🧪 Αυξημένη TSH – Φιλικός Οδηγός για Ασθενείς

1) Τι είναι η TSH και τι σημαίνει «αυξημένη»

Η TSH (Thyroid Stimulating Hormone) είναι ορμόνη που εκκρίνεται από την υπόφυση και έχει αποστολή να ρυθμίζει τη λειτουργία του θυρεοειδούς αδένα. Δρα σαν «διακόπτης» που ελέγχει πόση θυροξίνη (T4) και τριιωδοθυρονίνη (T3) θα παραχθούν, ώστε να διατηρηθεί ο φυσιολογικός μεταβολισμός του σώματος.

Όταν ο θυρεοειδής δεν παράγει αρκετές ορμόνες, ο εγκέφαλος «αντιλαμβάνεται» το πρόβλημα και αυξάνει την παραγωγή TSH για να τον διεγείρει. Έτσι, αυξημένη TSH συνήθως σημαίνει ότι ο θυρεοειδής λειτουργεί υποτονικά (υποθυρεοειδισμός).

📊 Ερμηνεία με απλά λόγια

• Αυξημένη TSH + χαμηλή FT4: Υποδηλώνει κλινικό υποθυρεοειδισμό.
• Αυξημένη TSH + φυσιολογική FT4: Υποδηλώνει υποκλινικό υποθυρεοειδισμό, δηλαδή πρώιμο στάδιο.
• Φυσιολογική ή χαμηλή TSH: Συνήθως σημαίνει ευθυρεοειδία ή υπερθυρεοειδισμό, αντίστοιχα.

Η TSH μετράται εύκολα σε δείγμα αίματος και αποτελεί την πιο ευαίσθητη εξέταση για τον έλεγχο της λειτουργίας του θυρεοειδούς. Αξίζει να θυμόμαστε ότι μικρές μεταβολές της TSH μπορεί να προκύψουν από παράγοντες όπως το στρες, η ηλικία, η κύηση ή η λήψη ορισμένων φαρμάκων.

2) Ενδεικτικές τιμές TSH & κατηγορίες

Οι φυσιολογικές τιμές της TSH διαφέρουν ανάλογα με το εργαστήριο, την ηλικία και το φύλο. Η αξιολόγηση πρέπει πάντα να γίνεται σε συνδυασμό με τις τιμές FT4 και FT3.

*Οι τιμές αναφοράς ενδέχεται να διαφέρουν ανάλογα με τη μέθοδο μέτρησης και το εργαστήριο.

3) Συμπτώματα αυξημένης TSH (υποθυρεοειδισμός)

• Κούραση, υπνηλία, μειωμένη ενέργεια.
• Αύξηση βάρους, δυσκοιλιότητα, ψυχρότητα.
• Ξηροδερμία, τριχόπτωση, εύθραυστα νύχια.
• Βραδυκαρδία, μυαλγίες, κράμπες.
• Διαταραχές περιόδου, υπογονιμότητα.
• Θολή σκέψη, βραδύτητα λόγου.
• Υπερλιπιδαιμία, οιδήματα (ιδίως πρόσωπο/βλέφαρα).

4) Κύριες αιτίες αυξημένης TSH

Η αυξημένη TSH οφείλεται συνήθως σε υπολειτουργία του θυρεοειδούς, αλλά μπορεί και σε δευτερογενείς παράγοντες ή φάρμακα.

🔹 Πρωτοπαθείς αιτίες (θυρεοειδικής προέλευσης)

• Θυρεοειδίτιδα Hashimoto: Αυτοάνοση προσβολή του θυρεοειδούς με παρουσία αντισωμάτων anti-TPO και anti-Tg.
• Έλλειψη ιωδίου: Ο θυρεοειδής δεν έχει επαρκές ιώδιο για τη σύνθεση Τ4/Τ3.
• Μετά από θεραπεία: Ραδιενεργό ιώδιο, θυρεοειδεκτομή ή αντικαρκινική θεραπεία.
• Φυσιολογική γήρανση: Ελαφρά αύξηση TSH παρατηρείται με την ηλικία.

🔹 Δευτεροπαθείς αιτίες

• Ανεπαρκής πρόσληψη λεβοθυροξίνης: Λανθασμένη δόση ή κακή συμμόρφωση.
• Φάρμακα: Αμιοδαρόνη, λίθιο, ιντερφερόνη, αναστολείς τυροσινικών κινασών, γλυκοκορτικοειδή.
• Ανάκαμψη μετά υπερθυρεοειδισμό: Μεταβατική αύξηση TSH (αναπήδηση).
• Σοβαρή συστηματική νόσος: Μπορεί να μεταβάλει παροδικά την TSH (non-thyroidal illness).

5) Πότε χρειάζεται ιατρός άμεσα

Η αυξημένη TSH απαιτεί ιατρική αξιολόγηση, ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με έντονα συμπτώματα ή οριακά χαμηλή FT4.

• TSH >10 mIU/L ανεξάρτητα από συμπτώματα.
• FT4 χαμηλή ή κάτω από το φυσιολογικό.
• Κύηση ή προσπάθεια σύλληψης (ακόμη και με ήπια αύξηση).
• Παιδιά ή έφηβοι με καθυστέρηση ανάπτυξης ή σχολική δυσκολία.
• Ασθενείς με υπερλιπιδαιμία, καρδιαγγειακή νόσο ή βραδυκαρδία.
• Αίσθημα έντονης κόπωσης, ψυχρότητας ή καταθλιπτικής διάθεσης.

6) Διαγνωστικός έλεγχος – Πώς επιβεβαιώνεται η αιτία

Η διερεύνηση της αυξημένης TSH γίνεται για να διαπιστωθεί αν πρόκειται για πραγματικό υποθυρεοειδισμό ή παροδική μεταβολή.

1. Επανάληψη TSH μετά από 4–8 εβδομάδες για επιβεβαίωση σταθερής αύξησης.
2. FT4 (± FT3): εκτίμηση βαρύτητας και διαφοροδιάγνωση κλινικού/υποκλινικού υποθυρεοειδισμού.
3. Αντισώματα anti-TPO και anti-Tg: θετικά → θυρεοειδίτιδα Hashimoto.
4. Υπέρηχος θυρεοειδούς: εκτίμηση μεγέθους, υφής και ύπαρξης βρογχοκήλης ή οζιδίων.
5. Λιπιδαιμικό & γλυκαιμικό προφίλ: συχνά διαταράσσονται στον υποθυρεοειδισμό.
6. Φάρμακα & πρόσφατες νόσοι: καταγραφή πιθανών επιδράσεων στην TSH.

7) Αντιμετώπιση / θεραπεία

Λεβοθυροξίνη (LT4)

• Κλινικός υποθυρεοειδισμός: έναρξη LT4. Τυπική αρχική δόση ≈1.6 μg/kg/ημέρα. Προσαρμογή ανά ηλικία/συννοσηρότητες.
• Υποκλινικός (TSH 4–10): θεραπεία αν συμπτώματα, θετικά anti-TPO, κύηση/υπογονιμότητα, βρογχοκήλη, TSH κοντά στο 10 ή ΣΚΝ/δυσλιπιδαιμία.
• Ηλικιωμένοι/ΚΑΝ: έναρξη 12.5–25 μg και βραδεία τιτλοποίηση.

Λήψη σωστά

• Νηστικός/ή, 30–60′ πριν από καφέ/τροφή ή βράδυ 3–4 ώρες μετά γεύμα.
• Απόσταση ≥4 ωρών από σίδηρο, ασβέστιο, πολυβιταμίνες, αντιόξινα, σόγια, ίνες.

Παρακολούθηση

• Έλεγχος TSH 6–8 εβδομάδες μετά από κάθε αλλαγή δόσης.
• Στόχος: TSH εντός αναφοράς (ειδικοί στόχοι στην κύηση).
• Σταθεροποίηση: επανέλεγχος κάθε 6–12 μήνες.

Ειδικές περιπτώσεις

• Κύηση: συχνά χρειάζεται ↑ δόσης LT4 κατά 25–30% μόλις επιβεβαιωθεί. Έλεγχος ανά τρίμηνο.
• Μετά ραδιοϊώδιο/θυρεοειδεκτομή: LT4 δια βίου, εξατομίκευση δόσης.
• Κακή ρύθμιση παρά συμμόρφωση: έλεγχος αλληλεπιδράσεων, δυσαπορρόφησης, εναλλακτική ώρα λήψης.

8) Κύηση, παιδιά & τρίτη ηλικία

🔹 Κύηση

• Η αυξημένη TSH στην κύηση μπορεί να επηρεάσει την εμβρυϊκή ανάπτυξη και τη νευρογνωστική λειτουργία του εμβρύου.
• Στόχος: TSH <2.5 mIU/L (1ο τρίμηνο), <3.0 (2ο–3ο τρίμηνο).
• Απαιτείται στενός έλεγχος κάθε 4–6 εβδομάδες και συχνά αύξηση δόσης LT4 25–30%.
• Η έγκυος δεν πρέπει να διακόπτει ή να τροποποιεί θεραπεία χωρίς ενδοκρινολόγο.

🔹 Παιδιά & έφηβοι

• Οι φυσιολογικές τιμές TSH είναι υψηλότερες σε σχέση με τους ενήλικες.
• Κάθε περίπτωση αξιολογείται από παιδοενδοκρινολόγο.
• Συχνή αιτία: αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα ή συγγενής δυσλειτουργία.

🔹 Τρίτη ηλικία

• Μικρή αύξηση TSH (<7 mIU/L) χωρίς συμπτώματα μπορεί να είναι φυσιολογική για την ηλικία.
• Η θεραπεία ξεκινά με πολύ χαμηλή δόση (12.5–25 μg) και αργή προσαρμογή.
• Στόχος TSH: συνήθως 2–6 mIU/L, αποφυγή υπερθεραπείας.

9) Διατροφή & αλληλεπιδράσεις

Η διατροφή δεν θεραπεύει τον υποθυρεοειδισμό, αλλά επηρεάζει την απορρόφηση και την αποτελεσματικότητα της λεβοθυροξίνης (LT4).

🔹 Σωστή λήψη φαρμάκου

• Πάρτε τη δόση σας νηστικοί/ές, 30–60′ πριν το πρωινό ή 3–4 ώρες μετά το δείπνο.
• Αποφύγετε ταυτόχρονη λήψη με σίδηρο, ασβέστιο, πολυβιταμίνες, σόγια, καφέ, φυτικές ίνες ή αντιόξινα.
• Κρατήστε απόσταση τουλάχιστον 4 ωρών μεταξύ LT4 και άλλων σκευασμάτων.

🔹 Διατροφικά στοιχεία που επηρεάζουν

• Ιώδιο: απαραίτητο για τη σύνθεση θυρεοειδικών ορμονών, αλλά σε υπερβολή μπορεί να προκαλέσει δυσλειτουργία.
• Σελήνιο: υποστηρίζει τη δράση της δεϊοδινάσης (μετατροπή T4 → T3). Βρίσκεται σε ψάρια, καρύδια Βραζιλίας, δημητριακά ολικής.
• Σόγια: μειώνει την απορρόφηση LT4 – αποφύγετε λήψη κοντά στη φαρμακευτική δόση.
• Φυτικές ίνες: χρήσιμες για πέψη, αλλά να απέχουν χρονικά από τη θυροξίνη.

🔹 Τι να προτιμάτε

• Ισορροπημένη μεσογειακή διατροφή με φρούτα, λαχανικά, ψάρια, ελαιόλαδο.
• Αρκετό νερό και φυσική άσκηση για καλύτερο μεταβολισμό.
• Τακτικούς ελέγχους και επικαιροποίηση δόσης LT4 από ιατρό.

10) Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

11) Σε 1 λεπτό – Τι να θυμάστε

• 🔹 Αυξημένη TSH σημαίνει συνήθως υποθυρεοειδισμό ή τάση προς αυτόν.
• 🔹 Η διάγνωση βασίζεται πάντα σε συνδυασμό TSH + FT4 ± αντισωμάτων.
• 🔹 Αν η TSH >10 mIU/L ή υπάρχουν συμπτώματα, χρειάζεται θεραπεία με λεβοθυροξίνη.
• 🔹 Η σωστή λήψη του φαρμάκου (νηστικός/ή, χωρίς καφέ ή συμπληρώματα) είναι κρίσιμη.
• 🔹 Επανέλεγχος TSH κάθε 6–8 εβδομάδες μετά από αλλαγή δόσης και τακτικά στη σταθεροποίηση.