1

Τι είναι το Anti-HBs;

Το Anti-HBs είναι τα αντισώματα έναντι του επιφανειακού αντιγόνου του ιού της ηπατίτιδας Β (HBsAg). Με πιο απλά λόγια, είναι η εργαστηριακή ένδειξη ότι ο οργανισμός έχει αναπτύξει άμυνα απέναντι στον ιό της ηπατίτιδας Β.

Η εξέταση δεν ψάχνει τον ίδιο τον ιό, αλλά την ανοσολογική απάντηση του οργανισμού. Αυτό είναι πολύ σημαντικό για τον ασθενή: άλλο πράγμα είναι να ανιχνεύεται ο ιός και άλλο να αποδεικνύεται ότι το σώμα έχει δημιουργήσει προστατευτικά αντισώματα.

Το Anti-HBs μπορεί να γίνει θετικό κυρίως σε δύο περιπτώσεις:

• μετά από εμβολιασμό κατά της ηπατίτιδας Β,
• μετά από παλαιότερη λοίμωξη που έχει πλέον περάσει και έχει αφήσει ανοσία.

Αυτό σημαίνει ότι ένα θετικό αποτέλεσμα συνήθως είναι καλό εύρημα, γιατί υποδηλώνει προστασία. Ωστόσο, για να ξέρουμε από πού προέρχεται η ανοσία και αν υπάρχει ή όχι τρέχουσα λοίμωξη, συχνά χρειάζονται και άλλοι δείκτες, όπως HBsAg και Anti-HBc.

2

Τι δείχνει η εξέταση Anti-HBs;

Η εξέταση Anti-HBs δείχνει αν υπάρχει ανοσία απέναντι στον ιό της ηπατίτιδας Β. Η βασική ερώτηση που απαντά είναι η εξής: “Είμαι προστατευμένος ή όχι;”

Στην καθημερινή πράξη, αυτή η πληροφορία είναι ιδιαίτερα χρήσιμη σε:

• άτομα που έχουν κάνει το εμβόλιο και θέλουν να δουν αν ανέπτυξαν επαρκή αντισώματα,
• επαγγελματίες υγείας με συχνή έκθεση σε αίμα ή βιολογικά υγρά,
• άτομα που δεν ξέρουν αν έχουν περάσει παλιά ηπατίτιδα Β,
• έγκυες και άτομα που υποβάλλονται σε προεγχειρητικό ή προγεννητικό έλεγχο,
• άτομα με ανοσοκαταστολή, νεφρική ανεπάρκεια ή αιμοκάθαρση, όπου η ανοσία χρειάζεται στενότερη αξιολόγηση.

Πρέπει όμως να γίνει μια βασική διευκρίνιση: το Anti-HBs δεν χρησιμοποιείται μόνο του για διάγνωση ενεργής ηπατίτιδας Β. Αν ο στόχος είναι να ελεγχθεί αν υπάρχει τρέχουσα λοίμωξη, τότε ο βασικός δείκτης είναι το HBsAg. Το Anti-HBs αφορά κυρίως το αν έχει δημιουργηθεί προστασία.

Για τον λόγο αυτό, σε πολλά αποτελέσματα ο γιατρός ζητά ένα σετ δεικτών ηπατίτιδας Β και όχι μόνο μία εξέταση. Η σωστή ανάγνωση των συνδυασμών είναι συχνά πιο σημαντική από το ίδιο το μεμονωμένο νούμερο.

3

Πότε ζητείται το Anti-HBs;

Το Anti-HBs ζητείται όταν χρειάζεται να επιβεβαιωθεί αν υπάρχει προστατευτική ανοσία έναντι της ηπατίτιδας Β ή όταν πρέπει να ερμηνευθεί σωστά ένα ιστορικό εμβολιασμού ή παλαιότερης έκθεσης στον ιό.

Συχνές περιπτώσεις στις οποίες ο γιατρός ή το πρωτόκολλο ελέγχου μπορεί να ζητήσουν την εξέταση είναι οι εξής:

• Μετά τον εμβολιασμό, ιδιαίτερα όταν χρειάζεται τεκμηρίωση ανοσίας.
• Σε επαγγελματίες υγείας, όπως ιατρούς, νοσηλευτές, μικροβιολόγους, οδοντιάτρους, βοηθούς και φοιτητές επαγγελμάτων υγείας.
• Σε αιμοδότες ή άτομα που πρόκειται να συμμετάσχουν σε ειδικά προγράμματα υγείας.
• Στον προγεννητικό έλεγχο ή στην αξιολόγηση γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας.
• Σε ανοσοκατασταλμένους ασθενείς, πριν από βιολογικές θεραπείες, χημειοθεραπεία ή μακροχρόνια κορτιζόνη.
• Σε ασθενείς που κάνουν αιμοκάθαρση ή έχουν χρόνια νεφρική νόσο.
• Μετά από πιθανή έκθεση σε αίμα ή βιολογικά υγρά, σε συνδυασμό με τους κατάλληλους υπόλοιπους δείκτες.
• Σε άτομα με ασαφές ιστορικό εμβολιασμού, όταν δεν είναι ξεκάθαρο αν έχουν εμβολιαστεί ή αν έχουν περάσει λοίμωξη.

Κάτι που συχνά μπερδεύει τους ασθενείς είναι ότι το Anti-HBs δεν ζητείται επειδή έχει κάποιος συμπτώματα. Τα συμπτώματα, όταν υπάρχουν, αφορούν την ηπατίτιδα Β ως νόσο και όχι τα ίδια τα αντισώματα. Η εξέταση Anti-HBs είναι εξέταση ανοσίας και παρακολούθησης, όχι εξέταση “συμπτωμάτων”.

4

Πώς γίνεται η εξέταση και χρειάζεται προετοιμασία;

Η εξέταση Anti-HBs γίνεται με λήψη αίματος από φλέβα, όπως οι περισσότερες αιματολογικές και βιοχημικές εξετάσεις. Η διαδικασία είναι απλή, σύντομη και δεν απαιτεί ιδιαίτερη ταλαιπωρία.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν απαιτείται νηστεία. Ο ασθενής μπορεί να προσέλθει οποιαδήποτε ώρα της ημέρας, εκτός αν ο γιατρός έχει ζητήσει το Anti-HBs μαζί με άλλες εξετάσεις που χρειάζονται ειδική προετοιμασία.

Από πλευράς πρακτικής προετοιμασίας, είναι χρήσιμο να γνωρίζετε:

• αν έχετε κάνει εμβόλιο και πότε,
• αν έχετε ιστορικό ηπατίτιδας Β ή γνωστής έκθεσης,
• αν είστε επαγγελματίας υγείας ή αν χρειάζεστε το αποτέλεσμα για εργασία, εγκυμοσύνη ή σχολή,
• αν λαμβάνετε ανοσοκατασταλτική θεραπεία, γιατί αυτό μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη ή τη διατήρηση των αντισωμάτων.

Ο χρόνος έκδοσης του αποτελέσματος διαφέρει ανά εργαστήριο, αλλά συνήθως η εξέταση ολοκληρώνεται σχετικά γρήγορα. Το πιο σημαντικό όμως δεν είναι μόνο η ταχύτητα, αλλά η σωστή ερμηνεία. Ένα αποτέλεσμα Anti-HBs πρέπει πάντα να διαβάζεται στο σωστό κλινικό πλαίσιο.

Για παράδειγμα, ένα χαμηλό Anti-HBs σε έναν υγιή ενήλικα που εμβολιάστηκε πριν από πολλά χρόνια δεν αξιολογείται με τον ίδιο τρόπο όπως ένα χαμηλό Anti-HBs σε ασθενή που πρόκειται να ξεκινήσει ανοσοκαταστολή ή σε επαγγελματία υγείας μετά από έκθεση.

5

Ποιες είναι οι φυσιολογικές τιμές Anti-HBs;

Η πιο γνωστή τιμή-ορόσημο για το Anti-HBs είναι το 10 mIU/mL (ή 10 IU/L, ανάλογα με τον τρόπο αναγραφής του εργαστηρίου). Σε γενικές γραμμές:

• Anti-HBs <10 mIU/mL: δεν τεκμηριώνεται επαρκής προστατευτική ανοσία.
• Anti-HBs ≥10 mIU/mL: θεωρείται ότι υπάρχει προστατευτική ανοσία.

Αυτό είναι το βασικό πλαίσιο, αλλά η πραγματική ερμηνεία μπορεί να γίνει πιο σύνθετη. Σε ορισμένες περιπτώσεις, πολύ υψηλοί τίτλοι αντισωμάτων υποστηρίζουν ισχυρή ανοσολογική απάντηση, όμως το πιο κρίσιμο όριο παραμένει το 10.

Ο ασθενής πρέπει να προσέξει ότι διαφορετικά εργαστήρια μπορεί να χρησιμοποιούν διαφορετική μορφή αναγραφής, διαφορετικά όρια αναφοράς ή διαφορετικό σχολιασμό. Για αυτό δεν κοιτάζουμε μόνο τον αριθμό, αλλά και το συνολικό συμπέρασμα της εξέτασης.

6

Τι σημαίνει θετικό Anti-HBs;

Θετικό Anti-HBs σημαίνει συνήθως ότι ο οργανισμός έχει αναπτύξει ανοσία έναντι της ηπατίτιδας Β. Αυτό είναι το βασικό μήνυμα που πρέπει να κρατήσει ο ασθενής.

Ωστόσο, το θετικό αποτέλεσμα μπορεί να προέρχεται από δύο διαφορετικές καταστάσεις:

• ανοσία μετά από εμβολιασμό,
• ανοσία μετά από παλαιότερη φυσική λοίμωξη.

Η διαφορά μεταξύ των δύο δεν φαίνεται μόνο από το Anti-HBs. Χρειάζεται συνδυασμός με άλλους δείκτες, κυρίως με το Anti-HBc. Αν το Anti-HBs είναι θετικό και το Anti-HBc αρνητικό, συνήθως αυτό είναι συμβατό με ανοσία από εμβόλιο. Αν είναι θετικά και τα δύο, είναι πιο πιθανό να πρόκειται για παλαιότερη λοίμωξη που έχει περάσει.

Σε κάθε περίπτωση, το θετικό Anti-HBs από μόνο του δεν σημαίνει ενεργή ηπατίτιδα Β. Αντίθετα, είναι δείκτης ότι ο οργανισμός έχει αναπτύξει άμυνα. Αυτό είναι και το σημείο όπου πολλοί ασθενείς καθησυχάζονται λανθασμένα ή, αντίστροφα, ανησυχούν άδικα επειδή βλέπουν τη λέξη “ηπατίτιδα” επάνω στο χαρτί των εξετάσεων.

Το σημαντικό είναι να διαβάζεται το αποτέλεσμα με λογική: το Anti-HBs είναι δείκτης προστασίας, όχι δείκτης τρέχουσας λοίμωξης.

7

Τι σημαίνει αρνητικό ή χαμηλό Anti-HBs;

Αρνητικό ή χαμηλό Anti-HBs σημαίνει ότι δεν τεκμηριώνεται επαρκής προστατευτική ανοσία. Στις περισσότερες αναφορές, αυτό αντιστοιχεί σε τιμή κάτω από 10 mIU/mL.

Αυτό όμως δεν έχει πάντα μία μόνο ερμηνεία. Μπορεί να σημαίνει:

• ότι το άτομο δεν έχει εμβολιαστεί,
• ότι εμβολιάστηκε αλλά δεν ανέπτυξε επαρκή αντισώματα,
• ότι είχε αναπτύξει αντισώματα αλλά με τον χρόνο αυτά μειώθηκαν,
• ότι υπάρχει ειδική κατάσταση όπως ανοσοκαταστολή, που επηρεάζει την ανοσολογική απάντηση.

Εδώ χρειάζεται προσοχή: το χαμηλό Anti-HBs δεν αποδεικνύει μόνο του ενεργή λοίμωξη. Για να ελεγχθεί αν υπάρχει τρέχουσα ηπατίτιδα Β, πρέπει να αξιολογηθούν και άλλοι δείκτες, ιδίως το HBsAg.

Σε ορισμένα άτομα που έχουν εμβολιαστεί εδώ και πολλά χρόνια, μπορεί το Anti-HBs να έχει πέσει κάτω από το όριο, αλλά να εξακολουθεί να υπάρχει ανοσολογική μνήμη. Αυτό σημαίνει ότι το ανοσοποιητικό σύστημα μπορεί να “θυμάται” τον ιό, ακόμα κι αν ο τίτλος των αντισωμάτων στο χαρτί δεν είναι υψηλός. Παρ’ όλα αυτά, σε ομάδες υψηλού κινδύνου η πρακτική αντιμετώπιση μπορεί να είναι διαφορετική και να απαιτείται επανέλεγχος ή ενισχυτική δόση.

8

Πώς ερμηνεύεται μαζί με HBsAg και Anti-HBc;

Η πιο ουσιαστική ερμηνεία του Anti-HBs γίνεται όταν το βλέπουμε μαζί με HBsAg και Anti-HBc. Αυτός ο συνδυασμός βοηθά να ξεχωρίσουμε αν το άτομο είναι ανεμβολίαστο, εμβολιασμένο, αν είχε παλιά λοίμωξη ή αν χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση.

Αυτός ο πίνακας βοηθά να καταλάβουμε γιατί το Anti-HBs δεν ερμηνεύεται απομονωμένα. Ένα θετικό αποτέλεσμα είναι καλό, αλλά πρέπει να ξέρουμε τι άλλο το συνοδεύει.

Από κλινική σκοπιά, αυτό είναι το βασικό μήνυμα: το Anti-HBs δείχνει ανοσία, αλλά η σωστή ερμηνεία του αποτελέσματος προκύπτει από τον συνδυασμό δεικτών. Για πιο αναλυτική παρουσίαση αυτού του συνδυασμού, δείτε και τον οδηγό μας HBsAg, anti-HBs και anti-HBc: Πώς ερμηνεύονται οι εξετάσεις ηπατίτιδας Β.

9

Anti-HBs μετά από εμβολιασμό

Μετά τον εμβολιασμό κατά της ηπατίτιδας Β, το ανοσοποιητικό σύστημα παράγει Anti-HBs. Όταν ο τίτλος είναι ≥10 mIU/mL, θεωρείται ότι έχει αναπτυχθεί επαρκής προστατευτική ανοσία.

Αυτό είναι ιδιαίτερα χρήσιμο σε άτομα που χρειάζονται τεκμηρίωση ανοσίας, όπως:

• επαγγελματίες υγείας,
• φοιτητές σχολών υγείας,
• εργαζόμενοι σε δομές φροντίδας,
• άτομα που πρόκειται να μετακινηθούν ή να εργαστούν σε περιβάλλοντα αυξημένου κινδύνου.

Σε όσους έχουν εμβολιαστεί πλήρως, το πιο σύνηθες μοτίβο είναι:

• HBsAg αρνητικό,
• Anti-HBs θετικό,
• Anti-HBc αρνητικό.

Αυτό είναι το “κλασικό” προφίλ ανοσίας από εμβόλιο. Δηλαδή ο οργανισμός έχει μάθει να αναγνωρίζει το επιφανειακό αντιγόνο του ιού χωρίς να υπάρχει ένδειξη προηγούμενης φυσικής λοίμωξης.

Πολλοί ασθενείς ρωτούν αν πρέπει να κάνουν πάντοτε Anti-HBs μετά από κάθε εμβολιασμό. Η απάντηση είναι ότι αυτό δεν είναι απαραίτητο για όλους. Υπάρχουν όμως ομάδες όπου ο έλεγχος μετά τον εμβολιασμό είναι ιδιαίτερα σημαντικός, επειδή χρειάζεται αποδεδειγμένη προστασία.

10

Anti-HBs μετά από φυσική λοίμωξη

Το Anti-HBs μπορεί επίσης να γίνει θετικό μετά από παλαιότερη λοίμωξη ηπατίτιδας Β που έχει πλέον περάσει. Σε αυτή την περίπτωση, το σώμα έχει έρθει σε επαφή με τον ιό και έχει δημιουργήσει ανοσολογική μνήμη.

Εδώ όμως υπάρχει μία βασική διαφορά από την ανοσία μετά από εμβολιασμό: συχνά συνυπάρχει και θετικό Anti-HBc. Αυτό βοηθά τον γιατρό να ξεχωρίσει ότι δεν πρόκειται απλώς για ανοσία από εμβόλιο, αλλά για ανοσία μετά από φυσική έκθεση στον ιό.

Το προφίλ που συνήθως παραπέμπει σε παλαιότερη λοίμωξη με ανάρρωση είναι:

• HBsAg αρνητικό,
• Anti-HBs θετικό,
• Anti-HBc θετικό.

Για τον ασθενή, αυτό πρακτικά σημαίνει ότι δεν υπάρχει ενεργή λοίμωξη, αλλά υπάρχουν σημάδια ότι στο παρελθόν υπήρξε επαφή με τον ιό και αναπτύχθηκε ανοσία.

Σε ειδικές περιπτώσεις, ειδικά πριν από ανοσοκατασταλτικές θεραπείες, το ιστορικό παλαιότερης λοίμωξης έχει μεγάλη σημασία, γιατί ο γιατρός μπορεί να χρειάζεται πληρέστερο έλεγχο. Άρα το “είμαι θετικός σε αντισώματα” δεν είναι πάντα απλή πληροφορία ρουτίνας· μερικές φορές επηρεάζει και τη μελλοντική ιατρική διαχείριση.

11

Πότε χρειάζεται επανέλεγχος ή ενισχυτική δόση;

Η ανάγκη για επανέλεγχο Anti-HBs ή για ενισχυτική δόση εμβολίου δεν είναι ίδια για όλους. Εξαρτάται από τον κίνδυνο έκθεσης, το επάγγελμα, το ιστορικό εμβολιασμού, την ηλικία και τυχόν προβλήματα του ανοσοποιητικού.

Στην πράξη, επανέλεγχος μπορεί να χρειαστεί κυρίως σε:

• επαγγελματίες υγείας,
• άτομα που έχουν υποστεί πιθανή έκθεση σε μολυσμένο υλικό,
• ασθενείς σε αιμοκάθαρση,
• άτομα με ανοσοκαταστολή,
• άτομα που πρόκειται να ξεκινήσουν θεραπείες που μεταβάλλουν έντονα την ανοσολογική απάντηση.

Το γεγονός ότι τα αντισώματα μπορεί να μειώνονται με τον χρόνο δεν σημαίνει πάντα απώλεια προστασίας. Σε πολλούς υγιείς ανθρώπους, η ανοσολογική μνήμη παραμένει, ακόμη κι αν ο τίτλος δεν είναι υψηλός. Όμως για επαγγελματικούς ή κλινικούς λόγους, σε ορισμένες ομάδες απαιτείται πιο αυστηρή τεκμηρίωση.

Η απόφαση για ενισχυτική δόση δεν βασίζεται μόνο σε ένα νούμερο. Συνεκτιμώνται:

• η προηγούμενη ανταπόκριση στο εμβόλιο,
• η πιθανότητα καθημερινής ή συχνής έκθεσης,
• το αν υπάρχει ανοσοκαταστολή,
• το αν ο έλεγχος γίνεται για λόγους εργασίας ή ασφάλειας του ασθενούς.

Σε κάθε περίπτωση, η σωστή πρακτική δεν είναι να “ερμηνεύει μόνος του” ο ασθενής ένα χαμηλό Anti-HBs, αλλά να το συζητά στο πλαίσιο του δικού του ιστορικού.

12

Anti-HBs στην εγκυμοσύνη, στους επαγγελματίες υγείας και σε ειδικές ομάδες

Το Anti-HBs έχει ιδιαίτερη πρακτική αξία σε συγκεκριμένες ομάδες, όπου η τεκμηρίωση ανοσίας είναι πιο σημαντική από ό,τι στον γενικό πληθυσμό.

Στην εγκυμοσύνη

Στην εγκυμοσύνη, ο βασικός έλεγχος για κίνδυνο μετάδοσης στο νεογνό αφορά κυρίως το HBsAg. Παρ’ όλα αυτά, η γνώση του προφίλ ανοσίας της μητέρας έχει χρησιμότητα, ιδιαίτερα όταν υπάρχει ασαφές ιστορικό εμβολιασμού ή ανάγκη ευρύτερης αξιολόγησης δεικτών ηπατίτιδας Β.

Αν μια γυναίκα έχει Anti-HBs θετικό και δεν υπάρχουν ενδείξεις ενεργής λοίμωξης, αυτό είναι συμβατό με προστασία. Αντίθετα, αν δεν υπάρχει τεκμηριωμένη ανοσία, ο γιατρός θα κρίνει πώς πρέπει να οργανωθεί ο έλεγχος και η πρόληψη.

Στους επαγγελματίες υγείας

Οι επαγγελματίες υγείας αποτελούν από τις πιο κλασικές ομάδες όπου το Anti-HBs έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Η συχνή επαφή με αίμα, βελόνες και βιολογικά υγρά σημαίνει ότι η ύπαρξη τεκμηριωμένης ανοσίας δεν είναι τυπική λεπτομέρεια αλλά ουσιαστικό μέτρο ασφάλειας.

Για αυτό, σε πολλούς επαγγελματικούς χώρους ζητείται αποδεικτικό ανοσίας μετά τον εμβολιασμό.

Σε ανοσοκατασταλμένους ασθενείς

Άτομα με ανοσοκαταστολή, αιματολογικά νοσήματα, χρόνια νεφρική νόσο ή θεραπείες που μειώνουν την ανοσολογική απόκριση μπορεί να μην αναπτύσσουν ή να μη διατηρούν την ίδια ανοσία όπως ένας υγιής ενήλικας. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο έλεγχος Anti-HBs αποκτά πιο ειδικό και πιο εξατομικευμένο χαρακτήρα.

13

Συχνά λάθη και παγίδες στην ερμηνεία

Η εξέταση Anti-HBs φαίνεται απλή, αλλά στην πράξη δημιουργεί αρκετές παρερμηνείες. Αυτές είναι μερικές από τις πιο συχνές:

• Λάθος 1: “Θετικό Anti-HBs σημαίνει ότι έχω ηπατίτιδα Β.”
  Όχι. Συνήθως σημαίνει ότι έχετε ανοσία.
• Λάθος 2: “Αρνητικό Anti-HBs σημαίνει ότι έχω ενεργή λοίμωξη.”
  Όχι. Σημαίνει κυρίως ότι δεν αποδεικνύεται επαρκής ανοσία.
• Λάθος 3: “Αρκεί να δω μόνο το Anti-HBs.”
  Όχι. Πολύ συχνά χρειάζεται να αξιολογηθεί μαζί με HBsAg και Anti-HBc.
• Λάθος 4: “Αν τα αντισώματα πέσουν, δεν έχω καμία προστασία.”
  Όχι πάντα. Μπορεί να παραμένει ανοσολογική μνήμη, ιδίως σε υγιή άτομα.
• Λάθος 5: “Το ίδιο όριο ισχύει και ερμηνεύεται το ίδιο για όλους.”
  Όχι. Το κλινικό πλαίσιο μετρά πολύ, ειδικά σε επαγγελματίες υγείας, σε εγκύους ή σε ανοσοκατεσταλμένους.

Άλλη συχνή παγίδα είναι ότι οι ασθενείς μπερδεύουν το Anti-HBs με το HBsAg. Το πρώτο δείχνει κυρίως άμυνα και προστασία, ενώ το δεύτερο χρησιμοποιείται για να αξιολογηθεί αν υπάρχει τρέχουσα παρουσία του ιού.

Από πλευράς κλινικής πράξης, το σημαντικό είναι να μη γίνονται βιαστικά συμπεράσματα από μία μόνο λέξη στο αποτέλεσμα. Η σωστή ερμηνεία προκύπτει από τον συνδυασμό:

• του αριθμού,
• του ιστορικού εμβολιασμού,
• των υπόλοιπων δεικτών,
• του λόγου για τον οποίο ζητήθηκε η εξέταση.

14

Anti-HBs και άλλες εξετάσεις ηπατίτιδας Β

Το Anti-HBs είναι μόνο ένα μέρος του ελέγχου για ηπατίτιδα Β. Σε πολλές περιπτώσεις, ο γιατρός συνδυάζει αρκετούς δείκτες για να σχηματίσει πλήρη εικόνα.

Εκτός από τους ειδικούς δείκτες ηπατίτιδας Β, συχνά ζητούνται και εξετάσεις όπως ALT, AST, γ-GT, ALP, χολερυθρίνη, ώστε να εκτιμηθεί αν υπάρχει επιβάρυνση του ήπατος.

Για τον ασθενή, το πιο χρήσιμο συμπέρασμα είναι αυτό: το Anti-HBs είναι βασικός δείκτης ανοσίας, αλλά δεν αρκεί μόνο του για πλήρη χαρτογράφηση του προβλήματος.

15

Συχνές ερωτήσεις για το Anti-HBs

16

Τι να θυμάστε

17

Κλείστε Ραντεβού & Βιβλιογραφία

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

Βιβλιογραφία & Πηγές

1
Τι είναι ο HCV;

Ο HCV είναι ο ιός της ηπατίτιδας C και προσβάλλει κυρίως το ήπαρ. Μπορεί να προκαλέσει οξεία λοίμωξη λίγο μετά την έκθεση, αλλά και χρόνια λοίμωξη, η οποία επιμένει για χρόνια χωρίς εμφανή συμπτώματα.

Ο όρος HCV προέρχεται από τα αρχικά των λέξεων Hepatitis C Virus. Πρόκειται για RNA ιό που μεταδίδεται κυρίως μέσω επαφής με μολυσμένο αίμα. Η σημασία του στην καθημερινή κλινική πράξη είναι μεγάλη, επειδή πολλοί άνθρωποι μπορεί να έχουν μολυνθεί και να μην το γνωρίζουν, μέχρι να βρεθούν τυχαία αυξημένες τρανσαμινάσες ή να εμφανιστούν επιπλοκές από το ήπαρ.

Η ηπατίτιδα C έχει συνδεθεί ιστορικά με μεταγγίσεις αίματος προηγούμενων δεκαετιών, με κοινή χρήση συριγγών, αλλά και με πρακτικές στις οποίες δεν τηρούνταν αυστηροί κανόνες αποστείρωσης. Σήμερα, η διάγνωση είναι σαφώς πιο οργανωμένη και η θεραπεία πολύ πιο αποτελεσματική απ’ ό,τι στο παρελθόν.

Αυτό που πρέπει να κρατήσει ο ασθενής από την αρχή είναι ότι ο HCV δεν είναι απλώς ένα «θετικό αντίσωμα». Η σωστή προσέγγιση έχει συγκεκριμένα βήματα: αρχικός έλεγχος με αντισώματα, επιβεβαίωση ενεργής λοίμωξης με μοριακό έλεγχο και, στη συνέχεια, εκτίμηση της κατάστασης του ήπατος και της ανάγκης για θεραπεία.

2
Πώς μεταδίδεται η ηπατίτιδα C;

Η ηπατίτιδα C μεταδίδεται κυρίως μέσω αίματος. Ο σημαντικότερος μηχανισμός μετάδοσης είναι η είσοδος αίματος που περιέχει τον ιό στην κυκλοφορία ενός άλλου ατόμου.

Στην πράξη, ο κίνδυνος μετάδοσης είναι μεγαλύτερος σε περιπτώσεις όπως η κοινή χρήση βελόνων ή συριγγών, οι μη ασφαλείς ενέσιμες πρακτικές, οι ιατρικές ή αισθητικές πράξεις χωρίς επαρκή αποστείρωση, αλλά και ορισμένες παλαιότερες μεταγγίσεις αίματος ή παραγώγων, πριν από την ευρεία εφαρμογή σύγχρονου ελέγχου.

Πιο αναλυτικά, καταστάσεις που συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο είναι:

• κοινή χρήση συριγγών, βελόνων ή άλλου εξοπλισμού για ενδοφλέβια χρήση ουσιών,
• παλαιές μεταγγίσεις ή μεταμοσχεύσεις πριν από την καθιέρωση συστηματικού ελέγχου αίματος,
• αιμοκάθαρση σε συγκεκριμένα κλινικά πλαίσια,
• επαγγελματική έκθεση σε αίμα, όπως τρύπημα με βελόνα,
• τατουάζ, piercing ή μικροεπεμβάσεις σε μη ασφαλείς συνθήκες,
• χρήση κοινών αντικειμένων που μπορεί να έχουν ίχνη αίματος, όπως ξυραφάκια ή εργαλεία μανικιούρ,
• κάθετη μετάδοση από μητέρα με ενεργή λοίμωξη στο παιδί,
• σπανιότερα, σεξουαλική μετάδοση, κυρίως σε συγκεκριμένες ομάδες υψηλότερου κινδύνου.

Για πολλούς ασθενείς, η πιο δύσκολη ερώτηση είναι η εξής: «Από πού κόλλησα;» Η απάντηση δεν είναι πάντα εύκολη. Επειδή ο HCV μπορεί να παραμείνει σιωπηλός για χρόνια, ένα θετικό αποτέλεσμα σήμερα δεν σημαίνει ότι η έκθεση έγινε πρόσφατα. Συχνά, η πραγματική μόλυνση έχει συμβεί πολλά χρόνια νωρίτερα.

Αυτό έχει σημασία και για τη λήψη ιστορικού: ένας άνθρωπος μπορεί να μην έχει κανέναν σημερινό παράγοντα κινδύνου, αλλά να έχει εκτεθεί στο παρελθόν, για παράδειγμα μέσω παλαιάς μετάγγισης, παλαιού τατουάζ ή κάποιας ιατρικής πράξης σε περίοδο με διαφορετικά πρότυπα ασφάλειας.

3
Πώς δεν μεταδίδεται ο HCV;

Ο HCV δεν μεταδίδεται με την απλή καθημερινή κοινωνική επαφή. Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό σημείο για να περιοριστεί ο φόβος και το στίγμα.

Ο ιός δεν μεταδίδεται με:

• αγκαλιά, χειραψία ή απλή επαφή,
• φιλί στην καθημερινή κοινωνική ζωή,
• κοινή χρήση πιάτων, ποτηριών ή μαχαιροπίρουνων,
• βήχα ή φτέρνισμα,
• τουαλέτα, καθίσματα ή κοινόχρηστους χώρους,
• φαγητό ή νερό,
• θηλασμό στις περισσότερες περιπτώσεις, εκτός αν υπάρχει αίμα από τραυματισμένες θηλές και ειδικότερη ιατρική οδηγία.

Αυτή η διάκριση είναι ουσιαστική, γιατί πολλοί ασθενείς φοβούνται ότι μπορεί να «κολλήσουν» τους οικείους τους στο σπίτι μέσω φυσιολογικής συμβίωσης. Η απάντηση είναι ότι η καθημερινή συγκατοίκηση δεν αποτελεί συνήθη τρόπο μετάδοσης, εφόσον αποφεύγεται η κοινή χρήση αντικειμένων που μπορεί να έχουν αίμα.

Σε πρακτικό επίπεδο, ένα άτομο με HCV μπορεί να ζει φυσιολογικά με την οικογένειά του, να μοιράζεται το ίδιο τραπέζι και να έχει κοινωνική ζωή χωρίς να αποτελεί κίνδυνο μέσω απλής επαφής. Το μόνο που χρειάζεται είναι λογική προσοχή σε αντικείμενα ατομικής υγιεινής που ίσως έρθουν σε επαφή με αίμα.

4
Ποια συμπτώματα προκαλεί;

Πολλοί άνθρωποι με HCV δεν έχουν καθόλου συμπτώματα για μεγάλο διάστημα. Για αυτό η ηπατίτιδα C περιγράφεται συχνά ως «σιωπηλή» λοίμωξη.

Στην οξεία φάση, αν εμφανιστούν συμπτώματα, μπορεί να μοιάζουν με άλλα ιογενή σύνδρομα ή ηπατίτιδα. Ενδεικτικά μπορεί να παρατηρηθούν:

• κόπωση,
• κακουχία,
• ναυτία ή μειωμένη όρεξη,
• πόνος ή βάρος στο δεξί πάνω μέρος της κοιλιάς,
• σκούρα ούρα,
• ίκτερος, δηλαδή κιτρίνισμα δέρματος και ματιών,
• σε ορισμένες περιπτώσεις πυρετός.

Όμως η πραγματικότητα είναι ότι οι περισσότεροι ασθενείς δεν κάνουν διάγνωση επειδή «ένιωσαν άρρωστοι», αλλά επειδή βρέθηκαν τυχαία παθολογικές εξετάσεις ή επειδή έγινε έλεγχος λόγω ιστορικού έκθεσης.

Στη χρόνια λοίμωξη τα συμπτώματα, όταν υπάρχουν, είναι συνήθως μη ειδικά. Μερικοί ασθενείς αναφέρουν εύκολη κόπωση, μειωμένη αντοχή ή αίσθημα «βαριάς» καθημερινότητας, χωρίς κάτι που να δείχνει ξεκάθαρα ήπαρ. Έτσι, η νόσος μπορεί να εξελίσσεται για χρόνια χωρίς σαφή προειδοποιητικά σημεία.

Όταν πλέον έχει αναπτυχθεί σημαντική βλάβη ήπατος, η εικόνα μπορεί να αλλάξει. Σε προχωρημένη ίνωση ή κίρρωση μπορεί να εμφανιστούν ευρήματα όπως κοιλιακή διάταση, πρήξιμο στα πόδια, αιμορραγική διάθεση, σύγχυση ή άλλες εκδηλώσεις ηπατικής ανεπάρκειας. Αυτός είναι και ο λόγος που η έγκαιρη διάγνωση έχει τόσο μεγάλη αξία.

5
Ποιοι πρέπει να εξεταστούν για HCV;

Ο έλεγχος για HCV δεν αφορά μόνο άτομα με συμπτώματα. Συχνά γίνεται σε άτομα χωρίς καθόλου ενοχλήματα, αλλά με ιστορικό ή ηλικιακό/κλινικό λόγο ελέγχου.

Στην πράξη, χρειάζεται να σκεφτούμε έλεγχο όταν υπάρχει:

• ιστορικό μετάγγισης ή παραγώγων αίματος παλαιότερων δεκαετιών,
• χρήση ενδοφλέβιων ουσιών έστω και στο παρελθόν,
• αιμοκάθαρση ή επαναλαμβανόμενη έκθεση σε αίμα,
• αυξημένες τρανσαμινάσες χωρίς σαφή εξήγηση,
• HIV ή άλλοι παράγοντες υψηλότερου κινδύνου,
• τατουάζ ή piercing σε αμφίβολες συνθήκες υγιεινής,
• έκθεση μέσω επαγγελματικού ατυχήματος με βελόνα,
• κύηση, όταν ο ιατρός κρίνει ότι πρέπει να γίνει έλεγχος σύμφωνα με τις οδηγίες screening.

Σε πιο σύγχρονα πρωτόκολλα, ο έλεγχος προτείνεται αρκετά ευρύτερα απ’ ό,τι παλαιότερα. Αυτό συμβαίνει επειδή η θεραπεία πλέον είναι αποτελεσματική, σύντομη και καλά ανεκτή, άρα έχει νόημα να εντοπίζονται περισσότεροι ασθενείς προτού εμφανίσουν επιπλοκές.

Από πλευράς SERP intent, αυτό είναι το βασικό μήνυμα: δεν περιμένουμε να εμφανιστούν συμπτώματα για να σκεφτούμε HCV. Ο έλεγχος πολλές φορές γίνεται προληπτικά ή επειδή υπάρχει παλαιός παράγοντας κινδύνου.

6
Ποιες εξετάσεις αίματος γίνονται για HCV;

Η βασική διερεύνηση περιλαμβάνει αρχικά αντισώματα Anti-HCV και, όταν χρειάζεται, μοριακό έλεγχο HCV RNA. Παράλληλα ελέγχονται και εξετάσεις που δείχνουν την κατάσταση του ήπατος.

Η πιο συχνή παρερμηνεία είναι να νομίζει ο ασθενής ότι η μία εξέταση αρκεί για όλα. Στην πραγματικότητα, το Anti-HCV και το HCV RNA απαντούν σε διαφορετικές ερωτήσεις. Το πρώτο δείχνει αν υπήρξε ανοσολογική επαφή. Το δεύτερο δείχνει αν ο ιός είναι παρών τώρα.

Πέρα από τις ειδικές εξετάσεις για τον ίδιο τον ιό, χρειάζεται συχνά ευρύτερος εργαστηριακός έλεγχος. Οι τρανσαμινάσες μπορεί να είναι αυξημένες, φυσιολογικές ή να μεταβάλλονται. Για αυτό και η εκτίμηση του HCV δεν βασίζεται μόνο στις ALT/AST.

7
Τι σημαίνει θετικό ή αρνητικό Anti-HCV;

Το Anti-HCV δείχνει αν ο οργανισμός έχει έρθει σε επαφή με τον ιό, όχι αν υπάρχει απαραίτητα ενεργή λοίμωξη αυτή τη στιγμή.

Αν το Anti-HCV είναι αρνητικό, συνήθως σημαίνει ότι δεν υπάρχουν ανιχνεύσιμα αντισώματα. Ωστόσο, αν η έκθεση ήταν πολύ πρόσφατη, μπορεί να βρισκόμαστε στο λεγόμενο «παράθυρο» πριν την ανάπτυξη αντισωμάτων. Σε τέτοιο κλινικό σενάριο, ο ιατρός μπορεί να ζητήσει απευθείας HCV RNA ή επανέλεγχο μετά από κάποιο διάστημα.

Αν το Anti-HCV είναι θετικό, υπάρχουν τρία βασικά ενδεχόμενα:

1. να υπάρχει ενεργός λοίμωξη,
2. να υπήρξε παλαιά λοίμωξη που έχει πλέον εκκαθαριστεί,
3. να υπάρχει σπανιότερα ψευδώς θετικό αποτέλεσμα, ανάλογα με το ιστορικό και το προφίλ του ασθενούς.

Άρα το θετικό αντίσωμα δεν ισοδυναμεί από μόνο του με χρόνια ηπατίτιδα C. Για να απαντηθεί αυτό, χρειάζεται μοριακή επιβεβαίωση.

Αυτό είναι και το σημείο όπου συχνά προκαλείται πανικός χωρίς λόγο. Ένας ασθενής βλέπει «θετικό Anti-HCV» και θεωρεί αμέσως ότι έχει ενεργό ηπατίτιδα, ηπατική βλάβη ή μόνιμη μολυσματικότητα. Όμως η σωστή ερμηνεία είναι πιο προσεκτική και χρειάζεται δεύτερο βήμα.

8
Τι δείχνει το HCV RNA (PCR);

Το HCV RNA είναι η εξέταση που επιβεβαιώνει αν υπάρχει ενεργός ιός στο αίμα. Είναι δηλαδή η κρίσιμη εξέταση για τη διάγνωση τρέχουσας λοίμωξης.

Όταν το HCV RNA είναι ανιχνεύσιμο, σημαίνει ότι ο ιός κυκλοφορεί στο αίμα. Όταν είναι μη ανιχνεύσιμο, σημαίνει ότι δεν βρέθηκε ιικό RNA στο επίπεδο ευαισθησίας της μεθόδου. Η ερμηνεία βέβαια πρέπει πάντα να συνδέεται με το ιστορικό, το Anti-HCV και το αν ο ασθενής είναι σε θεραπεία ή όχι.

Υπάρχουν δύο συνηθισμένα κλινικά σενάρια:

• Anti-HCV θετικό + HCV RNA θετικό: συμβατό με ενεργή λοίμωξη.
• Anti-HCV θετικό + HCV RNA αρνητικό: συμβατό με παλαιά λοίμωξη που έχει εκκαθαριστεί ή με άλλη ερμηνεία που θα κρίνει ο ιατρός.

Το HCV RNA έχει ιδιαίτερη αξία και σε πολύ πρόσφατη έκθεση. Αν κάποιος εκτέθηκε εντός των τελευταίων μηνών, μπορεί τα αντισώματα να μην έχουν ακόμη προλάβει να εμφανιστούν, ενώ το RNA να είναι ήδη ανιχνεύσιμο. Σε αυτή τη φάση, η μοριακή εξέταση είναι πιο χρήσιμη από την αναμονή μόνο για αντισώματα.

Στην παρακολούθηση της θεραπείας, το HCV RNA είναι επίσης το βασικό εργαστηριακό κριτήριο. Η απουσία ανιχνεύσιμου RNA μετά το τέλος της θεραπείας και στον κατάλληλο χρόνο επανελέγχου αποτελεί το καθοριστικό σημείο επιτυχούς εκρίζωσης.

9
Τι είναι το ιικό φορτίο και ο γονότυπος;

Το ιικό φορτίο δείχνει πόσο HCV RNA ανιχνεύεται στο αίμα, ενώ ο γονότυπος δείχνει τον τύπο του ιού. Είναι δύο διαφορετικές πληροφορίες με διαφορετικό πρακτικό ρόλο.

Το ιικό φορτίο μετρά πόσα αντίγραφα ή πόσες μονάδες RNA του ιού κυκλοφορούν στο αίμα. Οι ασθενείς συχνά ρωτούν αν «υψηλό ιικό φορτίο σημαίνει πιο βαριά ηπατική βλάβη». Η απάντηση είναι όχι απαραίτητα. Το ιικό φορτίο δεν αντικατοπτρίζει αυτόματα το πόση ίνωση έχει προκληθεί ή πόσο «χαλασμένο» είναι το ήπαρ. Κυρίως χρησιμεύει για επιβεβαίωση λοίμωξης και για θεραπευτική παρακολούθηση.

Ο γονότυπος ήταν παλαιότερα κεντρικός στην επιλογή θεραπείας. Σήμερα, με τα νεότερα πανγονοτυπικά σχήματα, σε αρκετές περιπτώσεις ο ρόλος του έχει μειωθεί. Παρ’ όλα αυτά, σε συγκεκριμένα θεραπευτικά σενάρια ή σε ειδικά κλινικά δεδομένα μπορεί να εξακολουθεί να έχει σημασία.

Ένα χρήσιμο πρακτικό μήνυμα είναι το εξής: ο ασθενής δεν πρέπει να μπερδεύει το “πόσος ιός υπάρχει” με το “πόσο βλαμμένο είναι το ήπαρ”. Η κατάσταση του ήπατος εκτιμάται με άλλους δείκτες, όπως βιοχημικές εξετάσεις, αιμοπετάλια, INR, λευκωματίνη, απεικονιστικές μέθοδοι και ελαστογραφία.

Στην καθημερινή πράξη, όταν ο ασθενής φέρνει αποτελέσματα με πολλές τεχνικές ορολογίες, ο πιο πρακτικός τρόπος να τα οργανώσει είναι με τρεις απλές ερωτήσεις:

1. Έχω έρθει σε επαφή με τον ιό; → Anti-HCV
2. Έχω ενεργό λοίμωξη τώρα; → HCV RNA
3. Σε τι κατάσταση είναι το ήπαρ μου και χρειάζομαι θεραπεία; → ηπατικός/κλινικός έλεγχος

10
Πώς ελέγχεται η βλάβη στο ήπαρ;

Η ηπατίτιδα C δεν αξιολογείται μόνο με το αν ο ιός είναι θετικός ή αρνητικός. Εξίσου σημαντικό είναι να φανεί αν υπάρχει ίνωση, προχωρημένη νόσος ή κίρρωση.

Η αξιολόγηση του ήπατος μπορεί να περιλαμβάνει:

• τρανσαμινάσες (ALT, AST),
• χολερυθρίνη, γGT, ALP,
• λευκωματίνη και INR,
• γενική αίματος και ειδικά τα αιμοπετάλια,
• υπολογιστικούς δείκτες όπως APRI ή FIB-4,
• υπερηχογράφημα ήπατος,
• ελαστογραφία ήπατος για εκτίμηση ίνωσης.

Εδώ χρειάζεται μία βασική διευκρίνιση: φυσιολογικές τρανσαμινάσες δεν αποκλείουν σημαντική λοίμωξη ή ίνωση. Αντίστοιχα, αυξημένες τρανσαμινάσες δεν σημαίνουν αποκλειστικά HCV, επειδή μπορεί να συνυπάρχουν λιπώδες ήπαρ, αλκοόλ, φάρμακα ή άλλες αιτίες ηπατοπάθειας.

Η ελαστογραφία έχει αποκτήσει πολύ σημαντικό ρόλο, επειδή επιτρέπει μη επεμβατική εκτίμηση της σκληρότητας του ήπατος και έμμεση εκτίμηση της ίνωσης. Για τον ασθενή αυτό μεταφράζεται σε πιο εύκολη σταδιοποίηση χωρίς την ανάγκη κλασικής βιοψίας στις περισσότερες περιπτώσεις.

Αν υπάρχει εγκατεστημένη κίρρωση, τότε η παρακολούθηση δεν σταματά επειδή απλώς θεραπεύτηκε ο ιός. Εκεί αλλάζει το πλάνο και συχνά περιλαμβάνει μακροχρόνια παρακολούθηση για επιπλοκές, όπως ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα.

11
HCV και εγκυμοσύνη

Η ηπατίτιδα C στην εγκυμοσύνη χρειάζεται σωστή διάγνωση, ενημέρωση και παρακολούθηση, αλλά όχι πανικό. Υπάρχει κίνδυνος κάθετης μετάδοσης από μητέρα σε παιδί, όμως δεν συμβαίνει σε όλες τις κυήσεις.

Όταν μία έγκυος έχει ενεργή HCV λοίμωξη, ο βασικός στόχος είναι να οργανωθεί σωστά ο μαιευτικός και λοιμωξιολογικός/ηπατολογικός έλεγχος. Η παρουσία αντισωμάτων από μόνη της δεν αρκεί· πρέπει να φανεί αν υπάρχει ανιχνεύσιμο HCV RNA.

Οι σύγχρονες πρακτικές screening έχουν διευρύνει τον έλεγχο στην εγκυμοσύνη, ακριβώς για να εντοπίζονται περιστατικά που διαφορετικά θα έμεναν αδιάγνωστα. Αυτό βοηθά τόσο στη φροντίδα της μητέρας όσο και στον σχεδιασμό της παρακολούθησης του νεογνού.

Ένα από τα συχνότερα ερωτήματα είναι αν η θεραπεία γίνεται κατά τη διάρκεια της κύησης. Στην πράξη, τα αντιικά σχήματα συνήθως δεν αποτελούν τυπική θεραπεία ρουτίνας μέσα στην εγκυμοσύνη, και η τελική στρατηγική καθορίζεται από τον θεράποντα ιατρό. Συχνά ο οριστικός θεραπευτικός σχεδιασμός γίνεται μετά τον τοκετό.

Για το νεογνό, υπάρχει ειδικό πρωτόκολλο παρακολούθησης όταν η μητέρα έχει ανιχνεύσιμο HCV RNA. Ο παιδιατρικός/νεογνολογικός έλεγχος οργανώνεται με βάση τις ισχύουσες οδηγίες, ώστε να φανεί αν υπήρξε μετάδοση.

12
Θεραπεύεται η ηπατίτιδα C;

Ναι, η ηπατίτιδα C σήμερα θεραπεύεται στις περισσότερες περιπτώσεις με σύγχρονα άμεσα δρώντα αντιικά φάρμακα. Αυτό είναι ίσως η πιο σημαντική αλλαγή σε σχέση με το παρελθόν.

Παλαιότερα, η θεραπεία της HCV λοίμωξης ήταν δυσκολότερη, μακρύτερη και με περισσότερες ανεπιθύμητες ενέργειες. Σήμερα, τα σύγχρονα DAAs έχουν αλλάξει πλήρως το τοπίο. Για πολλούς ασθενείς, η θεραπεία είναι από το στόμα, περιορισμένης διάρκειας και με πολύ υψηλά ποσοστά ίασης.

Ο στόχος της θεραπείας είναι να επιτευχθεί SVR (sustained virologic response), δηλαδή να μην ανιχνεύεται HCV RNA στον κατάλληλο χρόνο μετά την ολοκλήρωση της αγωγής. Στην πράξη αυτό θεωρείται λειτουργική ίαση.

Η θεραπεία επιλέγεται με βάση το συνολικό προφίλ του ασθενούς: αν υπάρχει ή όχι κίρρωση, ποια είναι η νεφρική λειτουργία, αν έχουν προηγηθεί άλλες θεραπείες, αν υπάρχουν συγχορηγούμενα φάρμακα και πιθανές αλληλεπιδράσεις, καθώς και αν υπάρχουν συννοσηρότητες.

Για τον ασθενή, η πιο χρήσιμη απάντηση είναι η εξής: ο HCV πλέον είναι σε μεγάλο βαθμό θεραπεύσιμος, αλλά χρειάζεται σωστή διάγνωση, σωστή σταδιοποίηση και σωστό θεραπευτικό πλάνο. Δεν αρκεί ένα μεμονωμένο αποτέλεσμα ή μία γενική πληροφορία από το διαδίκτυο.

Επίσης, ακόμη και όταν ο ασθενής θεραπευτεί πλήρως, αυτό δεν σημαίνει ότι απέκτησε ανοσία. Αν υπάρξει νέα έκθεση σε μολυσμένο αίμα, είναι δυνατόν να ξαναμολυνθεί.

13
Παρακολούθηση πριν, κατά και μετά τη θεραπεία

Η θεραπεία της ηπατίτιδας C δεν είναι μόνο “παίρνω χάπια και τέλος”. Χρειάζεται οργανωμένη εργαστηριακή και κλινική παρακολούθηση πριν, κατά και μετά.

Πριν από τη θεραπεία συνήθως χρειάζεται:

• επιβεβαίωση ενεργής λοίμωξης με HCV RNA,
• εκτίμηση βλάβης ήπατος και πιθανής κίρρωσης,
• έλεγχος για συνυπάρχουσες λοιμώξεις ή άλλες ηπατίτιδες όταν κρίνεται αναγκαίο,
• έλεγχος νεφρικής λειτουργίας και βασικού βιοχημικού/αιματολογικού προφίλ,
• έλεγχος αλληλεπιδράσεων με άλλα φάρμακα.

Κατά τη διάρκεια της θεραπείας, ο ιατρός παρακολουθεί την ανοχή, τη συμμόρφωση και, ανάλογα με το σχήμα, συγκεκριμένες εξετάσεις. Το πλάνο δεν είναι ίδιο για όλους. Κάποιοι ασθενείς χρειάζονται πιο απλό follow-up, ενώ άλλοι πιο προσεκτική παρακολούθηση.

Μετά τη θεραπεία, το κρίσιμο σημείο είναι ο έλεγχος του HCV RNA στον κατάλληλο χρόνο, ώστε να τεκμηριωθεί ότι ο ιός έχει εκριζωθεί. Για ασθενείς χωρίς κίρρωση, αν επιτευχθεί ίαση, το μακροχρόνιο πλάνο είναι συνήθως απλούστερο. Αν όμως υπάρχει κίρρωση, η παρακολούθηση συνεχίζεται, επειδή ο κίνδυνος επιπλοκών δεν μηδενίζεται απλώς επειδή αρνητικοποιήθηκε το RNA.

Στην πράξη, πολλοί ασθενείς εστιάζουν αποκλειστικά στο «βγήκε αρνητική η PCR». Αυτό είναι πράγματι το καθοριστικό αποτέλεσμα, αλλά δεν ακυρώνει την ανάγκη παρακολούθησης όταν το ήπαρ έχει ήδη υποστεί προχωρημένη βλάβη.

14
Πρόληψη και καθημερινή προστασία

Δεν υπάρχει εμβόλιο για HCV, επομένως η πρόληψη βασίζεται κυρίως στην αποφυγή έκθεσης σε μολυσμένο αίμα.

Τα βασικά μέτρα πρόληψης περιλαμβάνουν:

• να μη γίνεται ποτέ κοινή χρήση βελόνων, συριγγών ή εξοπλισμού για ενέσιμη χρήση,
• να τηρούνται αυστηροί κανόνες αποστείρωσης σε ιατρικές πράξεις, οδοντιατρικές πράξεις, τατουάζ και piercing,
• να αποφεύγεται η κοινή χρήση ξυραφιών, οδοντόβουρτσας και εργαλείων περιποίησης,
• να λαμβάνεται προσοχή σε σεξουαλικές πρακτικές υψηλότερου κινδύνου,
• να γίνεται σωστή διαχείριση επαγγελματικής έκθεσης σε αίμα.

Για τα άτομα που ήδη έχουν HCV, η πρόληψη έχει και δεύτερη διάσταση: να προστατευθεί το ήπαρ όσο γίνεται περισσότερο. Αυτό σημαίνει συχνά αποφυγή υπερβολικής κατανάλωσης αλκοόλ, σωστή ιατρική εκτίμηση πριν από λήψη φαρμάκων ή συμπληρωμάτων και παρακολούθηση για άλλους παράγοντες που μπορεί να επιβαρύνουν το ήπαρ.

Σε άτομα που έχουν θεραπευτεί, η πρόληψη παραμένει σημαντική γιατί η ίαση δεν λειτουργεί σαν εμβόλιο. Δηλαδή μπορεί να συμβεί επαναμόλυνση εφόσον υπάρξει νέα έκθεση.

Το πιο πρακτικό μήνυμα εδώ είναι διπλό: προστασία από τον ιό και προστασία του ήπατος. Αυτά τα δύο δεν είναι ακριβώς το ίδιο, αλλά συνδέονται άμεσα στην κλινική πράξη.

15
Συχνές ερωτήσεις για τον HCV

16
Τι να θυμάστε

17
Κλείστε ραντεβού & Βιβλιογραφία

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.