EMA Αντισώματα (Αντισώματα Ενδομυίου, Anti-Endomysial): Τι Δείχνουν, Πότε Ζητούνται & Πώς Ερμηνεύονται

1

Τι είναι τα EMA αντισώματα

Τα EMA αντισώματα, γνωστά και ως αντισώματα ενδομυίου ή αντι-ενδομυϊκά αντισώματα, είναι αυτοαντισώματα που ανιχνεύονται στο αίμα και συνδέονται στενά με την κοιλιοκάκη. Συνήθως ανήκουν στην κατηγορία IgA και θεωρούνται από τις πιο ειδικές εξετάσεις για την επιβεβαίωση της νόσου.

Ο όρος EMA προέρχεται από το Endomysial Antibodies, δηλαδή αντισώματα ενδομυίου. Στην πράξη, ο κύριος στόχος τους σχετίζεται με την ιστική τρανσγλουταμινάση (tTG), η οποία παίζει κεντρικό ρόλο στον ανοσολογικό μηχανισμό της κοιλιοκάκης.

Με απλά λόγια, όταν το ανοσοποιητικό σύστημα αντιδρά παθολογικά στη γλουτένη, μπορεί να παραχθούν EMA αντισώματα. Για αυτόν τον λόγο, η παρουσία τους δεν είναι ένα τυχαίο εύρημα, αλλά ένα στοιχείο που ενισχύει σημαντικά την υποψία για κοιλιοκάκη.

Η εξέταση γίνεται με αιμοληψία και χρησιμοποιείται τόσο στη διάγνωση όσο και στην παρακολούθηση ασθενών που έχουν ήδη διαγνωστεί και ακολουθούν δίαιτα χωρίς γλουτένη.

Η ανίχνευση γίνεται με εξέταση αίματος και η κλασική μέθοδος είναι ο έμμεσος ανοσοφθορισμός (IFA), με χαρακτηριστικό πρότυπο χρώσης στο μικροσκόπιο. Για αυτό τα EMA εξακολουθούν να θεωρούνται εξέταση αναφοράς, ακόμη κι αν τα anti-tTG είναι πιο εύκολα στην αυτοματοποίηση.

2

Πότε ζητείται η εξέταση EMA

Η εξέταση EMA ζητείται όταν υπάρχει υποψία κοιλιοκάκης ή όταν ο γιατρός θέλει να ενισχύσει τη διαγνωστική βεβαιότητα μετά από άλλα θετικά τεστ, όπως το anti-tTG. Συνήθως δεν είναι η μόνη εξέταση, αλλά εντάσσεται σε έναν ευρύτερο διαγνωστικό έλεγχο.

Συχνές κλινικές ενδείξεις είναι η χρόνια διάρροια, το φούσκωμα, η σιδηροπενική αναιμία, η απώλεια βάρους, η κόπωση και η καθυστέρηση ανάπτυξης στα παιδιά. Η εξέταση ζητείται επίσης σε άτομα με οικογενειακό ιστορικό κοιλιοκάκης ή με άλλα αυτοάνοσα νοσήματα.

Σε αρκετές περιπτώσεις ο γιατρός δεν ζητά πρώτα EMA, αλλά ξεκινά από το anti-tTG IgA και την ολική IgA. Τα EMA λειτουργούν συχνά ως εξέταση επιβεβαίωσης, όταν χρειάζεται μεγαλύτερη διαγνωστική βεβαιότητα ή όταν η κλινική εικόνα δεν εξηγείται πλήρως από ένα μόνο τεστ.

3

Πώς γίνεται η εξέταση αίματος

Η ανίχνευση των EMA αντισωμάτων, δηλαδή των αντισωμάτων ενδομυίου, γίνεται με εξέταση αίματος. Η διαδικασία είναι απλή για τον ασθενή: λαμβάνεται φλεβικό δείγμα, απομονώνεται ο ορός και στη συνέχεια εφαρμόζεται η κατάλληλη ανοσολογική μέθοδος για την αναζήτηση των αντισωμάτων.

Η εξέταση συνήθως δεν απαιτεί νηστεία. Το πιο σημαντικό πρακτικό σημείο είναι ότι ο εξεταζόμενος πρέπει να καταναλώνει γλουτένη πριν από την αιμοληψία. Αν έχει ήδη ξεκινήσει δίαιτα χωρίς γλουτένη, οι τίτλοι των αντισωμάτων μπορεί να μειωθούν και έτσι το αποτέλεσμα να εμφανιστεί ψευδώς αρνητικό.

Πώς γίνεται η εξέταση

1. Λαμβάνεται δείγμα φλεβικού αίματος.
2. Ο ορός διαχωρίζεται στο εργαστήριο.
3. Το δείγμα ελέγχεται με ειδική μέθοδο ανίχνευσης αντισωμάτων.

Μέθοδοι ανίχνευσης

• Έμμεσος ανοσοφθορισμός (IFA): είναι η κλασική μέθοδος για EMA. Χρησιμοποιούνται ειδικά υποστρώματα, όπως οισοφάγος πιθήκου ή ομφαλικός λώρος ανθρώπου, και το αποτέλεσμα αναγνωρίζεται από χαρακτηριστικό πρότυπο χρώσης στο μικροσκόπιο.
• ELISA: πιο αυτοματοποιημένη προσέγγιση, συνήθως σε σχέση με την ιστική τρανσγλουταμινάση (tTG), με ευκολότερη αναπαραγωγιμότητα και ευρύτερη διαθεσιμότητα.

Η IFA παραμένει ιδιαίτερα αξιόπιστη, αλλά απαιτεί εξειδικευμένο προσωπικό και εμπειρία στην ερμηνεία. Η ELISA είναι πιο πρακτική σε πολλά εργαστήρια, ιδιαίτερα για το anti-tTG, γι’ αυτό και συχνά χρησιμοποιείται στον αρχικό ορολογικό έλεγχο.

Τύποι αντισωμάτων

• IgA-EMA: ο κλασικός και συχνότερος τύπος.
• IgG-EMA: χρήσιμος σε ασθενείς με ανεπάρκεια IgA.

Στην πράξη, τα EMA θεωρούνται ένας από τους πιο αξιόπιστους δείκτες επιβεβαίωσης της κοιλιοκάκης, με πολύ υψηλή ειδικότητα και πολύ καλή ευαισθησία, ανάλογα με το στάδιο της νόσου, την κατανάλωση γλουτένης και τη μεθοδολογία του εργαστηρίου.

4

Σχέση EMA με κοιλιοκάκη

Τα EMA αντισώματα, δηλαδή τα αντισώματα ενδομυίου, έχουν πολύ στενή σχέση με την κοιλιοκάκη και γι’ αυτό θεωρούνται από τους πιο ειδικούς ορολογικούς δείκτες της νόσου. Όταν είναι θετικά, η πιθανότητα η κλινική εικόνα να σχετίζεται με κοιλιοκάκη αυξάνεται σημαντικά.

Η κοιλιοκάκη είναι μια χρόνια αυτοάνοση εντεροπάθεια που ενεργοποιείται από τη γλουτένη σε γενετικά προδιατεθειμένα άτομα. Η ανοσολογική αντίδραση προκαλεί βλάβη στον βλεννογόνο του λεπτού εντέρου και μπορεί να οδηγήσει σε δυσαπορρόφηση, αναιμία, απώλεια βάρους, κόπωση ή και εξωεντερικά συμπτώματα όπως χαμηλή οστική πυκνότητα, υπογονιμότητα ή ανεξήγητη αύξηση ηπατικών ενζύμων.

Όταν τα EMA είναι θετικά, η πιθανότητα κοιλιοκάκης είναι ιδιαίτερα υψηλή. Αυτός είναι ο λόγος που συχνά χρησιμοποιούνται ως εξέταση επιβεβαίωσης μετά από θετικό screening με anti-tTG, ειδικά όταν ο γιατρός θέλει μεγαλύτερη βεβαιότητα πριν προχωρήσει στο επόμενο διαγνωστικό βήμα.

Στην πράξη, τα EMA δεν αξιολογούνται απομονωμένα. Συνδυάζονται με το ιστορικό, τα συμπτώματα, την ολική IgA και τα υπόλοιπα ορολογικά ευρήματα. Όσο πιο συμβατή είναι η κλινική εικόνα, τόσο μεγαλύτερη βαρύτητα αποκτά ένα θετικό αποτέλεσμα.

Στα παιδιά, σε ορισμένες περιπτώσεις με πολύ υψηλά anti-tTG και θετικά EMA, η διάγνωση μπορεί να τεθεί ακόμη και χωρίς βιοψία, εφόσον πληρούνται τα κατάλληλα κριτήρια. Στους ενήλικες, όμως, η βιοψία δωδεκαδακτύλου εξακολουθεί συχνά να αποτελεί το σημείο αναφοράς όταν η διάγνωση δεν είναι απολύτως ξεκάθαρη.

5

Το αντιγόνο-στόχος και ο μηχανισμός

Ο βασικός ανοσολογικός στόχος που σχετίζεται με τα EMA είναι η ιστική τρανσγλουταμινάση (tTG). Αυτό εξηγεί γιατί τα EMA και τα anti-tTG συνδέονται τόσο στενά μεταξύ τους και γιατί συχνά αξιολογούνται συνδυαστικά.

Η γλουτένη περιέχει πεπτίδια όπως η γλιαδίνη. Όταν αυτά τροποποιούνται από την tTG, γίνονται πιο ανοσογόνα και μπορούν να ενεργοποιήσουν το ανοσοποιητικό σύστημα σε άτομα με γενετική προδιάθεση. Έτσι ξεκινά η παραγωγή αντισωμάτων και η βλάβη στο λεπτό έντερο.

Με απλά λόγια, τα EMA αποτελούν ένα αποτύπωμα της αυτοάνοσης αντίδρασης που προκαλεί η γλουτένη στην κοιλιοκάκη. Αυτός είναι και ο λόγος που έχουν τόσο υψηλή ειδικότητα: δεν αυξάνονται τυχαία, αλλά αντανακλούν μια συγκεκριμένη παθολογική διεργασία.

Παλαιότερα χρησιμοποιούνταν και τα anti-gliadin αντισώματα (AGA), όμως είχαν χαμηλότερη ειδικότητα και σήμερα έχουν σε μεγάλο βαθμό αντικατασταθεί από τα anti-tTG, τα EMA και, όπου χρειάζεται, τα DGP.

6

EMA vs anti-tTG: ποια είναι η διαφορά

Τα anti-tTG, δηλαδή τα αντισώματα έναντι της ιστικής τρανσγλουταμινάσης, χρησιμοποιούνται πιο συχνά ως αρχικός ορολογικός έλεγχος, ενώ τα EMA χρησιμοποιούνται συχνά ως πιο ειδική εξέταση επιβεβαίωσης. Και οι δύο δείκτες συνδέονται στενά με την κοιλιοκάκη, αλλά δεν έχουν ακριβώς τον ίδιο ρόλο στην κλινική πράξη.

Το anti-tTG είναι συνήθως πιο εύκολο να αυτοματοποιηθεί και πιο διαθέσιμο σε πολλά εργαστήρια. Αντίθετα, τα EMA απαιτούν συνήθως πιο εξειδικευμένη τεχνική και εμπειρία στην ερμηνεία, γι’ αυτό και θεωρούνται συχνά ένα βήμα πιο «επιβεβαιωτικό» όταν ο γιατρός θέλει μεγαλύτερη διαγνωστική βεβαιότητα.

Με άλλα λόγια, το anti-tTG είναι συνήθως το τεστ με το οποίο ξεκινά ο έλεγχος, ενώ τα EMA βοηθούν να ενισχυθεί η αξιοπιστία του συμπεράσματος όταν το αποτέλεσμα χρειάζεται επιβεβαίωση.

Στην πράξη, ο συνδυασμός των δύο εξετάσεων μαζί με την ολική IgA δίνει την πιο χρήσιμη εικόνα. Ιδιαίτερα όταν τα αποτελέσματα συμφωνούν, η διαγνωστική βεβαιότητα αυξάνεται σημαντικά.

7

Πώς ερμηνεύεται το αποτέλεσμα

Θετικό EMA σημαίνει ότι η κοιλιοκάκη είναι πολύ πιθανή. Αρνητικό EMA μειώνει σημαντικά την πιθανότητα, αλλά δεν την αποκλείει απόλυτα σε όλες τις περιπτώσεις.

Η ερμηνεία δεν πρέπει να γίνεται απομονωμένα. Ο γιατρός λαμβάνει υπόψη τα συμπτώματα, τις υπόλοιπες εξετάσεις, την ολική IgA και, όταν χρειάζεται, τη βιοψία λεπτού εντέρου. Έτσι αποφεύγονται τόσο οι υπερβολικά βιαστικές διαγνώσεις όσο και οι λανθασμένοι αποκλεισμοί.

• Θετικό: ισχυρή ένδειξη κοιλιοκάκης
• Αρνητικό: καθιστά τη νόσο λιγότερο πιθανή, αλλά όχι αδύνατη
• Οριακό ή ασθενώς θετικό: μπορεί να χρειαστεί επανέλεγχος ή συμπληρωματικές εξετάσεις

Σε περιπτώσεις έντονης κλινικής υποψίας, ακόμη και ένα αρνητικό EMA δεν πρέπει να οδηγεί αυτόματα σε αποκλεισμό της κοιλιοκάκης, ιδιαίτερα όταν υπάρχει ανεπάρκεια IgA, πρώιμη νόσος ή έχει προηγηθεί περιορισμός της γλουτένης.

Σε αμφίβολες περιπτώσεις, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει και γενετικό έλεγχο HLA-DQ2/DQ8. Ο έλεγχος αυτός δεν επιβεβαιώνει μόνος του την κοιλιοκάκη, αλλά βοηθά όταν η ορολογία, η βιοψία ή η κλινική εικόνα δεν συμφωνούν πλήρως.

8

EMA σε παιδιά

Στα παιδιά, τα EMA αντισώματα έχουν ιδιαίτερη διαγνωστική αξία, γιατί μπορούν να ενισχύσουν σημαντικά την υποψία για κοιλιοκάκη και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, να συμβάλουν ώστε να αποφευχθεί η βιοψία.

Η εξέταση ζητείται όταν υπάρχουν συμπτώματα ή ενδείξεις όπως καθυστέρηση ανάπτυξης, χαμηλό ανάστημα, επίμονη διάρροια, φούσκωμα, αναιμία που δεν διορθώνεται εύκολα, μειωμένη όρεξη ή καθυστέρηση εφηβείας. Σε αρκετά παιδιά, η κοιλιοκάκη δεν εμφανίζεται μόνο με έντονα γαστρεντερικά συμπτώματα, αλλά με πιο ήπια ή άτυπα σημεία.

Σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές παιδιατρικές οδηγίες, όταν ένα παιδί έχει πολύ υψηλούς τίτλους anti-tTG και παράλληλα θετικά EMA, η διάγνωση μπορεί σε συγκεκριμένο κλινικό πλαίσιο να τεθεί χωρίς ενδοσκόπηση και βιοψία. Αυτό κάνει τα EMA ιδιαίτερα σημαντικά στην παιδιατρική πράξη.

• Τα EMA είναι πολύ χρήσιμα στην παιδική κοιλιοκάκη.
• Σε μικρά παιδιά κάτω των 2 ετών, η ευαισθησία τους μπορεί να είναι ελαφρώς χαμηλότερη.
• Η ανεπάρκεια IgA είναι πρακτικά σημαντική και στα παιδιά.
• Το παιδί πρέπει να καταναλώνει γλουτένη πριν τον έλεγχο, αλλιώς υπάρχει κίνδυνος ψευδώς αρνητικού αποτελέσματος.

9

EMA στην εγκυμοσύνη

Η εξέταση EMA μπορεί να αποκτήσει ιδιαίτερη αξία στην εγκυμοσύνη όταν υπάρχει υποψία ότι μια αδιάγνωστη κοιλιοκάκη συμβάλλει σε διατροφικές ελλείψεις, αναιμία ή μαιευτικά προβλήματα. Η μη αναγνωρισμένη κοιλιοκάκη μπορεί να επηρεάσει την απορρόφηση σημαντικών θρεπτικών συστατικών, όπως ο σίδηρος, το φυλλικό οξύ, η βιταμίνη D και το ασβέστιο.

Ο έλεγχος μπορεί να τεθεί όταν υπάρχουν:

• σιδηροπενική αναιμία που δεν διορθώνεται εύκολα,
• επαναλαμβανόμενες αποβολές,
• ανεξήγητη υπογονιμότητα,
• καθυστέρηση ενδομήτριας ανάπτυξης (IUGR),
• οικογενειακό ιστορικό κοιλιοκάκης ή άλλων αυτοάνοσων νοσημάτων.

Η εξέταση είναι μη επεμβατική, καθώς απαιτεί μόνο αιμοληψία. Αν η κοιλιοκάκη αναγνωριστεί εγκαίρως, μπορεί να βελτιωθεί η θρεπτική κατάσταση της εγκύου και να μειωθεί η πιθανότητα επιπλοκών που συνδέονται με δυσαπορρόφηση ή ανεπαρκή αναπλήρωση θρεπτικών στοιχείων.

10

EMA και ανεπάρκεια IgA

Η ανεπάρκεια IgA είναι ένας από τους βασικότερους λόγους για τους οποίους ένα EMA μπορεί να βγει ψευδώς αρνητικό. Αυτό είναι κρίσιμο, γιατί η κοιλιοκάκη μπορεί να υπάρχει αλλά το κλασικό τεστ να μη την αναδείξει.

Επειδή τα κλασικά EMA είναι συνήθως IgA αντισώματα, σε άτομα που έχουν χαμηλή ή μηδενική ολική IgA το τεστ μπορεί να μην αποτυπώσει σωστά την ανοσολογική απάντηση. Για αυτό, στον έλεγχο της κοιλιοκάκης είναι πολύ σημαντικό να μετράται παράλληλα και η ολική IgA.

Αν αποδειχθεί ανεπάρκεια IgA, τότε ο γιατρός στρέφεται σε IgG-based εξετάσεις, όπως IgG anti-tTG ή άλλους κατάλληλους δείκτες. Σε ειδικά σενάρια μπορούν να χρησιμοποιηθούν και τα DGP αντισώματα ως συμπληρωματικό εργαλείο.

Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι ένα αρνητικό EMA δεν έχει την ίδια βαρύτητα σε όλους τους ασθενείς. Χωρίς την ολική IgA, η ερμηνεία μπορεί να είναι ελλιπής ή παραπλανητική. Για αυτό, όταν υπάρχει σοβαρή κλινική υποψία, ο έλεγχος δεν πρέπει να σταματά σε ένα μόνο αρνητικό αποτέλεσμα.

11

Ψευδώς θετικά και ψευδώς αρνητικά

Παρότι τα EMA είναι πολύ αξιόπιστα, κανένα τεστ δεν είναι αλάνθαστο. Υπάρχουν περιπτώσεις ψευδώς θετικών και ψευδώς αρνητικών αποτελεσμάτων, γι’ αυτό και η ερμηνεία δεν πρέπει να γίνεται απομονωμένα από το ιστορικό και την υπόλοιπη διερεύνηση.

Ψευδώς αρνητικά μπορεί να εμφανιστούν όταν ο εξεταζόμενος έχει ήδη ξεκινήσει δίαιτα χωρίς γλουτένη, όταν υπάρχει ανεπάρκεια IgA ή όταν η νόσος βρίσκεται σε πρώιμο στάδιο και η παραγωγή αντισωμάτων δεν είναι ακόμη επαρκής.

Ψευδώς θετικά είναι πιο σπάνια, αλλά μπορεί να παρατηρηθούν σε ειδικές ανοσολογικές ή τεχνικές συνθήκες. Για αυτό το αποτέλεσμα πρέπει πάντα να αξιολογείται σε συνδυασμό με την υπόλοιπη κλινική εικόνα, τα anti-tTG, την ολική IgA και, όπου χρειάζεται, τη βιοψία.

• Περιορισμός γλουτένης πριν την εξέταση
• Ανεπάρκεια IgA
• Πρώιμη νόσος
• Τεχνικοί ή ερμηνευτικοί παράγοντες του εργαστηρίου

12

Παρακολούθηση μετά τη διάγνωση

Τα EMA χρησιμοποιούνται και στην παρακολούθηση της κοιλιοκάκης μετά την έναρξη δίαιτας χωρίς γλουτένη. Όταν η δίαιτα τηρείται σωστά, τα αντισώματα συνήθως μειώνονται και με τον χρόνο αρνητικοποιούνται.

Η παρακολούθηση αυτή δεν δείχνει μόνο αν υποχωρεί η ορολογική αντίδραση, αλλά βοηθά και στην εκτίμηση της συμμόρφωσης στη θεραπεία. Αν τα EMA παραμένουν θετικά ή μειώνονται πιο αργά από το αναμενόμενο, ο γιατρός μπορεί να σκεφτεί συνεχιζόμενη έκθεση σε γλουτένη ή να επανεκτιμήσει συνολικά την πορεία του ασθενούς.

Χρονοδιάγραμμα

• Σε 6–12 μήνες αναμένεται σημαντική μείωση των τίτλων.
• Σε 1–2 έτη πολλά άτομα εμφανίζουν πλήρη αρνητικοποίηση.

Τι σημαίνει αν τα EMA παραμένουν θετικά

• πιθανή συνεχιζόμενη κατανάλωση γλουτένης,
• έκθεση σε κρυφή γλουτένη μέσα από επεξεργασμένα τρόφιμα,
• λιγότερο συχνά, πιο αργή ανοσολογική υποχώρηση ή άλλοι συνοδοί παράγοντες.

Τι άλλο παρακολουθείται

• anti-tTG,
• ολική IgA όπου χρειάζεται,
• σιδηροπενία, φερριτίνη, βιταμίνη D, ασβέστιο, φολικό,
• κλινική βελτίωση και διαιτολογική συμμόρφωση.

13

EMA και άλλα αυτοάνοσα νοσήματα

Τα EMA αποκτούν ιδιαίτερη σημασία όταν ο ασθενής έχει ήδη ένα άλλο αυτοάνοσο νόσημα, επειδή η κοιλιοκάκη εμφανίζεται συχνότερα σε αυτό το πλαίσιο. Με άλλα λόγια, ένα ήδη γνωστό αυτοάνοσο ιστορικό αυξάνει την κλινική υποψία και κάνει τον ορολογικό έλεγχο πιο ουσιαστικό.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1, η θυρεοειδίτιδα Hashimoto, η νόσος Graves και άλλες ανοσολογικές διαταραχές. Σε τέτοιους ασθενείς, συμπτώματα όπως αναιμία, φούσκωμα, κόπωση ή απώλεια βάρους δεν πρέπει να αποδίδονται αυτόματα μόνο στο ήδη γνωστό νόσημα, γιατί μπορεί να συνυπάρχει και αδιάγνωστη κοιλιοκάκη.

Ο έλεγχος με EMA μπορεί να βοηθήσει στην ανάδειξη μιας συνυπάρχουσας κοιλιοκάκης που διαφορετικά θα περνούσε απαρατήρητη, ιδιαίτερα όταν τα συμπτώματα είναι ήπια, άτυπα ή χρόνια.

14

Δίαιτα χωρίς γλουτένη και EMA

Η δίαιτα χωρίς γλουτένη επηρεάζει άμεσα τα EMA. Όταν η δίαιτα τηρείται σωστά, τα αντισώματα αναμένεται να μειωθούν και με τον χρόνο να αρνητικοποιηθούν, επειδή υποχωρεί η ανοσολογική διέγερση που προκαλεί η γλουτένη.

Αυτό έχει διπλή σημασία. Από τη μία, η μείωση των EMA είναι ένδειξη ότι η ανοσολογική αντίδραση περιορίζεται. Από την άλλη, αν τα EMA επιμένουν θετικά, μπορεί να υπάρχει συνεχιζόμενη λήψη γλουτένης, ακόμη και σε μικρές ή «κρυφές» ποσότητες που ο ασθενής δεν αντιλαμβάνεται.

Για αυτόν τον λόγο, τα EMA μπορούν να λειτουργήσουν ως εργαστηριακό εργαλείο ελέγχου της συμμόρφωσης στη θεραπεία. Αν παραμένουν θετικά παρά θεωρητικά σωστή δίαιτα, πρέπει να εξεταστεί και το ενδεχόμενο κρυφής γλουτένης σε έτοιμα προϊόντα, σάλτσες, αλλαντικά ή επιμολύνσεις στην προετοιμασία τροφίμων.

15Συχνές ερωτήσεις

16

Τι να θυμάστε

• Θετικό EMA σημαίνει πολύ αυξημένη πιθανότητα κοιλιοκάκης.
• Αρνητικό EMA δεν αποκλείει πάντα τη νόσο.
• Η εξέταση πρέπει να γίνεται ενώ ο ασθενής καταναλώνει γλουτένη.
• Η ολική IgA είναι απαραίτητη για σωστή ερμηνεία.
• Τα EMA βοηθούν και στην παρακολούθηση της δίαιτας χωρίς γλουτένη.
• Η τελική αξιολόγηση γίνεται πάντα σε συνδυασμό με anti-tTG, κλινική εικόνα και, όπου χρειάζεται, βιοψία.

17Κλείστε Ραντεβού & Βιβλιογραφία

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.