Δοκιμασία Καταστολής Κορτιζόλης (Δεξαμεθαζόνη): Πότε γίνεται & Πώς ερμηνεύεται

1

Τι είναι η Δοκιμασία Καταστολής Κορτιζόλης

Η δοκιμασία καταστολής κορτιζόλης είναι λειτουργική ενδοκρινολογική εξέταση που αξιολογεί τον άξονα
Υποθάλαμος – Υπόφυση – Επινεφρίδια (HPA axis).
Μετά από χορήγηση δεξαμεθαζόνης, η φυσιολογική απάντηση είναι
μείωση της πρωινής κορτιζόλης λόγω αρνητικού feedback.

Η δεξαμεθαζόνη δρα σαν συνθετικό γλυκοκορτικοειδές και «μιμείται» υψηλή κορτιζόλη στο αίμα,
οπότε φυσιολογικά αναστέλλεται η έκκριση ACTH από την υπόφυση και κατ’ επέκταση η παραγωγή κορτιζόλης από τα επινεφρίδια.

Ο άξονας Υποθάλαμος–Υπόφυση–Επινεφρίδια (HPA axis) ρυθμίζει την παραγωγή κορτιζόλης
με μηχανισμό αρνητικής παλίνδρομης ρύθμισης. Όταν τα επίπεδα κορτιζόλης αυξηθούν,
αναστέλλεται η έκκριση CRH και ACTH. Η δεξαμεθαζόνη αξιοποιεί αυτόν τον φυσιολογικό
μηχανισμό, επιτρέποντας την εκτίμηση της λειτουργικής ακεραιότητας του άξονα.

Σε φυσιολογικά άτομα, η εξωγενής χορήγηση γλυκοκορτικοειδούς
πρέπει να οδηγήσει σε σαφή καταστολή της πρωινής κορτιζόλης.
Η αποτυχία καταστολής εγείρει υποψία αυτόνομης παραγωγής κορτιζόλης.

Αν θέλετε περισσότερες πληροφορίες για τη φυσιολογία της ορμόνης,
διαβάστε το αναλυτικό μας άρθρο: Κορτιζόλη – Ορμόνη του Στρες: Τιμές, Συμπτώματα & Ρύθμιση.

2

Πότε ζητείται

Η δοκιμασία καταστολής ζητείται όταν υπάρχει κλινική υποψία
υπερκορτιζολαιμίας ή διαταραχής ρύθμισης του άξονα HPA.

• Ανεξήγητη αύξηση βάρους με κεντρική κατανομή
• Ανθεκτική υπέρταση
• Σακχαρώδης διαβήτης με ύποπτα κλινικά χαρακτηριστικά
• Μυϊκή αδυναμία ή εύκολες εκχυμώσεις
• Τυχαίο εύρημα επινεφριδιακής μάζας (adrenal incidentaloma)

  Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται σε ασθενείς με πολλαπλούς μεταβολικούς παράγοντες κινδύνου
  (παχυσαρκία, υπέρταση, διαταραχή γλυκόζης), όπου η υπερκορτιζολαιμία μπορεί να
  εκδηλώνεται με ήπια ή άτυπα χαρακτηριστικά.

  Σε ασθενείς με επινεφριδιακό όγκο που ανευρίσκεται τυχαία σε απεικονιστικό έλεγχο
  (adrenal incidentaloma), η δοκιμασία καταστολής χρησιμοποιείται συχνά
  για τον αποκλεισμό υποκλινικής υπερκορτιζολαιμίας.

Δεν αποτελεί εξέταση ρουτίνας. Η απόφαση για έλεγχο λαμβάνεται
με βάση την κλινική εικόνα και τη συνολική αξιολόγηση του ασθενούς.

3

Ποια πρωτόκολλα υπάρχουν

Η δοκιμασία καταστολής κορτιζόλης μπορεί να πραγματοποιηθεί με διαφορετικά πρωτόκολλα,
ανάλογα με το διαγνωστικό ερώτημα (screening, επιβεβαίωση, διαφοροδιάγνωση).

• 1 mg Overnight Test – Το συχνότερο πρωτόκολλο αρχικού ελέγχου.
• Low-Dose 48 ωρών (LDDST) – Χαμηλή δόση για 2 ημέρες με επαναλαμβανόμενη χορήγηση.
• High-Dose Test – Χρησιμοποιείται κυρίως για διαφοροδιάγνωση αιτιών συνδρόμου Cushing.

4

Πώς γίνεται το Overnight Test (βήμα-βήμα)

Το πρωτόκολλο είναι απλό και μπορεί να πραγματοποιηθεί σε εξωτερική βάση:

1. Λήψη 1 mg δεξαμεθαζόνης από το στόμα αργά το βράδυ
   (συνήθως στις 23:00, εκτός αν δοθούν διαφορετικές οδηγίες).
2. Αιμοληψία για μέτρηση πρωινής κορτιζόλης την επόμενη ημέρα
   (συνήθως μεταξύ 08:00–09:00).

Η δεξαμεθαζόνη δεν ανιχνεύεται συνήθως από τις περισσότερες μεθόδους μέτρησης κορτιζόλης,
γεγονός που επιτρέπει την αξιολόγηση της ενδογενούς παραγωγής χωρίς παρεμβολή.

Η ακρίβεια της δοκιμασίας εξαρτάται από την εργαστηριακή μέθοδο
(ανοσοχημική μέτρηση ή LC-MS/MS), καθώς διαφορετικές μέθοδοι μπορεί
να έχουν ελαφρώς διαφορετικά διαγνωστικά όρια.

Η ακριβής ώρα είναι σημαντική, επειδή η κορτιζόλη έχει έντονο
κιρκάδιο ρυθμό. Λανθασμένη ώρα λήψης ή αιμοληψίας
μπορεί να αλλοιώσει την ερμηνεία.

5

Ερμηνεία Αποτελέσματος

Η τιμή αυτή χρησιμοποιείται διεθνώς ως όριο καλής ευαισθησίας για αποκλεισμό σημαντικής
υπερκορτιζολαιμίας. Ωστόσο, η ερμηνεία δεν βασίζεται μόνο σε έναν αριθμό,
καθώς η κορτιζόλη παρουσιάζει έντονο κιρκάδιο ρυθμό και επηρεάζεται από πολλούς φυσιολογικούς και φαρμακευτικούς παράγοντες
(αναλυτικά για τις φυσιολογικές τιμές και τη ρύθμιση της ορμόνης,
βλ. Κορτιζόλη – Ορμόνη του Στρες

Σε οριακές τιμές (π.χ. 1,8–5 μg/dL), η κλινική πιθανότητα νόσου,
το ιστορικό και τα συνοδά ευρήματα καθοδηγούν την ανάγκη για περαιτέρω έλεγχο.
Μία μεμονωμένη μέτρηση δεν επαρκεί για οριστική διάγνωση.

Η ειδικότητα της δοκιμασίας μπορεί να μειώνεται σε καταστάσεις
σοβαρού στρες, κατάθλιψης ή αλκοολισμού, όπου παρατηρείται
λειτουργική υπερκορτιζολαιμία χωρίς οργανική νόσο.

Απουσία καταστολής (τιμή >1,8 μg/dL) δεν σημαίνει αυτόματα διάγνωση συνδρόμου Cushing.
Μπορεί να απαιτηθεί:

• Επαναληπτικός έλεγχος
• 24ωρη κορτιζόλη ούρων
• Νυχτερινή κορτιζόλη σιέλου
• Low-dose test 48 ωρών

6

Παράγοντες που επηρεάζουν το αποτέλεσμα

Ορισμένες καταστάσεις μπορούν να προκαλέσουν ψευδώς θετικά ή ψευδώς αρνητικά αποτελέσματα.

• Αντισυλληπτικά (οιστρογόνα) – αυξάνουν την ολική κορτιζόλη μέσω αύξησης της CBG.
• Αντιεπιληπτικά φάρμακα (π.χ. φαινυτοΐνη, καρβαμαζεπίνη) – αυξάνουν τον μεταβολισμό της δεξαμεθαζόνης.
• Ριφαμπικίνη – επιταχύνει τον ηπατικό μεταβολισμό.
• Χρόνιο στρες, κατάθλιψη ή σοβαρή νόσος – μπορεί να μειώσουν την ειδικότητα του τεστ.
• Λανθασμένη ώρα λήψης ή παράλειψη δόσης δεξαμεθαζόνης.

Φάρμακα που επάγουν ηπατικά ένζυμα επιταχύνουν τον μεταβολισμό της δεξαμεθαζόνης,
με αποτέλεσμα χαμηλότερα επίπεδα στο αίμα και πιθανή ψευδή αποτυχία καταστολής.

Αντίθετα, καταστάσεις που αυξάνουν τη σφαιρίνη δέσμευσης κορτιζόλης (CBG),
όπως η λήψη οιστρογόνων, μπορούν να αυξήσουν την ολική κορτιζόλη
χωρίς αντίστοιχη αύξηση της ελεύθερης βιολογικά ενεργού μορφής.

7

Πώς εντάσσεται στον διαγνωστικό έλεγχο

Η δοκιμασία καταστολής κορτιζόλης αποτελεί εξέταση αρχικού ελέγχου όταν υπάρχει
κλινική υποψία υπερκορτιζολαιμίας. Δεν αρκεί από μόνη της για τελική διάγνωση,
αλλά λειτουργεί ως πρώτο βήμα στη διερεύνηση.

Στην πράξη, ο ιατρός μπορεί να τη συνδυάσει με:

• 24ωρη μέτρηση ελεύθερης κορτιζόλης ούρων
• Νυχτερινή κορτιζόλη σιέλου
• Μέτρηση ACTH

Η επιλογή και η σειρά των εξετάσεων καθορίζονται από το ιστορικό,
τα συμπτώματα και τα ευρήματα της κλινικής εξέτασης.

8

Τι πρέπει να γνωρίζει ο ασθενής

Η επιτυχία της δοκιμασίας καταστολής κορτιζόλης εξαρτάται από την αυστηρή τήρηση των οδηγιών.
Η δεξαμεθαζόνη πρέπει να ληφθεί την καθορισμένη ώρα και η αιμοληψία
να πραγματοποιηθεί στο σωστό πρωινό χρονικό διάστημα.

• Μην παραλείψετε ή καθυστερήσετε τη βραδινή δόση.
• Ενημερώστε τον ιατρό για όλα τα φάρμακα ή συμπληρώματα που λαμβάνετε.
• Αποφύγετε έντονο στρες ή σημαντική έλλειψη ύπνου την προηγούμενη ημέρα.

Η σωστή προετοιμασία μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο ψευδώς θετικών ή οριακών αποτελεσμάτων.

9

Συχνές Ερωτήσεις

10

Κλείστε Ραντεβού

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

11

Βιβλιογραφία & Πηγές