.
- Endocrine Society – IGF-1 Guidelines & Research
- NIH – Physiology & Pathophysiology of IGF-1
- Giustina A. et al. IGF-1: physiology, pathophysiology and therapeutic implications. Endocr Rev. 2008.
- Κέντρο Ενδοκρινολογικών Ερευνών – Ιατρική Σχολή Αθηνών: Ο ρόλος της σωματομεδίνης στην ανάπτυξη
- Ελληνική Ενδοκρινολογική Εταιρεία – Κατευθυντήριες Οδηγίες για GH, IGF-1 και IGFBP-3
- Παιδοενδοκρινολογικό Τμήμα, Νοσοκομείο Παίδων “Αγλαΐα Κυριακού” – Ανάπτυξη και Ενδοκρινικοί Δείκτες
- Pérez-Llamas F. et al. IGF-1, nutrition and longevity: a review. Nutrients. 2020;12(8):2303.
