08/Oct/2025

1

Τι είναι οι βιολογικοί παράγοντες

Σύντομη περίληψη:
Οι βιολογικοί παράγοντες είναι στοχευμένα φάρμακα που παράγονται με
τεχνολογίες βιοτεχνολογίας (ανασυνδυασμένο DNA, μονοκλωνικά αντισώματα) και
στοχεύουν συγκεκριμένα μόρια του ανοσοποιητικού.
Σε αντίθεση με τα κλασικά ανοσοκατασταλτικά, δεν καταστέλλουν συνολικά το ανοσοποιητικό,
αλλά τροποποιούν εκλεκτικά τη φλεγμονώδη απόκριση.

Οι βιολογικοί παράγοντες (biologic DMARDs) είναι πρωτεΐνες ή αντισώματα που
δρουν σε μοριακό επίπεδο. Αντιγράφουν φυσικές ουσίες του οργανισμού ή
μπλοκάρουν υποδοχείς και κυτοκίνες που ευθύνονται για τη χρόνια φλεγμονή.
Παράγονται σε ειδικά κύτταρα μέσω γενετικής μηχανικής και υπόκεινται σε
αυστηρό έλεγχο καθαρότητας και σταθερότητας.

Πώς δρουν

Αναστέλλουν μόρια-«κλειδιά» της φλεγμονής, όπως TNF-α, IL-6, IL-17 ή IL-23.
Εμποδίζουν την ενεργοποίηση Β ή Τ λεμφοκυττάρων που συμμετέχουν στην αυτοανοσία.
Μειώνουν σταδιακά πόνο, οίδημα και φλεγμονώδεις δείκτες (CRP, ΤΚΕ), προστατεύοντας
αρθρώσεις και όργανα από μόνιμη βλάβη.

Πλεονεκτήματα έναντι των κλασικών ανοσοκατασταλτικών

Μεγαλύτερη στοχευτικότητα → λιγότερες ανεπιθύμητες ενέργειες από κορτικοστεροειδή.
Καλύτερη ανταπόκριση σε ασθενείς που δεν ελέγχονται με μεθοτρεξάτη ή αζαθειοπρίνη.
Επιβραδύνουν ή αναστέλλουν τη μόνιμη καταστροφή αρθρώσεων σε RA και PsA.

Παραδείγματα κυτοκινών-στόχων

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Κυτοκίνη	Ρόλος στη φλεγμονή	Φάρμακα που την αναστέλλουν
TNF-α	Κεντρική κυτοκίνη σε RA, Crohn, ψωρίαση	Infliximab, Adalimumab, Etanercept
IL-6	Προάγει πυρετό, CRP και αρθρική φλεγμονή	Tocilizumab, Sarilumab
IL-17 / IL-23	Κύρια οδός στην ψωρίαση και σπονδυλαρθρίτιδες	Secukinumab, Ixekizumab, Ustekinumab, Guselkumab

Χρήση σε διάφορες παθήσεις

Οι βιολογικοί παράγοντες χρησιμοποιούνται στη ρευματοειδή αρθρίτιδα,
την ψωριασική αρθρίτιδα, την αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα,
τη νόσο Crohn, την ελκώδη κολίτιδα,
καθώς και σε δερματολογικά ή σπανιότερα ενδοκρινολογικά νοσήματα.
Κάθε κατηγορία στοχεύει διαφορετικό βιολογικό μονοπάτι,
με ξεχωριστό μηχανισμό δράσης και δοσολογία.

Η επιλογή του κατάλληλου παράγοντα γίνεται αποκλειστικά από τον ειδικό ιατρό,
μετά από εξατομικευμένη εκτίμηση και προληπτικό εργαστηριακό έλεγχο.

2

Κύριες ενδείξεις

Περίληψη:
Οι βιολογικοί παράγοντες χρησιμοποιούνται σε χρόνια φλεγμονώδη και αυτοάνοσα νοσήματα,
όταν τα συμβατικά φάρμακα (μεθοτρεξάτη, κορτικοστεροειδή, αζαθειοπρίνη)
δεν επαρκούν ή προκαλούν ανεπιθύμητες ενέργειες.
Η επιλογή γίνεται βάσει κλινικών οδηγιών (EULAR, ACR, ECCO, ΕΡΕ, ΕΔΑΕ)
και εξατομικεύεται ανάλογα με την πάθηση, το προφίλ του ασθενούς
και τις συννοσηρότητες.

Οι ενδείξεις των βιολογικών παραγόντων καλύπτουν ευρύ φάσμα παθήσεων,
με στόχο τον έλεγχο της φλεγμονής, τη μείωση των υποτροπών
και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής.

Ρευματολογικές παθήσεις

Ρευματοειδής αρθρίτιδα (RA):
Μείωση φλεγμονής, καθυστέρηση καταστροφής αρθρώσεων,
βελτίωση λειτουργικότητας.
Ψωριασική αρθρίτιδα (PsA):
Έλεγχος αρθρικών και δερματικών εκδηλώσεων,
πρόληψη παραμορφώσεων.
Αξονική σπονδυλαρθρίτιδα / Αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα (axSpA):
Ανακούφιση από πόνο και δυσκαμψία,
διατήρηση κινητικότητας της σπονδυλικής στήλης.

Δερματολογικές παθήσεις

Ψωρίαση μέτρια–σοβαρή:
Τα anti-IL-17, anti-IL-23 και anti-TNF εξαλείφουν ψωριασικές πλάκες
και βελτιώνουν σημαντικά την ποιότητα ζωής.
Χρησιμοποιούνται όταν η τοπική θεραπεία ή η μεθοτρεξάτη αποτυγχάνει.
Χρόνια κνίδωση, ατοπική δερματίτιδα:
Νεότεροι βιολογικοί παράγοντες (omalizumab, dupilumab)
στοχεύουν την IgE ή τις IL-4/IL-13.

Γαστρεντερολογικές παθήσεις

Νόσος Crohn & Ελκώδης κολίτιδα:
Η αναστολή TNF-α, IL-12/23 ή της α4β7-ιντεγκρίνης (vedolizumab)
οδηγεί σε ύφεση και επούλωση του βλεννογόνου.
Οι βιολογικοί παράγοντες μειώνουν την ανάγκη για κορτικοστεροειδή
και τις υποτροπές.

Άλλες ενδείξεις (κατά περίπτωση)

Αγγειίτιδες:
Rituximab για ANCA-αγγειίτιδες
(Granulomatosis with polyangiitis, Microscopic polyangiitis).
Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος (ΣΕΛ):
Belimumab, anifrolumab για ενεργό νόσο.
Βρογχικό άσθμα / Ηωσινοφιλικό άσθμα:
Anti-IgE (omalizumab), anti-IL-5 (mepolizumab, benralizumab).
Νευρολογικά:
Anti-CD20 (ocrelizumab) για Πολλαπλή Σκλήρυνση.
Αιματολογικά:
Eltrombopag, romiplostim για χρόνια ιδιοπαθή θρομβοπενία.

Σημαντικό:
Η χορήγηση βιολογικού παράγοντα απαιτεί τεκμηριωμένη διάγνωση,
προληπτικό έλεγχο λοιμώξεων και συστηματική ιατρική παρακολούθηση.
Δεν ξεκινά ποτέ χωρίς συνταγογράφηση από ειδικό
(ρευματολόγο, δερματολόγο, γαστρεντερολόγο ή πνευμονολόγο).

3

Κατηγορίες & παραδείγματα

Οι βιολογικοί παράγοντες ταξινομούνται με βάση τον μοριακό στόχο τους
(κυτοκίνες, υποδοχείς ή κύτταρα του ανοσοποιητικού).
Κάθε κατηγορία έχει διαφορετικό μηχανισμό δράσης, ενδείξεις
και προφίλ ασφάλειας.

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Κατηγορία	Στόχος	Ενδεικτικά φάρμακα	Συχνές ενδείξεις
Αντι-TNF	TNF-α	Infliximab, Adalimumab, Etanercept, Golimumab, Certolizumab	RA, PsA, AxSpA, Crohn, UC, ψωρίαση
Αντι-IL-6R	Υποδοχέας IL-6	Tocilizumab, Sarilumab	RA, γιγαντοκυτταρική αρτηρίτιδα
Αντι-IL-17	IL-17A / υποδοχέας	Secukinumab, Ixekizumab, Brodalumab	Ψωρίαση, PsA, AxSpA
Αντι-IL-12/23 & Αντι-IL-23	p40 / p19	Ustekinumab, Guselkumab, Risankizumab, Tildrakizumab	Ψωρίαση, PsA, Crohn
Β-κύτταρα	CD20	Rituximab	RA, αγγειίτιδες
T-κυτταρική συνδιέγερση	CTLA-4 (CD80/86)	Abatacept	RA, PsA

Πώς επιλέγεται η κατηγορία

Τύπος νόσου: π.χ. anti-IL-17/23 στην ψωρίαση, anti-TNF ή anti-IL-12/23 σε IBD.
Συννοσηρότητες: καρδιακή ανεπάρκεια, ιστορικό απομυελινωτικής νόσου, χρόνια HBV.
Προηγούμενη έκθεση: πρωτοπαθής αποτυχία → αλλαγή μηχανισμού· δευτεροπαθής → εντός κατηγορίας.
Πρακτικοί παράγοντες: IV vs SC, συχνότητα δόσεων, συμμόρφωση.

Κλινικό μήνυμα:
Δεν υπάρχει «καλύτερος» βιολογικός για όλους·
η επιλογή είναι εξατομικευμένη και επανεκτιμάται με βάση
την ανταπόκριση και την ασφάλεια.

Η τελική απόφαση λαμβάνεται από τον ειδικό ιατρό,
σύμφωνα με κατευθυντήριες οδηγίες και το προφίλ του ασθενούς.

4

Πριν την έναρξη: προληπτικός έλεγχος

Βασικός προ-θεραπευτικός έλεγχος

Φυματίωση: QuantiFERON-TB Gold ή Mantoux ± ακτινογραφία θώρακος.
Ιοί ήπατος: HBsAg, anti-HBc (ολικά/IgG), anti-HBs, anti-HCV. HBV DNA όπου ενδείκνυται.
HIV: έλεγχος κατά περίπτωση/κατευθυντήριες.
Αιματολογικός/βιοχημικός: Γενική αίματος, ΤΚΕ, CRP, AST/ALT, αλκαλική φωσφατάση, χολερυθρίνη, κρεατινίνη/eGFR.
Κύηση: τεστ κύησης σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας εφόσον απαιτείται.
Εμβολιασμοί: επικαιροποίηση πριν την έναρξη (π.χ. γρίπη, πνευμονιόκοκκος, HBV, ανεμοβλογιά/έρπητας ζωστήρας με ανασυνδυασμένο εμβόλιο).
Baseline νόσου: δείκτες δραστηριότητας (π.χ. DAS28, PASI), φωτογραφικό αρχείο σε δερματολογικές ενδείξεις.

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Εξέταση	Πότε	Τι ψάχνουμε / Ενέργεια
QuantiFERON ή Mantoux	Πριν την έναρξη	Λανθάνουσα TB → προφυλακτική αγωγή πριν/παράλληλα· έναρξη βιολογικού μετά από 3–4 εβδομάδες προφύλαξης (σύμφωνα με πρωτόκολλο).
HBsAg, anti-HBc, anti-HBs	Πριν την έναρξη	Αν HBsAg(+) ή/και anti-HBc(+): έλεγχος HBV DNA και αντιική προφύλαξη (π.χ. εντεκαβίρη/τενοφοβίρη) κατά περίπτωση.
Anti-HCV ± HCV RNA	Πριν την έναρξη	Ενεργός HCV → ηπατολογική εκτίμηση/θεραπεία, εξατομίκευση ανοσοκαταστολής.
HIV Ag/Ab	Κατά περίπτωση	Συν-διαχείριση με λοιμωξιολόγο αν θετικό.
CBC, CRP/ΤΚΕ, AST/ALT, κρεατινίνη	Πριν και ανά 8–12 εβδομ.	Ασφάλεια/αποτελεσματικότητα, προσαρμογή δόσης ή διακοπή αν διαταραχές.
Εμβολιασμοί	Πριν την έναρξη	Αδρανοποιημένα επιτρέπονται· ζώντες εξασθενημένοι ≥4 εβδομάδες πριν την ανοσοκαταστολή.

Mini-αλγόριθμοι γρήγορης πράξης

TB θετική: έναρξη προφύλαξης κατά TB· αναβολή βιολογικού έως τη συμπλήρωση του ελάχιστου απαιτούμενου χρόνου.
HBsAg(+)/ή anti-HBc(+): έλεγχος HBV DNA· αν υψηλός κίνδυνος επανενεργοποίησης → αντιική προφύλαξη και στενή παρακολούθηση τρανσαμινασών/HBV DNA.
Εμβολιασμοί: γρίπη ετησίως, πνευμονιόκοκκος (PCV20 ή PCV15→PPSV23), HBV σειρά, ανασυνδυασμένο έρπητα ζωστήρα όπου ενδείκνυται.

Σημ.: Το ακριβές πρόγραμμα προφύλαξης/παρακολούθησης καθορίζεται από τον θεράποντα βάσει νόσου, φαρμάκου και συννοσηροτήτων.

5

Χορήγηση & παρακολούθηση

Η χορήγηση των βιολογικών παραγόντων ακολουθεί τυποποιημένα πρωτόκολλα
με στόχο τη μέγιστη αποτελεσματικότητα και την έγκαιρη αναγνώριση ανεπιθύμητων ενεργειών.
Η παρακολούθηση είναι συνεχής και προσαρμόζεται στο φάρμακο και τη νόσο.

Τρόποι χορήγησης

Ενδοφλέβια έγχυση (IV): σε νοσοκομειακό/ημερήσιο νοσηλευτικό χώρο, με παρακολούθηση κατά την έγχυση.
Υποδόρια ένεση (SC): στο σπίτι μετά από εκπαίδευση· συνήθως κάθε 1–4 εβδομάδες.

Συνδυασμοί θεραπειών

Μεθοτρεξάτη: συχνός συνδυασμός στη ρευματοειδή αρθρίτιδα για
μείωση ανοσογονικότητας και καλύτερη ανταπόκριση.
Κορτικοστεροειδή: χαμηλές δόσεις, συνήθως προσωρινά, μέχρι να δράσει ο βιολογικός.

Παρακολούθηση στην πράξη

Κλινική εκτίμηση: συμπτώματα, πόνος, δυσκαμψία, δερματικές βλάβες, ποιότητα ζωής.
Εργαστηριακά: Γενική αίματος, AST/ALT, CRP/ΤΚΕ ανά 8–12 εβδομάδες.
Λοίμωξη: αξιολόγηση σε κάθε επίσκεψη (πυρετός, βήχας, ουρολογικά συμπτώματα).

Πρακτικό σημείο:
Αν εμφανιστεί λοίμωξη ή πυρετός, ο βιολογικός
διακόπτεται προσωρινά μέχρι την ιατρική επανεκτίμηση.

Συμμόρφωση & ασφάλεια

Τήρηση σταθερού μεσοδιαστήματος δόσεων.
Αποφυγή αυθαίρετης διακοπής (κίνδυνος υποτροπής).
Άμεση ενημέρωση ιατρού για νέα συμπτώματα.

Η σωστή χορήγηση και η τακτική παρακολούθηση
εξασφαλίζουν μέγιστο θεραπευτικό όφελος με ελεγχόμενο κίνδυνο.

6

Πότε φαίνεται το αποτέλεσμα

Περίληψη:
Η δράση των βιολογικών παραγόντων δεν είναι άμεση.
Τα περισσότερα αρχίζουν να δρουν σταδιακά μέσα σε 4–12 εβδομάδες,
ανάλογα με το φάρμακο, την πάθηση και τη βαρύτητα της φλεγμονής.

Ενδεικτικός χρόνος ανταπόκρισης ανά πάθηση

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Νόσος / Κατηγορία	Τύπος βιολογικού παράγοντα	Μέσος χρόνος βελτίωσης	Δείκτες που βελτιώνονται
Ρευματοειδής αρθρίτιδα	Anti-TNF, Anti-IL-6R, Abatacept	6–12 εβδομάδες	CRP, ΤΚΕ, DAS28
Ψωρίαση / Ψωριασική αρθρίτιδα	Anti-IL-17, Anti-IL-23, Anti-TNF	4–10 εβδομάδες	PASI75, DLQI
Νόσος Crohn / Ελκώδης κολίτιδα	Anti-TNF, Anti-IL-12/23, Anti-Integrin	8–14 εβδομάδες	Καλπροτεκτίνη κοπράνων, CRP, ύφεση συμπτωμάτων
Αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα	Anti-TNF, Anti-IL-17	6–12 εβδομάδες	ASDAS, BASDAI, CRP
Χρόνια ουρτικάρια / άσθμα	Anti-IgE, Anti-IL-5	2–8 εβδομάδες	Βήχας, δύσπνοια, εξανθήματα

Τι να περιμένει ο ασθενής

Η βελτίωση είναι προοδευτική: πρώτα μειώνονται τα συμπτώματα και ακολουθούν οι δείκτες φλεγμονής.
Σε περίπου 1 στους 4 ασθενείς απαιτείται αλλαγή κατηγορίας μετά από 3–6 μήνες αν δεν υπάρξει επαρκής ανταπόκριση.
Η μακροχρόνια συνέχιση (>1 έτος) συνδέεται με σταθερή ύφεση και μικρότερη ανάγκη για κορτικοστεροειδή.

Προσοχή:
Αν δεν παρατηρείται βελτίωση εντός 3–4 μηνών, ο θεράπων ιατρός επανεκτιμά
τη δοσολογία, τη συμμόρφωση ή την αλλαγή φαρμάκου.
Η αυτόβουλη διακοπή μπορεί να οδηγήσει σε υποτροπή ή ανοσογονικότητα
(ανάπτυξη αντισωμάτων έναντι του φαρμάκου).

Η συχνή παρακολούθηση με CRP, ΤΚΕ, καλπροτεκτίνη και (όπου ενδείκνυται) επίπεδα φαρμάκου
βοηθά στη βέλτιστη προσαρμογή της θεραπείας.

7

Ανεπιθύμητες ενέργειες & διαχείριση

Σημαντικό:
Οι βιολογικοί παράγοντες είναι γενικά καλά ανεκτοί, αλλά επειδή επηρεάζουν το ανοσοποιητικό,
μπορεί να αυξήσουν την πιθανότητα ορισμένων λοιμώξεων ή εργαστηριακών διαταραχών.
Η στενή ιατρική παρακολούθηση και η έγκαιρη αναγνώριση συμπτωμάτων
μειώνουν δραστικά τους κινδύνους.

Συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες

Τοπικές αντιδράσεις στη θέση ένεσης: ερυθρότητα, κνησμός ή ήπιο άλγος· συνήθως υποχωρούν εντός 24–48 ωρών.
Αντιδράσεις κατά τη διάρκεια έγχυσης (IV): πυρετός, ρίγος, κεφαλαλγία, ναυτία· αντιμετωπίζονται με βραδύτερη έγχυση ή προθεραπεία με αντιισταμινικό.
Ήπιες λοιμώξεις: φαρυγγίτιδα, βρογχίτιδα, έρπης, ουρολοιμώξεις· απαιτείται ενημέρωση του ιατρού αν ο πυρετός επιμένει.

Σοβαρότερες ή σπανιότερες επιπλοκές

Φυματίωση ή επανενεργοποίηση HBV: προκύπτουν σε ανεπαρκή προέλεγχο ή διακοπή προφύλαξης· τα anti-TNF έχουν τη μεγαλύτερη συσχέτιση.
Κυτταροπενίες: μείωση λευκών ή αιμοπεταλίων· απαιτείται CBC ανά 8–12 εβδομάδες.
Αυξημένες τρανσαμινάσες: συνήθως παροδικές· διακοπή ή αλλαγή φαρμάκου αν υπερβούν 3× ULN.
Νευρολογικές επιπλοκές: πολύ σπάνιες απομυελινωτικές διαταραχές (οπτική νευρίτιδα, MS-like) κυρίως με anti-TNF.
Καρδιακή ανεπάρκεια: αντένδειξη για ορισμένα anti-TNF· ελέγχεται πριν την έναρξη.
Αναφυλακτικές αντιδράσεις: εξαιρετικά σπάνιες· συνήθως στην 1η–2η έγχυση και αντιμετωπίζονται άμεσα σε νοσοκομειακό περιβάλλον.

Διαχείριση & παρακολούθηση

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Κατηγορία παρενέργειας	Συχνότητα / Κίνδυνος	Διαχείριση
Τοπικές αντιδράσεις	~1:10	Ψύξη, παρακεταμόλη· συνέχιση θεραπείας αν ήπια.
Ήπιες λοιμώξεις	Συχνές	Προσωρινή διακοπή έως ίαση· επανέναρξη με ιατρική έγκριση.
Σοβαρές λοιμώξεις / TB / HBV	Σπάνιες (0,5–1%)	Διακοπή, κατάλληλη αγωγή, αναφορά στο ΚΕΕΛΠΝΟ.
Ηπατοτοξικότητα	Παροδική (2–3%)	Παρακολούθηση AST/ALT· διακοπή αν >3× ULN.
Απομυελινωτικά συμβάματα	Πολύ σπάνια (<0,1%)	Άμεση διακοπή· νευρολογική εκτίμηση.
Αναφυλαξία / Υπερευαισθησία	Εξαιρετικά σπάνια	Επείγουσα αντιμετώπιση (αδρεναλίνη, κορτικοειδή, παρακολούθηση).

Εργαστηριακή παρακολούθηση

Ανά 8–12 εβδομάδες: Γενική αίματος, AST/ALT, CRP, ΤΚΕ.
Ετήσια επανεκτίμηση: Mantoux ή QuantiFERON σε άτομα υψηλού κινδύνου.
HBV DNA / HCV RNA: κάθε 6 μήνες σε φορείς ή με θετικούς δείκτες.
Αντι-φαρμακευτικά αντισώματα: όπου διαθέσιμα (ιδίως σε anti-TNF) για εκτίμηση ανοσογονικότητας.

Συνοπτικά:

Οι περισσότερες ανεπιθύμητες ενέργειες είναι ήπιες και αναστρέψιμες.
Η έγκαιρη αναφορά συμπτωμάτων προλαμβάνει σοβαρές επιπλοκές.
Ο συνδυασμός ιατρικής παρακολούθησης & εργαστηριακού ελέγχου μεγιστοποιεί την ασφάλεια.

Επικοινωνήστε άμεσα με τον θεράποντα ιατρό σε περίπτωση πυρετού, επίμονου βήχα,
απώλειας βάρους, ίκτερου ή νέου εξανθήματος.

8

Ειδικοί πληθυσμοί

Η χρήση βιολογικών παραγόντων σε ειδικούς πληθυσμούς απαιτεί
εξατομικευμένη εκτίμηση οφέλους–κινδύνου
και στενή συνεργασία με τον θεράποντα ιατρό.

Κύηση / Γαλουχία:
Ορισμένοι βιολογικοί παράγοντες μπορούν να συνεχιστούν
έως συγκεκριμένη εβδομάδα κύησης·
η απόφαση εξατομικεύεται ανάλογα με το φάρμακο,
τη δραστηριότητα της νόσου και τις διεθνείς οδηγίες.
Ηλικιωμένοι:
Παρατηρείται αυξημένος κίνδυνος λοιμώξεων
λόγω συννοσηροτήτων και ανοσογήρανσης·
απαιτείται στενή κλινική και εργαστηριακή επιτήρηση.
Χρόνια HBV / HCV:
Απαιτείται έλεγχος ιικού φορτίου και
αντιική προφύλαξη ή θεραπεία
σύμφωνα με ηπατολογικές οδηγίες
πριν από την έναρξη ανοσοκαταστολής.

9
Τι κάνουμε αν δεν υπάρχει ανταπόκριση στη θεραπεία

Αν ένας βιολογικός παράγοντας δεν αποδώσει μέσα σε 12–24 εβδομάδες, η θεραπεία δεν θεωρείται αυτόματα αποτυχημένη.
Προηγείται συστηματική επανεκτίμηση πριν από κάθε αλλαγή.

Βήματα επανεκτίμησης

Επιβεβαίωση ενεργότητας νόσου: κλινικοί δείκτες (DAS28, PASI, ASDAS) και CRP/ΤΚΕ ή καλπροτεκτίνη.
Συμμόρφωση & φαρμακοκινητική: σωστή χορήγηση και, όπου υπάρχει δυνατότητα, μέτρηση επιπέδων φαρμάκου/αντισωμάτων.
Δοσολογία: έλεγχος αν απαιτείται αύξηση δόσης ή μείωση μεσοδιαστήματος.

Στρατηγικές αλλαγής

Αλλαγή εντός ίδιας κατηγορίας: συχνή επιλογή σε δευτεροπαθή απώλεια ανταπόκρισης.
Αλλαγή μηχανισμού δράσης: προτιμάται σε πρωτοπαθή αποτυχία.
Συνδυασμός με μεθοτρεξάτη: μειώνει ανοσογονικότητα σε anti-TNF.

Κλινικό μήνυμα: Η πλειονότητα των ασθενών επιτυγχάνει ύφεση μετά από σωστή αλλαγή στρατηγικής.

10

Κίνδυνος λοιμώξεων – τι πρέπει να γνωρίζετε

Οι βιολογικοί παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο λοιμώξεων,
επειδή τροποποιούν εκλεκτικά το ανοσοποιητικό σύστημα.
Ο κίνδυνος παραμένει διαχειρίσιμος όταν προηγείται σωστός προληπτικός έλεγχος
και τηρείται τακτική παρακολούθηση.

Λοιμώξεις αυξημένου κινδύνου

Φυματίωση (TB): κυρίως με anti-TNF· αφορά λανθάνουσα επανενεργοποίηση χωρίς προφύλαξη.
Ιοί ήπατος (HBV/HCV): πιθανή επανενεργοποίηση σε φορείς χωρίς αντιική κάλυψη.
Ευκαιριακές λοιμώξεις: έρπης ζωστήρας, πνευμονία από άτυπα παθογόνα, μυκητιάσεις (σπάνια).

Παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο

Συνδυασμός με κορτικοστεροειδή ή άλλα ανοσοκατασταλτικά.
Ηλικία >65 ετών και πολλαπλές συννοσηρότητες.
Ανεπαρκής εμβολιαστική κάλυψη.
Ιστορικό συχνών λοιμώξεων.

Πότε επικοινωνείτε άμεσα με ιατρό

Πυρετός >38°C που επιμένει ή συνοδεύεται από ρίγος.
Επίμονος βήχας, δύσπνοια ή νυχτερινοί ιδρώτες.
Επώδυνο εξάνθημα με φυσαλίδες (ύποπτο για έρπητα ζωστήρα).
Δυσουρία ή συμπτώματα ουρολοίμωξης που δεν υποχωρούν.

Τι να θυμάστε:
Οι περισσότερες λοιμώξεις αντιμετωπίζονται με
προσωρινή διακοπή του βιολογικού και έγκαιρη θεραπεία.
Η πρώιμη αναγνώριση μειώνει δραστικά τον κίνδυνο επιπλοκών.

Η πρόληψη περιλαμβάνει προ-θεραπευτικό έλεγχο (TB, HBV/HCV),
επικαιροποίηση εμβολιασμών και τακτική εργαστηριακή παρακολούθηση.

11

Ανεπιθύμητες ενέργειες – συνοπτικά

Οι περισσότερες ανεπιθύμητες ενέργειες των βιολογικών παραγόντων είναι
ήπιες, προβλέψιμες και αναστρέψιμες.
Οι σοβαρές επιπλοκές είναι σπάνιες και συνήθως προλαμβάνονται
με σωστό προληπτικό έλεγχο και παρακολούθηση.

Πολύ συχνές / συχνές

Τοπικές αντιδράσεις στο σημείο ένεσης: ερυθρότητα, άλγος, κνησμός (υποχωρούν σε 24–48 ώρες).
Ήπιες λοιμώξεις ανώτερου αναπνευστικού: ρινίτιδα, φαρυγγίτιδα, βήχας.

Λιγότερο συχνές

Κεφαλαλγία, κόπωση, ναυτία τις πρώτες εβδομάδες.
Παροδική αύξηση τρανσαμινασών (συνήθως χωρίς συμπτώματα).

Σπάνιες αλλά σοβαρές

Σοβαρές λοιμώξεις: πνευμονία, φυματίωση, σηψαιμία.
Επανενεργοποίηση HBV χωρίς αντιική προφύλαξη.
Αναφυλακτική αντίδραση ή σοβαρή υπερευαισθησία (κυρίως σε IV σκευάσματα).

Πότε επικοινωνείτε άμεσα με ιατρό:
πυρετός >38°C, επίμονος βήχας, δύσπνοια, ίκτερος,
επώδυνο εξάνθημα τύπου ζωστήρα ή έντονη αλλεργική αντίδραση.

Για αναλυτική περιγραφή, μηχανισμούς και διαχείριση,
δείτε την ενότητα «Ανεπιθύμητες ενέργειες & διαχείριση».

12

Εργαστηριακές εξετάσεις παρακολούθησης

Κατά τη θεραπεία με βιολογικούς παράγοντες απαιτείται συστηματικός εργαστηριακός έλεγχος,
ώστε να διασφαλίζεται η ασφάλεια, η αποτελεσματικότητα
και η έγκαιρη αναγνώριση ανεπιθύμητων ενεργειών ή λοιμώξεων.

Βασικός έλεγχος ρουτίνας (ανά 8–12 εβδομάδες)

Γενική αίματος (CBC): έλεγχος λευκοπενίας, ουδετεροπενίας ή θρομβοπενίας.
Ηπατικά ένζυμα (AST, ALT ± ALP, χολερυθρίνη): ανίχνευση ηπατοτοξικότητας.
Δείκτες φλεγμονής: CRP και ΤΚΕ για εκτίμηση ανταπόκρισης.
Νεφρική λειτουργία: κρεατινίνη / eGFR, ιδίως σε συνδυασμούς θεραπειών.

Εξετάσεις ειδικών ενδείξεων (κατά περίπτωση)

Καλπροτεκτίνη κοπράνων: σε νόσο Crohn ή ελκώδη κολίτιδα για αντικειμενική εκτίμηση ύφεσης.
HBV DNA / HCV RNA: κάθε 3–6 μήνες σε φορείς ή anti-HBc(+).
QuantiFERON-TB ή Mantoux: ετήσιος επανέλεγχος σε ασθενείς υψηλού κινδύνου.
Λιπίδια: κυρίως σε anti-IL-6 (π.χ. tocilizumab).

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Εξέταση	Συχνότητα	Τι αξιολογεί	Πότε χρειάζεται δράση
CBC	8–12 εβδομ.	Κυτταροπενίες	Ουδετερόφιλα <1.000/μL → διακοπή/επανεκτίμηση
AST / ALT	8–12 εβδομ.	Ηπατική ασφάλεια	>3× ULN → διακοπή/αλλαγή
CRP / ΤΚΕ	8–12 εβδομ.	Ενεργότητα νόσου	Επιμονή ↑ → έλεγχος ανταπόκρισης
HBV DNA	3–6 μήνες	Επανενεργοποίηση HBV	Ανίχνευση → άμεση αντιική αγωγή
Καλπροτεκτίνη	Κατά περίπτωση	Εντερική φλεγμονή	Άνοδος → τροποποίηση θεραπείας

Κλινικό μήνυμα:
Η τακτική εργαστηριακή παρακολούθηση επιτρέπει
έγκαιρη παρέμβαση πριν εμφανιστούν συμπτώματα
και μειώνει τον κίνδυνο σοβαρών επιπλοκών.

Το ακριβές πρόγραμμα εξετάσεων εξατομικεύεται ανάλογα με
το φάρμακο, τη νόσο, τις συννοσηρότητες και το ιστορικό λοιμώξεων.

13

Αποθήκευση, ψυγείο & ταξίδια

Οι περισσότεροι βιολογικοί παράγοντες είναι ευαίσθητα βιολογικά σκευάσματα
και απαιτούν σωστή συντήρηση ώστε να διατηρούν σταθερότητα και αποτελεσματικότητα.
Η λανθασμένη αποθήκευση μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια δράσης χωρίς εμφανή αλλοίωση.

Αποθήκευση στο σπίτι

Θερμοκρασία: ψυγείο στους 2–8°C (όχι κατάψυξη).
Θέση: μεσαίο ράφι· αποφεύγετε πόρτα ψυγείου (θερμικές διακυμάνσεις).
Συσκευασία: παραμένει στο αρχικό κουτί για προστασία από φως.
Έλεγχος: μην χρησιμοποιείτε αν το διάλυμα είναι θολό, με σωματίδια ή έχει παγώσει.

Χρήση εκτός ψυγείου (όπου επιτρέπεται)

Ορισμένοι παράγοντες μπορούν να παραμείνουν σε θερμοκρασία δωματίου για περιορισμένο χρόνο (π.χ. 7–28 ημέρες).
Μετά την έξοδο από το ψυγείο δεν επανατοποθετούνται.
Ακολουθείτε πάντα το φύλλο οδηγιών του συγκεκριμένου φαρμάκου.

Ταξίδια & μεταφορά

Ισοθερμική θήκη: με παγοκύστες (όχι άμεση επαφή με το φιαλίδιο).
Χρόνος μεταφοράς: όσο το δυνατόν συντομότερος.
Αεροπορικά ταξίδια: μεταφορά στη χειραποσκευή, μαζί με ιατρική βεβαίωση.
Ξενοδοχεία: επιβεβαιώστε πρόσβαση σε ψυγείο (2–8°C).

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Σενάριο	Τι κάνετε	Τι αποφεύγετε
Καθημερινή αποθήκευση	Μεσαίο ράφι ψυγείου	Πόρτα / κατάψυξη
Ολιγόωρη μεταφορά	Ισοθερμική θήκη	Άμεση επαφή με πάγο
Αεροπορικό ταξίδι	Χειραποσκευή + βεβαίωση	Αποσκευή cargo
Διακοπές πολλών ημερών	Ψυγείο στο κατάλυμα	Αποθήκευση σε θερμό περιβάλλον

Προσοχή:
Αν ένα σκεύασμα παγώσει, υπερθερμανθεί ή παραμείνει εκτός ψυγείου
πέρα από το επιτρεπτό διάστημα, δεν χρησιμοποιείται —
επικοινωνήστε με τον φαρμακοποιό ή τον θεράποντα ιατρό.

Η σωστή αποθήκευση διασφαλίζει ότι κάθε δόση αποδίδει το μέγιστο θεραπευτικό όφελος.

14

Διακοπή βιολογικού παράγοντα – πότε, γιατί και τι ακολουθεί

Η διακοπή βιολογικού παράγοντα δεν γίνεται αυθαίρετα.
Αποφασίζεται από τον θεράποντα ιατρό όταν το όφελος δεν υπερτερεί του κινδύνου
ή όταν υπάρχουν συγκεκριμένες κλινικές ενδείξεις.

Πότε απαιτείται προσωρινή διακοπή

Οξεία λοίμωξη: πυρετός, πνευμονία, ουρολοίμωξη, COVID-19 με συμπτώματα.
Χειρουργική επέμβαση: διακοπή 1–2 δοσολογικά διαστήματα πριν και επανέναρξη μετά από επούλωση.
Σοβαρές εργαστηριακές διαταραχές: ουδετεροπενία, AST/ALT >3× ULN.

Πότε απαιτείται οριστική διακοπή

Σοβαρή λοίμωξη (π.χ. ενεργός φυματίωση, σηψαιμία).
Επανενεργοποίηση HBV χωρίς δυνατότητα ασφαλούς αντιικής προφύλαξης.
Σοβαρή αλλεργική / αναφυλακτική αντίδραση.
Απομυελινωτικό συμβάν ή αποδεδειγμένη καρδιακή επιδείνωση (σε anti-TNF).

Τι συμβαίνει μετά τη διακοπή

Σε πολλούς ασθενείς η νόσος παραμένει σε ύφεση για εβδομάδες ή μήνες.
Σε υποτροπή, εξετάζεται επανέναρξη ή αλλαγή κατηγορίας.
Η σταδιακή διακοπή (spacing δόσεων) προτιμάται όταν είναι εφικτή.

Κλινικό μήνυμα:
Η απότομη διακοπή χωρίς ιατρική καθοδήγηση αυξάνει τον κίνδυνο
υποτροπής και ανοσογονικότητας.

Η απόφαση διακοπής ή επανέναρξης βασίζεται στη δραστηριότητα της νόσου,
τους δείκτες φλεγμονής (CRP, ΤΚΕ, καλπροτεκτίνη),
το ιστορικό λοιμώξεων και το συνολικό προφίλ ασφάλειας.

15

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Χρειάζονται πάντα εξετάσεις πριν την έναρξη βιολογικού παράγοντα;

Ναι, απαιτείται προληπτικός έλεγχος (TB, HBV/HCV, HIV, γενική αίματος, δείκτες φλεγμονής και εμβολιασμοί) για ασφαλή έναρξη και πρόληψη λανθανουσών λοιμώξεων.

Πώς χορηγούνται οι βιολογικοί παράγοντες;

Χορηγούνται ενδοφλεβίως σε νοσηλευτικό χώρο ή υποδορίως στο σπίτι μετά από εκπαίδευση, με μεσοδιαστήματα συνήθως 1–4 εβδομάδων.

Πόσο γρήγορα φαίνεται βελτίωση;

Η ανταπόκριση εμφανίζεται συνήθως σε 4–12 εβδομάδες, νωρίτερα σε ψωρίαση/RA και αργότερα σε Crohn ή ελκώδη κολίτιδα.

Τι πρέπει να προσέχω κατά τη θεραπεία;

Αποφύγετε επαφή με άτομα με λοιμώξεις, ενημερώστε άμεσα για πυρετό ή βήχα και κάνετε τακτικό εργαστηριακό έλεγχο ανά 8–12 εβδομάδες.

Μπορώ να συνεχίσω τα υπόλοιπα φάρμακά μου;

Ναι, υπό ιατρική καθοδήγηση, συχνά σε συνδυασμό με μεθοτρεξάτη ή χαμηλές δόσεις κορτικοστεροειδών για καλύτερη αποτελεσματικότητα.

Ποιες είναι οι πιο συχνές ανεπιθύμητες ενέργειες;

Συνήθως ήπιες αντιδράσεις στο σημείο ένεσης, κεφαλαλγία ή καταρροή, ενώ σοβαρές λοιμώξεις είναι σπάνιες αλλά απαιτούν άμεση εκτίμηση.

Μπορώ να κάνω εμβόλια ενώ λαμβάνω βιολογικό παράγοντα;

Επιτρέπονται τα αδρανοποιημένα εμβόλια, ενώ τα ζώντα εξασθενημένα γίνονται μόνο πριν την έναρξη ή μετά τη διακοπή.

Επιτρέπεται η εγκυμοσύνη κατά τη θεραπεία;

Εξαρτάται από το φάρμακο και απαιτείται εξατομικευμένος προγραμματισμός με τον θεράποντα ιατρό.

Τι γίνεται αν εμφανίσω λοίμωξη;

Ο βιολογικός διακόπτεται προσωρινά έως την ανάρρωση και επανεκκινεί μόνο μετά από ιατρική αξιολόγηση.

Αν δεν ανταποκρίνομαι, ποιες επιλογές υπάρχουν;

Μπορεί να μετρηθούν επίπεδα φαρμάκου/αντισώματα και να γίνει αλλαγή κατηγορίας ή προσαρμογή της θεραπευτικής στρατηγικής.

16

Κλείστε Ραντεβού

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας.
Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

Θέλετε να προγραμματίσετε εξέταση σχετική με βιολογικούς παράγοντες
(π.χ. QuantiFERON-TB, HBV/HCV, CRP) ή να δείτε όλες τις διαθέσιμες εξετάσεις;

📘 Κατάλογος Εξετάσεων

📅 Κλείστε Ραντεβού Τώρα

📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

17

Βιβλιογραφία

1. Smolen JS et al. EULAR recommendations for the management of rheumatoid arthritis. Ann Rheum Dis.

https://ard.bmj.com/

2. Singh JA et al. ACR guideline for the treatment of rheumatoid arthritis. Arthritis Care Res.

https://onlinelibrary.wiley.com/

3. Harbord M et al. ECCO guidelines on inflammatory bowel disease. J Crohns Colitis.

https://academic.oup.com/ecco-jcc

4. Menter A et al. Guidelines of care for the management of psoriasis with biologics. J Am Acad Dermatol.

https://www.jaad.org/

5. Ελληνική Εταιρεία Ρευματολογίας. Οδηγίες για βιολογικούς παράγοντες.

https://www.ere.gr/

6. Μικροβιολογικό Λαμίας – Κατάλογος εξετάσεων.

https://mikrobiologikolamia.gr/katalogos-eksetaseon/

Επιστημονική επιμέλεια:
Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος, Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος
Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας, Έσλιν 19, Λαμία 35100
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

Παντελής Αναγνωστόπουλος

08/Oct/2025

Εξετάσεις Αίματος για Τριχόπτωση: Πλήρης Φιλικός Οδηγός

Πότε χρειάζονται εξετάσεις, ποιο πακέτο ζητάμε αρχικά, ποιες ειδικές αναλύσεις ζητάμε σε γυναίκες, παιδιά, εγκυμοσύνη, αυτοάνοσα ή όταν η τριχόπτωση επιμένει.

Θέλετε να προγραμματίσετε εξέταση Τριχόπτωσης ή να δείτε όλες τις διαθέσιμες εξετάσεις;

📘 Κατάλογος Εξετάσεων
📅 Κλείστε Ραντεβού Τώρα

📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

1) Τι είναι η τριχόπτωση και γιατί χρειάζονται εξετάσεις

Με λίγα λόγια:

Η τριχόπτωση είναι σύμπτωμα, όχι διάγνωση.
Συχνά συνδυάζει γενετική προδιάθεση με μεταβολικούς ή ορμονικούς παράγοντες.
Οι εξετάσεις αίματος βοηθούν να εντοπιστεί αναστρέψιμη αιτία (π.χ. έλλειψη σιδήρου, θυρεοειδοπάθεια, ανεπάρκεια βιταμινών, χρόνια φλεγμονή).

Οι τρεις βασικές κλινικές μορφές που βλέπουμε συχνότερα είναι: ανδρογενετική αλωπεκία (κληρονομική), τελογενής τριχορροή (μετά από στρες, λοίμωξη, τοκετό, φάρμακα ή διατροφικές ελλείψεις) και αλωπεκία areata (αυτοάνοση, κατά πλάκες). Η διαφοροδιάγνωση ξεκινά από το ιστορικό και την κλινική εξέταση, όμως η εργαστηριακή διερεύνηση είναι κρίσιμη για να μην χαθεί θεραπεύσιμη αιτία.

Τι μπορεί να αποκαλύψει το αίμα

Σίδηρο-μεταβολισμός: σιδηροπενία ή λειτουργική έλλειψη.
Θυρεοειδής: υποθυρεοειδισμός ή υπερθυρεοειδισμός που διαταράσσει τον κύκλο τρίχας.
Βιταμίνες/Ιχνοστοιχεία: Β12, φολικό, βιταμίνη D, ψευδάργυρος.
Φλεγμονή/χρόνια νόσος: CRP, ΤΚΕ, ηπατική/νεφρική λειτουργία.
Ορμονικός άξονας: ανδρογόνα, προλακτίνη, οιστρογόνα, ειδικά σε γυναίκες με κύκλο ασταθή ή ακμή/υπερτρίχωση.

Tip για τον/την ασθενή: Μην ξεκινάτε συμπληρώματα «για μαλλιά» πριν τον βασικό έλεγχο. Μπορεί να καλύψουν τα ευρήματα και να καθυστερήσουν τη σωστή θεραπεία.

2) Πότε πρέπει να κάνω εξετάσεις αίματος

Κάντε εργαστηριακό έλεγχο αν ισχύει ένα από τα κάτω:

Απώλεια >100 τρίχες/ημέρα για >4–6 εβδομάδες ή ορατή αραίωση.
Αιφνίδια έναρξη μετά από λοίμωξη, χειρουργείο, τοκετό, δίαιτα VLCD ή έντονο στρες.
Σημεία ανεπάρκειας: εύθραυστα νύχια, κόπωση, ωχρότητα, ζάλη, ραγάδες γωνιών στόματος.
Συμπτώματα θυρεοειδούς: κόπωση, δυσανεξία ψύχους/θερμότητας, διακυμάνσεις βάρους, ταχυκαρδία.
Ανωμαλίες κύκλου, ακμή ή υπερτρίχωση σε γυναίκες.
Υποψία αυτοάνοσου ή χρόνιας φλεγμονής.
Η τριχόπτωση επιμένει παρά τη συμπληρωματική αγωγή 8–12 εβδομάδες.

Τι να πω στο εργαστήριο

«Παρουσιάζω τριχόπτωση τους τελευταίους Χ μήνες. Θέλω βασικό αιματολογικό/βιοχημικό έλεγχο για τριχόπτωση σύμφωνα με οδηγό σιδήρου, θυρεοειδούς, βιταμινών και φλεγμονής.»

Πριν την αιμοληψία:

Νηστεία 8–12 ώρες για σίδηρο, λιπίδια, γλυκόζη όταν ζητούνται μαζί.
Αποφυγή πολυβιταμινών/σίδηρου/βιοτίνης 48–72 ώρες πριν, εκτός αν άλλως οριστεί.
TSH/FT4 χωρίς ειδική νηστεία. Ιδανικά λήψη θυροξίνης μετά την αιμοληψία.
Αποφυγή έντονης άσκησης και αλκοόλ από το προηγούμενο βράδυ.

3) Βασικό Πακέτο Εργαστηριακού Ελέγχου

Στόχος: ανίχνευση συχνών και αναστρέψιμων αιτιών (σιδηροπενία, θυρεοειδής, βιταμίνες, φλεγμονή, χρόνια νόσος).

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Εξέταση	Γιατί	Σχόλιο/Προετοιμασία
Γενική Αίματος (CBC)	Αναιμία, λοίμωξη, δείκτες MCV/MCH για έλλειψη σιδήρου ή Β12/φυλλικού	Χωρίς ειδική νηστεία
Φερριτίνη, Σίδηρος ορού, TIBC/Τρασφ. Κορεσμός	Διάγνωση σιδηροπενίας ή λειτουργικής έλλειψης	Ιδανικά νηστεία 8–12 ώρες. Όχι σίδηρος 48–72 ώρες πριν
Β12 & Φυλλικό οξύ	Μεγαλοβλαστική αιτιολογία, διατροφικές ελλείψεις	Αποφυγή πολυβιταμινών 48–72 ώρες
25-OH Βιταμίνη D	Συχνή ανεπάρκεια που σχετίζεται με τριχόπτωση	Χωρίς ειδική νηστεία
TSH, FT4 (± FT3)	Υπο/Υπερθυρεοειδισμός που διαταράσσει τον κύκλο τρίχας	Λήψη θυροξίνης μετά την αιμοληψία
CRP & ΤΚΕ	Χρόνια φλεγμονή, λοιμώξεις, αυτοάνοσα	Χωρίς ειδική νηστεία
Ηπατικά (AST, ALT, ALP, GGT, χολερυθρίνη) & Αλβουμίνη	Ηπατοπάθειες, θρέψη, φάρμακα	Αποφυγή αλκοόλ από το προηγούμενο βράδυ
Νεφρικά (Ουρία, Κρεατινίνη, eGFR)	Νεφρική λειτουργία και χρόνια νόσος	Καλή ενυδάτωση
Γλυκόζη νηστείας (± HbA1c)	Διαβήτης ή προδιαβήτης επιδεινώνουν την τριχόπτωση	Νηστεία 8–12 ώρες
Ψευδάργυρος ορού	Συχνή ανεπάρκεια σε δίαιτες ή δυσαπορρόφηση	Πρωινή αιμοληψία. Αποφυγή συμπληρωμάτων Zn 72 ώρες

Ελάχιστο πρακτικό σύνολο για αρχή: CBC, Φερριτίνη+Σίδηρος+TIBC/Κορεσμός, Β12, Φυλλικό, 25-OH D, TSH+FT4, CRP, ΤΚΕ. Προσθέστε γλυκόζη/HbA1c, ηπατικά/νεφρικά κατά περίπτωση.

4) Εξειδικευμένες Εξετάσεις όταν το πρόβλημα επιμένει

Αν ο βασικός έλεγχος είναι φυσιολογικός ή η τριχόπτωση συνεχίζεται >6 μήνες, προχωράμε σε στοχευμένες εξετάσεις ανάλογα με τα κλινικά δεδομένα.

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Κατηγορία	Εξετάσεις	Πότε ενδείκνυνται
Αυτοάνοσα	ΑΝΑ, Anti-TPO, Anti-TG	Αλωπεκία areata, ιστορικό θυρεοειδίτιδας ή άλλων αυτοάνοσων
Ορμονικός	Τεστοστερόνη, DHEA-S, Ανδροστενδιόνη, Προλακτίνη, LH, FSH, Οιστραδιόλη	Ακμή, υπερτρίχωση, ανωμαλίες κύκλου, PCOS
Δερματολογικός	Βιοψία δέρματος, Τριχοριζόγραμμα, Φωτοτριχογράφημα	Αναζήτηση ουλωτικής αλωπεκίας ή αλωπεκίας areata
Μεταβολικός	Φερριτίνη υψηλή, CRP αυξημένη, Γλυκοζυλιωμένη HbA1c, Ινσουλίνη νηστείας	Παχυσαρκία, μεταβολικό σύνδρομο, αντίσταση στην ινσουλίνη
Μικροθρεπτικά	Χαλκός, Σελήνιο, Μαγνήσιο, Φώσφορος	Δίαιτες περιοριστικές ή δυσαπορρόφηση

Σημαντικό: Η βιοτίνη σε υψηλές δόσεις επηρεάζει ορμονικές και ανοσολογικές μετρήσεις. Διακοπή ≥72 ώρες πριν από εξετάσεις θυρεοειδούς ή ορμονών.

Σε ανδρογενετική αλωπεκία ανδρών, η μέτρηση DHT δεν είναι απαραίτητη για τη διάγνωση, αλλά βοηθά στην αξιολόγηση απόκρισης σε αναστολείς 5-άλφα ρεδουκτάσης.

5) Γυναίκες: Ορμονικός Έλεγχος, PCOS, Εγκυμοσύνη, Αντισύλληψη

Η τριχόπτωση στις γυναίκες χρειάζεται διαφορετική προσέγγιση. Ο ορμονικός κύκλος, η εγκυμοσύνη, η εμμηνόπαυση και τα αντισυλληπτικά επηρεάζουν σημαντικά την ανάπτυξη της τρίχας.

Α. Ορμονικός έλεγχος για PCOS ή κύκλο ασταθή

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Εξέταση	Ημέρα Κύκλου	Σχόλιο
LH, FSH	2η–5η ημέρα	Αξιολόγηση ωοθηκικού άξονα, PCOS δείκτης όταν LH/FSH > 2
Τεστοστερόνη, ΔΗΕΑ-S, Ανδροστενδιόνη	2η–5η ημέρα	Ανδρογόνα – ελέγχονται για υπερανδρογονισμό
Προλακτίνη	Πρωινή λήψη, νηστεία, χωρίς stress	Υψηλή προλακτίνη προκαλεί αραίωση και διαταραχή κύκλου
Οιστραδιόλη, Προγεστερόνη	Οιστραδιόλη: 2η–5η, Προγεστερόνη: 21η ημέρα (ή 7η μετά ωορρηξία)	Ανισορροπία οιστρογόνων επιδρά στον κύκλο τρίχας

Β. Εγκυμοσύνη και λοχεία

Η φυσιολογική τριχόπτωση μειώνεται στην εγκυμοσύνη λόγω αυξημένων οιστρογόνων, αλλά αυξάνεται 2–4 μήνες μετά τον τοκετό (τελογενής τριχορροή). Δεν απαιτεί έλεγχο αν δεν υπάρχουν άλλα συμπτώματα. Αν παραμένει >6 μήνες, ελέγχουμε:

Φερριτίνη, Β12, Φυλλικό, TSH, 25-OH D.
Αν υπάρχει έντονη κόπωση ή υποψία θυρεοειδίτιδας, προσθέτουμε Anti-TPO, Anti-TG.

Γ. Αντισυλληπτικά & Εμμηνόπαυση

Τα αντισυλληπτικά με αντιανδρογονική δράση (π.χ. drospirenone, cyproterone) μπορούν να μειώσουν την τριχόπτωση.
Η διακοπή αντισυλληπτικών προκαλεί παροδική τριχορροή για 2–3 μήνες.
Στην εμμηνόπαυση, η μείωση οιστρογόνων επιταχύνει την αραίωση· αξιολογείται LH/FSH και οιστραδιόλη.

Συνοψίζοντας: Σε γυναίκες με επίμονη τριχόπτωση, ορμονικός έλεγχος είναι εξίσου σημαντικός με τον σίδηρο και τη βιταμίνη D. Η λήψη των εξετάσεων πρέπει να γίνεται με συνεννόηση ως προς τη φάση του κύκλου.

6) Παιδιά και Έφηβοι: Τι αλλάζει

Η τριχόπτωση σε παιδιά και εφήβους είναι σπανιότερη και απαιτεί διαφορετική διαγνωστική προσέγγιση. Οι αιτίες είναι κυρίως διατροφικές, λοιμώδεις, αυτοάνοσες ή ψυχογενείς.

Συχνότερες αιτίες

Αλωπεκία areata: μικρές στρογγυλές περιοχές χωρίς τρίχες, αυτοάνοσης αιτιολογίας.
Τριχοτιλλομανία: ψυχογενής αποτρίχωση από στρες ή συνήθεια.
Μικροβιακές/Μυκητιασικές λοιμώξεις: Tinea capitis, φλεγμονώδεις πλάκες με λέπια.
Τελογενής τριχορροή: μετά από πυρετό, λοίμωξη, στρες, εμβόλιο ή φάρμακο.

Συνιστώμενες αιματολογικές εξετάσεις:

Γενική Αίματος (CBC), Σίδηρος, Φερριτίνη, TIBC
Β12, Φυλλικό, 25-OH Βιταμίνη D
TSH, FT4 (± Anti-TPO/Anti-TG αν υποψία αυτοάνοσης θυρεοειδίτιδας)
CRP, ΤΚΕ
Ψευδάργυρος, Μαγνήσιο

Αν υποπτευόμαστε αλωπεκία areata, συνιστάται και έλεγχος για κοιλιοκάκη (αντισώματα anti-tTG IgA) και θυρεοειδικά αντισώματα. Στα παιδιά με περιορισμένη τριχόπτωση, ο έλεγχος είναι συνήθως ήπιος και εξατομικεύεται.

Tip για γονείς: Μην αποδίδετε κάθε τριχόπτωση σε «έλλειψη βιταμινών». Ζητήστε πρώτα πλήρη εργαστηριακή διερεύνηση και παιδοδερματολογική εκτίμηση.

7) Πώς ερμηνεύουμε τα αποτελέσματα με παραδείγματα

Η σωστή ερμηνεία απαιτεί συνδυασμό τιμών και κλινικού ιστορικού. Παρακάτω συνοψίζονται ενδεικτικές περιπτώσεις και το πιθανό νόημά τους.

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Εύρημα	Ερμηνεία	Επόμενο βήμα
Φερριτίνη <30 ng/mL με χαμηλό Σίδηρο	Σιδηροπενική τριχόπτωση (τελογενής)	Συμπλήρωμα σιδήρου, επανέλεγχος σε 3 μήνες
TSH αυξημένη, FT4 χαμηλή	Υποθυρεοειδισμός	Έναρξη θυροξίνης μετά από ιατρική αξιολόγηση
Β12 <200 pg/mL ή Φυλλικό <3 ng/mL	Διατροφική έλλειψη	Συμπληρώματα Β12/φυλλικού, επανέλεγχος
25-OH D <20 ng/mL	Ανεπάρκεια βιταμίνης D	Χορήγηση βιταμίνης D3, επανέλεγχος μετά 3–4 μήνες
Τεστοστερόνη ↑, LH/FSH >2, Προλακτίνη φυσιολογική	Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών (PCOS)	Γυναικολογική αξιολόγηση, υπέρηχος ωοθηκών
CRP ή ΤΚΕ αυξημένες	Χρόνια φλεγμονή ή αυτοάνοσο	Περαιτέρω έλεγχος (ANA, θυρεοειδικά αντισώματα)

Κλινικό παράδειγμα:
Γυναίκα 32 ετών με αραίωση στις κροταφικές περιοχές.
Φερριτίνη 18 ng/mL, Β12 250 pg/mL, TSH 3.8 μIU/mL.
→ Ήπια σιδηροπενία + πιθανός υποκλινικός υποθυρεοειδισμός.
Προτείνεται σίδηρος, βιταμίνη D, επανέλεγχος θυρεοειδούς μετά 3 μήνες.

Προσοχή: Οι αναφορές «εντός φυσιολογικών ορίων» δεν σημαίνουν πάντα φυσιολογική λειτουργία. Π.χ. φερριτίνη 20 ng/mL θεωρείται “φυσιολογική” αλλά ανεπαρκής για υγιή ανάπτυξη τριχών.

8) Προετοιμασία για Αιμοληψία & Συχνά Λάθη

Η σωστή προετοιμασία εξασφαλίζει αξιόπιστα αποτελέσματα. Λάθη στην νηστεία, στα συμπληρώματα ή στο ωράριο οδηγούν σε ψευδείς τιμές και λανθασμένη εκτίμηση.

Προετοιμασία πριν από τις εξετάσεις

Νηστεία: 8–12 ώρες, μόνο νερό. Απαραίτητη για σίδηρο, γλυκόζη, λιπίδια.
Σίδηρος – Συμπληρώματα: Διακοπή τουλάχιστον 48–72 ώρες πριν.
Βιταμίνες και Βιοτίνη: Διακοπή 2–3 ημέρες πριν, ιδιαίτερα για θυρεοειδικές και ορμονικές εξετάσεις.
Φάρμακα: Ενημερώστε τον ιατρό πριν από τη λήψη. Μην τα διακόπτετε μόνοι σας.
Άσκηση και αλκοόλ: Αποφυγή έντονης άσκησης και αλκοόλ 24 ώρες πριν.
Ώρα αιμοληψίας: 08:00–10:00 π.μ., ειδικά για ορμόνες και σίδηρο.

Συμβουλή: Αν κάνετε πλήρη έλεγχο για τριχόπτωση, συνδυάστε όλες τις εξετάσεις σε μία λήψη το πρωί, σε νηστεία, χωρίς καφέ ή συμπληρώματα.
Έτσι αποφεύγονται επαναλήψεις και ελαχιστοποιούνται οι παρερμηνείες.

Συχνά λάθη που επηρεάζουν τα αποτελέσματα

Λήψη σιδήρου ή πολυβιταμινών το προηγούμενο βράδυ → ψευδώς αυξημένη φερριτίνη ή Β12.
Αιμοληψία μετά από ξενύχτι ή έντονο στρες → αλλοιωμένες τιμές κορτιζόλης, προλακτίνης.
Ανάλυση μετά από μεγάλη καθυστέρηση μεταφοράς δείγματος → αλλοίωση ψευδαργύρου.
Μη αναφορά φαρμάκων (π.χ. αντιθυρεοειδικά, ορμόνες, κορτιζόνη) → λανθασμένη ερμηνεία θυρεοειδούς ή ορμονών.

Προειδοποίηση: Μην κάνετε εξετάσεις για σίδηρο ή θυρεοειδή ενώ παίρνετε ήδη θεραπεία χωρίς να ενημερώσετε το εργαστήριο. Μπορεί να χρειαστεί διακοπή 2–3 ημερών για αξιόπιστο αποτέλεσμα.

10) Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

🧠 Πότε να κάνω εξετάσεις αίματος για τριχόπτωση;

Αν η τριχόπτωση διαρκεί πάνω από 4–6 εβδομάδες, ή παρατηρείται ορατή αραίωση, πρέπει να γίνει βασικός αιματολογικός έλεγχος.
Ειδικά αν συνυπάρχει κόπωση, ευθραυστότητα νυχιών, ανωμαλίες κύκλου ή υποψία θυρεοειδικής δυσλειτουργίας.
Οι εξετάσεις εντοπίζουν αναστρέψιμες αιτίες, όπως σιδηροπενία, ανεπάρκεια βιταμίνης D ή υποθυρεοειδισμό.

💊 Αν πάρω συμπληρώματα, θα διορθωθεί η τριχόπτωση;

Όχι πάντα. Τα συμπληρώματα βοηθούν μόνο αν υπάρχει επιβεβαιωμένη ανεπάρκεια (π.χ. σιδήρου, Β12, D ή ψευδαργύρου).
Η τυχαία λήψη μπορεί να “κρύψει” το πραγματικό πρόβλημα ή να αλλοιώσει τις μετρήσεις.
Πάντα πρώτα γίνεται έλεγχος αίματος και έπειτα εξατομικευμένη χορήγηση.

🧪 Ποια είναι η πιο χρήσιμη εξέταση;

Η Φερριτίνη είναι καθοριστική.
Παρότι φυσιολογική τιμή θεωρείται ≥15 ng/mL, για υγιή ανάπτυξη τριχών χρειάζεται επίπεδο ≥50 ng/mL.
Συμπληρωματικά, έλεγχος TSH, FT4 και 25-OH Βιταμίνης D είναι απαραίτητοι για ολοκληρωμένη εικόνα.

👩‍⚕️ Ποιος ιατρός ερμηνεύει τα αποτελέσματα;

Ο Δερματολόγος αξιολογεί την κλινική εικόνα και καθορίζει το είδος της αλωπεκίας.
Ο Μικροβιολόγος καθοδηγεί για τον σωστό συνδυασμό εξετάσεων.
Ο Ενδοκρινολόγος αναλαμβάνει όταν υπάρχει ορμονική ή θυρεοειδική αιτία.
Συχνά απαιτείται συνεργασία και των τριών.

📈 Κάθε πότε χρειάζεται επανέλεγχος;

Συνήθως κάθε 3–6 μήνες μετά από έναρξη θεραπείας (π.χ. σίδηρος ή θυροξίνη).
Αν τα επίπεδα έχουν επανέλθει, επαναλαμβάνεται ετήσια παρακολούθηση για σταθερότητα.

🩸 Τι διαφορά έχει η “τελογενής τριχορροή” από την “ανδρογενετική αλωπεκία”;

Η τελογενής τριχορροή είναι προσωρινή και εμφανίζεται μετά από στρες, ασθένεια, τοκετό ή έλλειψη σιδήρου.
Η ανδρογενετική αλωπεκία είναι γενετική, προοδευτική και απαιτεί φαρμακευτική αντιμετώπιση (π.χ. μινοξιδίλη ή φιναστερίδη).

👩‍🦰 Μπορεί η τριχόπτωση να σχετίζεται με ορμόνες ή PCOS;

Ναι. Στις γυναίκες με πολυκυστικές ωοθήκες, οι αυξημένες ανδρογόνες ορμόνες (τεστοστερόνη, DHEA-S)
οδηγούν σε λέπτυνση και αραίωση μαλλιών. Ορμονικός έλεγχος 2ης–5ης ημέρας κύκλου είναι κρίσιμος για διάγνωση.

☀️ Ποιος είναι ο ρόλος της βιταμίνης D στα μαλλιά;

Οι υποδοχείς της βιταμίνης D υπάρχουν στα θυλάκια της τρίχας.
Χαμηλά επίπεδα (<20 ng/mL) συνδέονται με μειωμένη αναγέννηση και αυξημένη απώλεια. Η επάρκεια (>30 ng/mL) υποστηρίζει φυσιολογική ανάπτυξη.

🧴 Πρέπει να κάνω και τοπικές θεραπείες;

Αν υπάρχει διαπιστωμένη αιτία (π.χ. σίδηρος ή θυρεοειδής), πρώτα διορθώνεται αυτή.
Τοπική αγωγή με μινοξιδίλη ή PRP εφαρμόζεται συμπληρωματικά για ενίσχυση της αναγέννησης,
ποτέ όμως χωρίς να προηγηθεί αιματολογικός έλεγχος.

🍽️ Η διατροφή επηρεάζει την τριχόπτωση;

Ναι. Δίαιτες πολύ χαμηλών θερμίδων ή χωρίς ζωική πρωτεΐνη μειώνουν σίδηρο, ψευδάργυρο και Β12.
Συνιστάται διατροφή πλούσια σε πρωτεΐνη, αυγά, όσπρια, πράσινα λαχανικά, ψάρια και ελαιόλαδο.

🔁 Πόσο χρόνο χρειάζεται για να φανεί βελτίωση;

Η αναγέννηση των θυλάκων απαιτεί τουλάχιστον 3 μήνες μετά τη διόρθωση των ανεπάρκειων.
Η πλήρης αποκατάσταση μπορεί να χρειαστεί 6–12 μήνες, ανάλογα με την αιτία και τη συνέπεια της αγωγής.

Κλείστε εύκολα εξέταση για Τριχόπτωση ή δείτε τον πλήρη κατάλογο εξετάσεων:

📘 Κατάλογος Εξετάσεων
📅 Κλείστε Ραντεβού Τώρα

📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

11) Βιβλιογραφία & Πηγές

Almohanna HM, Ahmed AA, Tsatalis JP, Tosti A.
The Role of Vitamins and Minerals in Hair Loss: A Review.
Dermatol Ther (Heidelb). 2019;9(1):51–70.
PubMed
Kantor J, et al.
Serum ferritin and hair loss: clinical observations.
J Am Acad Dermatol. 2003;48(5):757–767.
PubMed
Rasheed H, Mahgoub D, Hegazy R, El-Komy M, Abdel Hay R, Hamid MA.
Serum ferritin and vitamin D in female hair loss: do they play a role?
Skin Pharmacol Physiol. 2013;26(2):101–107.
PubMed
Sinclair R, Wewerinke M, Jolley D.
Reasons for discontinuation of minoxidil treatment of female pattern hair loss.
J Am Acad Dermatol. 2002;47(4):561–567.
PubMed
Hoffman R, et al.
Clinical and pathologic classification of hair loss.
J Am Acad Dermatol. 2023;88(5):985–999.
PubMed
Trost LB, Bergfeld WF, Calogeras E.
The diagnosis and treatment of iron deficiency and its potential relationship to hair loss.
J Am Acad Dermatol. 2006;54(5):824–844.
PubMed
Olsen EA.
Female pattern hair loss: evaluation and management.
Am J Clin Dermatol. 2006;7(1):37–46.
PubMed
Melmed S, Auchus RJ, Goldfine AB, Koenig RJ, Rosen CJ.
Williams Textbook of Endocrinology. 15η Έκδοση, Elsevier; 2024.
Κεφάλαια: Thyroid Function • Growth Hormone & IGF-1 Axis • Female Reproductive Endocrinology.
Ελληνική Δερματολογική και Αφροδισιολογική Εταιρεία (ΕΔΑΕ).
Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αλωπεκία και την Τριχόπτωση.
Διαθέσιμες στο:
www.hsderma.gr
Ελληνική Ενδοκρινολογική Εταιρεία (ΕΕΕ).
Πρακτικός Οδηγός για Θυρεοειδή, PCOS και Ορμονικές Διαταραχές Γυναικών.
Διαθέσιμος στο:
www.endo.gr
Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκων (ΕΟΦ).
Εγκεκριμένα Συμπληρώματα Διατροφής για Μαλλιά και Νύχια.
eof.gr
Mayo Clinic.
Hair loss (alopecia): Causes and treatments.
mayoclinic.org
NHS (UK).
Hair loss — diagnosis and treatment guidance.
nhs.uk
Cleveland Clinic.
Iron Deficiency and Hair Loss: Understanding the Link.
clevelandclinic.org
WebMD (GR).
Απώλεια μαλλιών: αιτίες, βιταμίνες και ιατρικός έλεγχος.
webmd.com

Σημείωση: Οι πληροφορίες βασίζονται σε σύγχρονες ιατρικές οδηγίες, επιστημονικά άρθρα και ελληνικές ιατρικές εταιρείες. Δεν υποκαθιστούν την προσωπική ιατρική εκτίμηση.

Το περιεχόμενο έχει εκπαιδευτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά ιατρική διάγνωση ή θεραπεία. Συμβουλευθείτε τον θεράποντα ιατρό ή μικροβιολόγο σας για εξατομικευμένες οδηγίες.

Παντελής Αναγνωστόπουλος

08/Oct/2025

IGF-1 (Σωματομεδινη C): Φιλικός Οδηγός Ασθενών

Απλό, πρακτικό κείμενο για να καταλάβετε τι μετρά η εξέταση IGF-1, πότε ζητείται, πώς να προετοιμαστείτε και πώς ερμηνεύονται τα αποτελέσματα. Μη χρησιμεύει ως διάγνωση. Συζητήστε πάντα με τον γιατρό σας.

Θέλετε να προγραμματίσετε εξέταση IGF-1 ή να δείτε όλες τις διαθέσιμες εξετάσεις;

📘 Κατάλογος Εξετάσεων
📅 Κλείστε Ραντεβού Τώρα

📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

Πίνακας Περιεχομένων

Τι είναι η IGF-1
Πώς λειτουργεί: Άξονας Υπόφυσης-Ήπατος
Πότε ζητείται η εξέταση
Προετοιμασία δείγματος & πρακτικά
Παράγοντες που επηρεάζουν την IGF-1
Σχέση με GH, IGFBP-3 και δυναμικές δοκιμασίες
Ερμηνεία αποτελεσμάτων: χαμηλή, φυσιολογική, αυξημένη
IGF-1 σε παιδιά & εφήβους
Εγκυμοσύνη & θηλασμός
Χρόνια νοσήματα, φάρμακα, τρόπος ζωής
Συχνά λάθη & παρερμηνείες
Πρακτικές ερωτήσεις
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
Πληροφορίες εξέτασης
Βιβλιογραφία & πηγές

1) Τι είναι η IGF-1 (Σωματομεδίνη C)

🔹 Ορισμός: Η IGF-1 (Insulin-like Growth Factor 1), γνωστή και ως Σωματομεδίνη C, είναι πεπτιδική ορμόνη με δομή παρόμοια με την ινσουλίνη. Παράγεται κυρίως στο ήπαρ μετά από διέγερση από την Αυξητική Ορμόνη (GH) και αποτελεί τον κύριο μεσολαβητή των αναβολικών και αυξητικών δράσεών της.

📊 Κλινική αξία: Επειδή τα επίπεδά της παραμένουν σχετικά σταθερά μέσα στην ημέρα, σε αντίθεση με την παλμική έκκριση της GH, η μέτρηση IGF-1 αποτελεί αξιόπιστο δείκτη της μέσης δραστηριότητας GH των τελευταίων ημερών.

Η IGF-1 επιδρά σε πολλούς ιστούς: διεγείρει ανάπτυξη οστών και μυών, αυξάνει πρωτεϊνοσύνθεση, προάγει διαφοροποίηση χονδροκυττάρων και συμμετέχει στη ρύθμιση μεταβολισμού γλυκόζης και λιπιδίων. Λειτουργεί ως «εκτελεστικό όργανο» της GH.

💡 Ενδιαφέρον: Περίπου το 99 % της IGF-1 στο αίμα δεσμεύεται από πρωτεΐνες (IGFBPs), κυρίως την IGFBP-3, που ρυθμίζουν τη βιοδιαθεσιμότητα και τη διάρκεια ζωής της ορμόνης.

Η IGF-1 ανήκει στο σύστημα GH – IGF-1 – IGFBPs, που συνδέει την υπόφυση με το ήπαρ και τους ιστούς. Η παραγωγή της επηρεάζεται από ηλικία, φύλο, θρέψη και ορμόνες φύλου.

✅ Εν συντομία: Η μέτρηση της IGF-1 είναι το πιο χρήσιμο εργαστηριακό τεστ για την εκτίμηση του άξονα Υπόφυσης – Ήπατος – Ιστών και της δραστηριότητας της Αυξητικής Ορμόνης.

Πέρα από την ανάπτυξη, η IGF-1 συμμετέχει στην επούλωση ιστών, τη ρύθμιση μεταβολισμού και τη μακροχρόνια υγεία οστών και μυών. Χαμηλές τιμές παρατηρούνται σε ανεπάρκεια GH, υποσιτισμό ή χρόνια νόσο, ενώ υψηλές στην ακρομεγαλία ή κατά τη χορήγηση GH.

⚠️ Προσοχή: Η ερμηνεία της IGF-1 πρέπει να γίνεται μαζί με GH, IGFBP-3 και το κλινικό ιστορικό του ασθενούς· μόνη της δεν αρκεί για διάγνωση.

🧾 IGF-1 με μια ματιά

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Παράμετρος	Πληροφορία
Ελληνική Ονομασία	IGF-1 (Σωματομεδίνη C)
Δείγμα	Ορός αίματος
Κατηγορία εξέτασης	Ορμονικός έλεγχος – Ενδοκρινολογία
Μονάδες μέτρησης	ng/mL (ή μg/L)
Χρόνος αποτελέσματος	1 – 3 εργάσιμες ημέρες (ανάλογα με τη μέθοδο)
Συνοδευτικές εξετάσεις	GH (Aυξητική Ορμόνη), IGFBP-3, Δοκιμασίες διέγερσης ή καταστολής GH

2) Πώς λειτουργεί: Άξονας Υπόφυσης–Ήπατος (GH – IGF-1)

🧠 Ορμονικός άξονας: Η Αυξητική Ορμόνη (GH) εκκρίνεται παλμικά από την υπόφυση και δρα κυρίως στο ήπαρ, όπου διεγείρει την παραγωγή της IGF-1. Η IGF-1 με τη σειρά της προωθεί την ανάπτυξη και την αναβολική δραστηριότητα στους ιστούς, ενώ αναστέλλει την περαιτέρω έκκριση GH μέσω μηχανισμού αρνητικής παλίνδρομης ρύθμισης.

Ο συνδυασμός GH και IGF-1 σχηματίζει έναν δυναμικό ενδοκρινικό βρόχο που εξασφαλίζει την ισορροπία μεταξύ ανάπτυξης, ενεργειακού μεταβολισμού και αναγέννησης των ιστών. Η GH δρα ως «εκκινητής», ενώ η IGF-1 ως «εκτελεστής» των αναβολικών επιδράσεων.

✅ Κύριες δράσεις IGF-1:

Αυξάνει τη σύνθεση πρωτεϊνών στους μυς (αναβολική δράση).
Διεγείρει την ανάπτυξη των επιφύσεων των οστών σε παιδιά και εφήβους.
Προάγει την κυτταρική επιδιόρθωση και την αναγέννηση ιστών.
Μειώνει τη διάσπαση πρωτεϊνών και βελτιώνει τη χρήση γλυκόζης από τα κύτταρα.
Συμβάλλει στη ρύθμιση του λίπους σώματος μέσω αναστολής λιπόλυσης.

Η IGF-1 κυκλοφορεί στο αίμα δεσμευμένη κατά 99% με ειδικές πρωτεΐνες (IGFBPs), που δρουν ως ρυθμιστικό απόθεμα. Το σύμπλεγμα IGF-1–IGFBP-3 έχει μεγάλο χρόνο ημίσειας ζωής (περίπου 15–20 ώρες), προσφέροντας σταθερό δείκτη της GH δραστηριότητας.

📉 Ρύθμιση μέσω ανατροφοδότησης: Όταν τα επίπεδα IGF-1 αυξάνονται, αναστέλλεται η έκκριση GH από την υπόφυση και του GHRH από τον υποθάλαμο, ενώ διεγείρεται η σωματοστατίνη, η οποία μειώνει περαιτέρω την παραγωγή GH. Έτσι διατηρείται ορμονική ισορροπία.

Η σωστή λειτουργία του άξονα Υποθάλαμος–Υπόφυση–Ήπαρ–Ιστοί είναι κρίσιμη για την ανάπτυξη, την οστική πυκνότητα, τη μυϊκή μάζα, τη γνωστική λειτουργία και τον μεταβολισμό. Διαταραχές σε οποιοδήποτε επίπεδο οδηγούν σε ανεπάρκεια ή υπερέκκριση GH/IGF-1.

⚠️ Παράδειγμα κλινικής σημασίας: Όταν η υπόφυση εκκρίνει υπερβολική GH (συνήθως λόγω αδενώματος), αυξάνεται και η IGF-1, προκαλώντας ακρομεγαλία. Αντίθετα, μειωμένη GH ή ηπατική ανεπάρκεια οδηγούν σε χαμηλή IGF-1 και μειωμένη ανάπτυξη.

🧬 Άξονας GH–IGF-1 με μια ματιά

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Επίπεδο	Κύρια λειτουργία	Ορμόνες – Παράγοντες
Υποθάλαμος	Ρυθμίζει την έκκριση GH μέσω GHRH και σωματοστατίνης	GHRH ↑ GH • Σωματοστατίνη ↓ GH
Υπόφυση	Εκκρίνει GH σε παλμούς, κυρίως κατά τον ύπνο	Αυξητική Ορμόνη (GH)
Ήπαρ	Παράγει IGF-1 υπό την επίδραση GH	IGF-1, IGFBP-3
Περιφερικοί ιστοί	Αναβολισμός, αύξηση, κυτταρική αναγέννηση	IGF-1 δρα σε μυς, οστά, χόνδρο, δέρμα

3) Πότε ζητείται η εξέταση IGF-1

🎯 Σκοπός της εξέτασης: Η μέτρηση της IGF-1 χρησιμεύει για την εκτίμηση της δράσης της αυξητικής ορμόνης (GH) στον οργανισμό. Επειδή η GH εκκρίνεται παλμικά, η IGF-1 αποτελεί πιο αξιόπιστο δείκτη της μέσης δραστηριότητάς της τις προηγούμενες ημέρες ή εβδομάδες.

Η εξέταση IGF-1 ζητείται από γιατρούς διαφόρων ειδικοτήτων (ενδοκρινολόγους, παιδίατρους, παθολόγους) για διάγνωση ή παρακολούθηση παθήσεων που σχετίζονται με τον άξονα GH–IGF-1.

📌 Οι συχνότερες ενδείξεις

Ύποπτη ακρομεγαλία σε ενήλικες: πάχυνση χαρακτηριστικών προσώπου, μεγέθυνση χεριών–ποδιών, υπεριδρωσία, υπνική άπνοια, αρτηριακή υπέρταση, διαβήτης.
Ανεπάρκεια GH σε παιδιά ή ενήλικες: βραδύς ρυθμός αύξησης, κόπωση, αύξηση λίπους κορμού, μειωμένη μυϊκή μάζα, κατάθλιψη, μειωμένη οστική πυκνότητα.
Παρακολούθηση θεραπείας GH σε ασθενείς με ανεπάρκεια ή σε προγράμματα υποκατάστασης αυξητικής ορμόνης.
Παρακολούθηση μετά από αφαίρεση αδενώματος υπόφυσης (σε ασθενείς με ακρομεγαλία).
Διαφορική διάγνωση καθυστέρησης αύξησης στα παιδιά, συχνά σε συνδυασμό με IGFBP-3 και δυναμικές δοκιμασίες GH.

💬 Τι δείχνει στην πράξη: Η IGF-1 αντικατοπτρίζει τη μέση βιολογική επίδραση της GH στους ιστούς. Επομένως, χαμηλή IGF-1 υποδηλώνει μειωμένη δράση GH, ενώ υψηλή IGF-1 πιθανή υπερέκκριση GH (π.χ. ακρομεγαλία).

Σε ορισμένες περιπτώσεις η IGF-1 χρησιμοποιείται και για έμμεση εκτίμηση της θρεπτικής κατάστασης ή της αντίστασης στην ινσουλίνη, καθώς μειώνεται σε υποσιτισμό ή κακή ρύθμιση σακχάρου.

⚠️ Προσοχή: Η IGF-1 δεν πρέπει να χρησιμοποιείται αυτόνομα για διάγνωση. Αποτελεί μέρος ευρύτερου ενδοκρινολογικού ελέγχου που περιλαμβάνει GH, IGFBP-3 και δυναμικές δοκιμασίες καταστολής ή διέγερσης.

🧾 Ενδεικτικές Κλινικές Ενδείξεις IGF-1

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Κατηγορία Ασθενούς	Πότε ζητείται η IGF-1	Συνοδευτικές εξετάσεις
Ενήλικες με ύποπτη ακρομεγαλία	Αύξηση άκρων, αρτηριακή υπέρταση, υπνική άπνοια	GH, OGTT (δοκιμασία καταστολής GH)
Παιδιά με βραδύ ρυθμό ανάπτυξης	Καθυστέρηση αύξησης, ύψος κάτω από 3η εκατοστιαία θέση	IGFBP-3, GH μετά διέγερση (ινσουλίνη, κλονιδίνη)
Ασθενείς υπό θεραπεία GH	Παρακολούθηση αποτελεσματικότητας και δοσολογίας	GH, IGFBP-3, μεταβολικό προφίλ
Μετά από χειρουργείο υπόφυσης	Αξιολόγηση υποτροπής ή ελέγχου ακρομεγαλίας	GH, MRI υπόφυσης
Χρόνια νόσος / υποσιτισμός	Έλεγχος δευτερογενούς μείωσης IGF-1	Βιοχημικός έλεγχος, θυρεοειδής, ηπατικές δοκιμασίες

💡 Συνοπτικά: Η IGF-1 αποτελεί εργαλείο πρώτης γραμμής για έλεγχο υποψίας ακρομεγαλίας ή ανεπάρκειας GH και για την αξιολόγηση της επιτυχίας θεραπείας. Η ερμηνεία της πρέπει πάντα να γίνεται από ενδοκρινολόγο.

4) Προετοιμασία για την εξέταση IGF-1

🧪 Γενικές πληροφορίες: Η μέτρηση της IGF-1 γίνεται σε δείγμα ορού αίματος και δεν απαιτείται ειδική προετοιμασία πέρα από νηστεία 8–12 ωρών. Συνιστάται η αιμοληψία να γίνεται πρωινές ώρες (07:00–10:00) για σταθερότητα τιμών.

📋 Πρακτικές οδηγίες πριν την εξέταση

Αποφύγετε λήψη τροφής και ποτών (εκτός νερού) για 8–12 ώρες πριν την αιμοληψία.
Μην λάβετε συμπληρώματα βιοτίνης (βιταμίνη B7) για τουλάχιστον 24 ώρες, γιατί μπορεί να επηρεάσει ανοσοχημικές μεθόδους.
Αν λαμβάνετε οιστρογόνα από το στόμα, ενημερώστε τον γιατρό σας, καθώς μειώνουν την IGF-1.
Σε θεραπεία με αυξητική ορμόνη (GH), ο γιατρός μπορεί να ζητήσει διακοπή για λίγες ημέρες πριν την αιμοληψία.
Ενημερώστε το εργαστήριο για φάρμακα, συμπληρώματα ή πρόσφατη ασθένεια που μπορεί να επηρεάσει τα αποτελέσματα.

💡 Συμβουλή: Η αιμοληψία πρέπει να γίνεται σε σταθερή κατάσταση υγείας, όχι κατά τη διάρκεια οξείας νόσου ή στρες, καθώς αυτά προσωρινά μειώνουν τα επίπεδα IGF-1.

⏱️ Χρόνος και διαδικασία στο εργαστήριο

Χρησιμοποιείται δείγμα ορού (μετά από φυγοκέντρηση).
Η ανάλυση πραγματοποιείται με ανοσοχημικές μεθόδους (π.χ. CLIA ή ECLIA).
Ο χρόνος έκδοσης αποτελέσματος είναι συνήθως 1–3 εργάσιμες ημέρες.

⚠️ Προσοχή: Τα επίπεδα IGF-1 μπορεί να επηρεαστούν από υποθυρεοειδισμό, διαβήτη, ηπατική νόσο, χρόνια νεφρική ανεπάρκεια, υποσιτισμό ή χρήση κορτικοστεροειδών.

📎 Θυμηθείτε: Για αξιόπιστη αξιολόγηση απαιτείται σύγκριση με τις φυσιολογικές τιμές του εργαστηρίου και συσχέτιση με το ιστορικό και τα επίπεδα GH.

🩸 IGF-1 – Πρακτικά στοιχεία αιμοληψίας

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Παράμετρος	Περιγραφή
Τύπος δείγματος	Ορός αίματος
Νηστεία	8–12 ώρες (επιτρέπεται μόνο νερό)
Χρόνος αιμοληψίας	Πρωινές ώρες (07:00–10:00)
Χρόνος αποτελέσματος	1–3 εργάσιμες ημέρες
Παράγοντες που επηρεάζουν	Οιστρογόνα, κορτικοστεροειδή, βιοτίνη, ηπατική ή νεφρική ανεπάρκεια
Συνοδευτικές εξετάσεις	GH, IGFBP-3, OGTT, δοκιμασία διέγερσης GH

5) Πώς ερμηνεύονται τα αποτελέσματα IGF-1

📖 Γενική αρχή: Τα επίπεδα της IGF-1 ποικίλλουν σημαντικά ανάλογα με την ηλικία, το φύλο και τη μέθοδο μέτρησης. Οι τιμές εκφράζονται σε ng/mL (ή μg/L) και πρέπει να ερμηνεύονται πάντα σύμφωνα με τα φυσιολογικά όρια του εκάστοτε εργαστηρίου.

Η IGF-1 παρουσιάζει μέγιστες τιμές στην εφηβεία και μειώνεται προοδευτικά με την ηλικία. Ο παρακάτω πίνακας δείχνει ενδεικτικά εύρη αναφοράς (μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με το εργαστήριο και τη μέθοδο).

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Ηλικιακή ομάδα	Φυσιολογικά όρια IGF-1 (ng/mL)	Παρατήρηση
0–9 ετών	30 – 250	Μεταβαλλόμενα, ανάλογα με το στάδιο ανάπτυξης
10–19 ετών	200 – 600	Υψηλότερα λόγω εφηβείας και αυξημένης GH
20–39 ετών	120 – 400	Μέγιστη σταθερότητα και μεταβολική δράση
40–59 ετών	90 – 300	Φυσιολογική πτώση με την ηλικία
≥60 ετών	60 – 200	Σταδιακή μείωση λόγω μειωμένης GH

✅ Ερμηνεία φυσιολογικής τιμής: Τιμές IGF-1 εντός φυσιολογικού εύρους υποδεικνύουν επαρκή έκκριση και δράση της αυξητικής ορμόνης (GH) και σωστή λειτουργία του άξονα Υπόφυσης–Ήπατος.

📈 Αυξημένη IGF-1

Πιθανές αιτίες:

Ακρομεγαλία – υπερέκκριση GH από αδένωμα υπόφυσης.
Χορήγηση εξωγενούς αυξητικής ορμόνης (GH therapy).
Πρώιμη εφηβεία ή υψηλά επίπεδα ανδρογόνων/οιστρογόνων.
Ινσουλινώματα ή παρανεοπλασματική παραγωγή GH/IGF-1.
Αντίσταση στην ινσουλίνη και σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (ήπια αύξηση).

Η επιβεβαίωση υπερέκκρισης GH γίνεται με δοκιμασία καταστολής GH μετά από χορήγηση γλυκόζης (OGTT).

📉 Μειωμένη IGF-1

Πιθανές αιτίες:

Ανεπάρκεια αυξητικής ορμόνης (GH deficiency).
Υποσιτισμός ή χαμηλή πρόσληψη πρωτεΐνης.
Χρόνια ηπατική ή νεφρική ανεπάρκεια.
Υποθυρεοειδισμός ή κακή ρύθμιση σακχάρου (σακχαρώδης διαβήτης).
Χρόνια φλεγμονώδης ή συστηματική νόσος.
Λήψη κορτικοστεροειδών ή οιστρογόνων από το στόμα.

⚠️ Σημαντικό: Η IGF-1 από μόνη της δεν αρκεί για διάγνωση. Πρέπει πάντα να συσχετίζεται με κλινικά δεδομένα, επίπεδα GH, IGFBP-3 και αποτελέσματα δοκιμασιών διέγερσης ή καταστολής.

📊 Κλινική ερμηνεία συνοπτικά:

IGF-1 ↑ → πιθανή ακρομεγαλία ή υπερβολική θεραπεία GH.
IGF-1 ↓ → πιθανή ανεπάρκεια GH ή δευτερογενής μείωση λόγω υποσιτισμού/νόσου.
IGF-1 φυσιολογική → συνήθως φυσιολογική λειτουργία GH–IGF-1 άξονα.

6) Παράγοντες που επηρεάζουν τα επίπεδα IGF-1

📘 Γενική αρχή: Τα επίπεδα της IGF-1 ρυθμίζονται από πολλούς ενδογενείς και εξωγενείς παράγοντες. Η κατανόηση αυτών είναι απαραίτητη για σωστή ερμηνεία των αποτελεσμάτων και αποφυγή ψευδώς παθολογικών τιμών.

⚙️ Εσωτερικοί (φυσιολογικοί) παράγοντες

Ηλικία: Η IGF-1 είναι υψηλή στη νεότητα και μειώνεται προοδευτικά μετά τα 40 έτη.
Φύλο: Ελαφρώς υψηλότερα επίπεδα στις γυναίκες λόγω οιστρογόνων, ειδικά προεμμηνοπαυσιακά.
Ορμόνες φύλου: Τα ανδρογόνα αυξάνουν την IGF-1, ενώ τα οιστρογόνα από το στόμα τη μειώνουν.
Ύπνος: Ο βαθύς ύπνος (στάδιο N3) αυξάνει τη νυχτερινή έκκριση GH και συνεπώς IGF-1.
Γενετική προδιάθεση: Πολυμορφισμοί στα γονίδια GH και IGF1 επηρεάζουν την παραγωγή.

💡 Κλινική παρατήρηση: Η φυσιολογική πτώση IGF-1 με την ηλικία είναι σταδιακή και δεν σημαίνει απαραίτητα παθολογία. Αξιολογείται πάντα σε σχέση με την ηλικία και το φύλο.

🍽️ Διατροφικοί και μεταβολικοί παράγοντες

Πρόσληψη πρωτεΐνης: Η χαμηλή πρόσληψη μειώνει σημαντικά την IGF-1.
Θερμιδική πρόσληψη: Ο υποσιτισμός ή νηστεία >24 ωρών μειώνει την IGF-1.
Αντίσταση στην ινσουλίνη: Μπορεί να προκαλέσει ήπια αύξηση της IGF-1, ιδίως σε παχύσαρκα άτομα.
Συμπληρώματα: Η βιοτίνη, η L-αργινίνη και ο ψευδάργυρος ενδέχεται να επηρεάσουν τις μετρήσεις.
Αλκοόλ: Η χρόνια κατανάλωση μειώνει την IGF-1 μέσω ηπατικής δυσλειτουργίας.

⚠️ Προσοχή: Οξεία ασθένεια, εμπύρετο ή φλεγμονή μειώνουν παροδικά την IGF-1, οδηγώντας σε ψευδώς χαμηλές τιμές. Συνιστάται η αιμοληψία να γίνεται σε περίοδο σταθερής υγείας.

💊 Φάρμακα που επηρεάζουν την IGF-1

Αυξητική ορμόνη (GH): Αυξάνει σημαντικά την IGF-1 (θεραπευτικά ή υπερβολικά).
Κορτικοστεροειδή: Μειώνουν την IGF-1 μέσω αναστολής σύνθεσης στο ήπαρ.
Οιστρογόνα από το στόμα: Μειώνουν την IGF-1 κατά 20–40%.
Αναβολικά στεροειδή και τεστοστερόνη: Αυξάνουν την IGF-1 μέσω ενίσχυσης της δράσης GH.
Ινσουλίνη: Ρυθμίζει θετικά την IGF-1 και την IGFBP-3.

🩺 Παθολογικές καταστάσεις που επηρεάζουν

Ηπατική ανεπάρκεια – μειωμένη παραγωγή IGF-1.
Χρόνια νεφρική ανεπάρκεια – μειωμένος καθαρισμός, μεταβλητά επίπεδα.
Υποθυρεοειδισμός – μείωση IGF-1.
Σακχαρώδης διαβήτης – ελαττωμένη ή αυξημένη IGF-1 ανάλογα με τη ρύθμιση.
Κακοήθειες – πιθανή αύξηση IGF-1 λόγω παρανεοπλασματικής δράσης.

📊 Συνοπτικός πίνακας:

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Παράγοντας	Επίδραση στην IGF-1	Σχόλιο
Πρόσληψη πρωτεΐνης	⬆️ Αυξάνει	Υψηλή πρωτεΐνη υποστηρίζει την παραγωγή IGF-1
Υποσιτισμός / Νηστεία	⬇️ Μειώνει	Μείωση ηπατικής σύνθεσης IGF-1
Οιστρογόνα από το στόμα	⬇️ Μειώνουν	Αυξάνουν τις δεσμευτικές πρωτεΐνες IGFBP
Αναβολικά στεροειδή	⬆️ Αυξάνουν	Ενισχύουν τη δράση GH
Χρόνια ηπατική νόσος	⬇️ Μειώνει	Ελάττωση παραγωγής στο ήπαρ
Ακρομεγαλία	⬆️ Αυξάνει	Υπερέκκριση GH → υψηλή IGF-1
Ανεπάρκεια GH	⬇️ Μειώνει	Ελλιπής διέγερση ήπατος

✅ Συνοψίζοντας: Η IGF-1 αποτελεί ευαίσθητο δείκτη μεταβολικής και ορμονικής ισορροπίας. Επηρεάζεται από ηλικία, διατροφή, ορμόνες και νόσους· γι’ αυτό η σωστή ερμηνεία απαιτεί συνολική κλινική εκτίμηση.

7) Ερμηνεία αποτελεσμάτων: χαμηλή, φυσιολογική, αυξημένη

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Επίπεδα IGF-1	Πιθανές αιτίες	Τι να συζητήσετε με τον γιατρό
Χαμηλά για ηλικία/φύλο	Ανεπάρκεια GH, υποσιτισμός, ηπατική/νεφρική ανεπάρκεια, υποθυρεοειδισμός, κακή ρύθμιση διαβήτη, οιστρογόνα από το στόμα	Ανάγκη ελέγχου GH με διέγερση; Αξιολόγηση θρέψης, θυρεοειδούς, ήπατος, νεφρών
Εντός ορίων	Συμβατό με απουσία έντονης περίσσειας ή έλλειψης GH	Αν υπάρχει ισχυρή κλινική υποψία, ίσως απαιτούνται δυναμικές δοκιμασίες
Αυξημένα για ηλικία/φύλο	Ακρομεγαλία/υπερέκκριση GH, θεραπεία GH, αναβολικά	Επιβεβαίωση με καταστολή GH μετά OGTT, απεικόνιση υπόφυσης όπου ενδείκνυται

Τα εύρη αναφοράς είναι εργαστηριοεξαρτώμενα και διαφέρουν με μέθοδο, ηλικία και φύλο. Χρησιμοποιείτε πάντα τα όρια που αναφέρονται στο δικό σας αποτέλεσμα.

8) IGF-1 στην παιδική ηλικία και την ανάπτυξη

🧒 Ορμονικός ρόλος στην ανάπτυξη: Η IGF-1 είναι καθοριστικός παράγοντας για την ανάπτυξη των παιδιών. Δρα στα οστά, τους χόνδρους και τους μυς, προάγοντας την κυτταρική διαίρεση και την επιμήκυνση των επιφύσεων των οστών. Χωρίς επαρκή παραγωγή IGF-1, η φυσιολογική σωματική αύξηση καθυστερεί.

Η παραγωγή της IGF-1 εξαρτάται άμεσα από την αυξητική ορμόνη (GH), αλλά και από τη διατροφή, τη λειτουργία του ήπατος και τη συνολική υγεία. Στα παιδιά, η IGF-1 είναι αξιόπιστος δείκτης του ρυθμού ανάπτυξης και χρησιμοποιείται για τη διερεύνηση καθυστέρησης ή υπερανάπτυξης.

📊 Κλινική χρησιμότητα:

Αξιολόγηση παιδιών με ύψος κάτω από την 3η εκατοστιαία θέση.
Παρακολούθηση θεραπείας αυξητικής ορμόνης (GH).
Διαφορική διάγνωση μεταξύ καθυστέρησης ανάπτυξης λόγω GH και καθυστέρησης εφηβείας.
Αναγνώριση περιπτώσεων αντίστασης IGF-1 (GH φυσιολογική αλλά IGF-1 χαμηλή).

Στην παιδική ηλικία, τα επίπεδα IGF-1 αυξάνονται παράλληλα με την ανάπτυξη και κορυφώνονται στην εφηβεία, όταν αυξάνονται και τα επίπεδα GH, τεστοστερόνης και οιστρογόνων.

⚠️ Προσοχή: Η αξιολόγηση των τιμών IGF-1 στα παιδιά πρέπει να γίνεται με ηλικιακά και φυλετικά προσαρμοσμένα όρια αναφοράς (Z-scores). Οι απλές αριθμητικές τιμές χωρίς προσαρμογή μπορεί να οδηγήσουν σε λανθασμένα συμπεράσματα.

📈 Ενδεικτικά φυσιολογικά εύρη IGF-1 σε παιδιά και εφήβους

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Ηλικία	Αγόρια (ng/mL)	Κορίτσια (ng/mL)	Σχόλιο
1–4 ετών	40 – 180	35 – 170	Σταδιακή αύξηση μετά τη βρεφική ηλικία
5–9 ετών	60 – 250	55 – 240	Πριν την εφηβεία
10–13 ετών	150 – 450	160 – 480	Έναρξη αύξησης GH λόγω εφηβείας
14–17 ετών	250 – 600	260 – 620	Μέγιστη δραστηριότητα GH/IGF-1
18 ετών	150 – 400	140 – 380	Σταδιακή μείωση μετά την ωρίμανση

✅ Συνοψίζοντας: Η IGF-1 είναι ο πιο αξιόπιστος δείκτης για τη συνολική δραστηριότητα της GH στα παιδιά. Η χαμηλή IGF-1 απαιτεί διερεύνηση με δοκιμασίες διέγερσης GH, ενώ η υψηλή IGF-1 μπορεί να υποδηλώνει υπερέκκριση GH ή πρώιμη εφηβεία.

📞 Κλινική εφαρμογή: Οι παιδίατροι και ενδοκρινολόγοι βασίζονται στη μέτρηση IGF-1 για να αποφασίσουν αν απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση ή θεραπεία με αυξητική ορμόνη.

9) Εγκυμοσύνη & θηλασμός

Στην εγκυμοσύνη παρατηρούνται φυσιολογικές αλλαγές στην IGF-1 λόγω πλακουντιακών ορμονών και αυξημένων απαιτήσεων. Η ερμηνεία γίνεται με προσοχή και πάντα από τον θεράποντα ιατρό. Ο θηλασμός δεν επηρεάζει κλινικά σημαντικά την IGF-1 στο συνήθες πλαίσιο.

10) Χαμηλή IGF-1 – Πιθανές αιτίες και αντιμετώπιση

📉 Τι σημαίνει χαμηλή IGF-1: Η χαμηλή IGF-1 υποδηλώνει μειωμένη δράση ή παραγωγή της Αυξητικής Ορμόνης (GH) ή ελάττωση της ικανότητας του ήπατος να την παράγει. Συχνά σχετίζεται με ανεπάρκεια GH, χρόνιες νόσους, υποσιτισμό ή ορμονικές διαταραχές.

🧠 Κύριες αιτίες χαμηλής IGF-1

Ανεπάρκεια αυξητικής ορμόνης (GH): Συγγενής ή επίκτητη βλάβη υπόφυσης ή υποθαλάμου.
Υποσιτισμός ή χαμηλή πρόσληψη πρωτεΐνης: Περιορίζει την ηπατική σύνθεση IGF-1.
Χρόνια ηπατική ή νεφρική ανεπάρκεια: Μειωμένη παραγωγή και κάθαρση IGF-1.
Υποθυρεοειδισμός: Μειωμένη μεταβολική διέγερση GH–IGF-1.
Διαβήτης τύπου 1 ή 2 (μη ρυθμισμένος): Επηρεάζει την ευαισθησία των ιστών στη GH.
Χρόνια φλεγμονώδης νόσος ή στρες: Αυξημένες κυτταροκίνες καταστέλλουν την IGF-1.
Φάρμακα: Κορτικοστεροειδή, οιστρογόνα από το στόμα, αντιεπιληπτικά.
Ηλικία: Φυσιολογική πτώση μετά τα 40–50 έτη.

⚠️ Κλινική σημασία: Η χαμηλή IGF-1 δεν σημαίνει πάντα παθολογία. Πρέπει να συνεκτιμάται με GH, IGFBP-3, θυρεοειδικές ορμόνες, διατροφική κατάσταση και κλινική εικόνα. Πολλοί ασθενείς με χρόνια νόσο έχουν “δευτεροπαθώς” χαμηλή IGF-1 χωρίς πραγματική ανεπάρκεια GH.

🧬 Διερεύνηση χαμηλής IGF-1

Ο ενδοκρινολόγος μπορεί να ζητήσει επιπλέον εξετάσεις για να καθοριστεί η αιτία:

GH δοκιμασία διέγερσης (ινσουλίνης, αργινίνης, GHRH): αξιολογεί την ικανότητα της υπόφυσης να εκκρίνει GH.
IGFBP-3: βοηθά στη διάκριση πρωτοπαθούς GH ανεπάρκειας από δευτεροπαθείς αιτίες.
Θυρεοειδικές ορμόνες (TSH, FT4): αποκλεισμός υποθυρεοειδισμού.
Ηπατικά & νεφρικά ένζυμα: εκτίμηση λειτουργικότητας οργάνων σύνθεσης και κάθαρσης.
Επίπεδα ινσουλίνης και γλυκόζης: έλεγχος μεταβολικής κατάστασης.

💡 Αντιμετώπιση:

Αντιμετώπιση υποκείμενης νόσου (π.χ. θυρεοειδής, ήπαρ, νεφρά).
Διόρθωση διατροφικής ανεπάρκειας (πρωτεΐνη, ψευδάργυρος, βιταμίνη D).
Ορμονική θεραπεία με αυξητική ορμόνη (GH) σε επιβεβαιωμένη ανεπάρκεια, υπό ενδοκρινολογική παρακολούθηση.
Επαναξιολόγηση IGF-1 μετά 3–6 μήνες θεραπείας ή αποκατάστασης θρέψης.

📊 Συνοπτικός πίνακας χαμηλής IGF-1

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Κατηγορία αιτίας	Παράδειγμα	Μηχανισμός μείωσης
Ορμονική	Ανεπάρκεια GH, υποθυρεοειδισμός	Μειωμένη διέγερση ηπατικής παραγωγής IGF-1
Διατροφική	Υποσιτισμός, χαμηλή πρωτεΐνη	Μειωμένη σύνθεση και διαθεσιμότητα αμινοξέων
Οργανική	Ηπατική ή νεφρική νόσος	Μειωμένη παραγωγή ή κάθαρση
Φαρμακευτική	Κορτικοστεροειδή, οιστρογόνα	Αναστολή GH ή αυξημένες δεσμευτικές πρωτεΐνες
Μεταβολική	Διαβήτης, χρόνιο στρες	Αντίσταση στην GH, αυξημένες κυτταροκίνες

✅ Συνοψίζοντας: Η χαμηλή IGF-1 είναι δείκτης μειωμένης αναβολικής δραστηριότητας και απαιτεί διερεύνηση των αιτίων. Δεν θεραπεύεται απλώς με “αύξηση GH”, αλλά με ολιστική αποκατάσταση θρέψης, ορμονικής ισορροπίας και οργανικής λειτουργίας.

11) Συχνά λάθη & παρερμηνείες στην εξέταση IGF-1

📋 Επιστημονική παρατήρηση: Η IGF-1 είναι αξιόπιστος δείκτης της δράσης της GH, όμως η ερμηνεία της απαιτεί εμπειρία. Πολλά “παθολογικά” αποτελέσματα είναι στην πραγματικότητα τεχνικά ή κλινικά ψευδή και οδηγούν σε άσκοπο άγχος ή εξετάσεις.

⚠️ Συχνά λάθη στην πράξη

Μη προσαρμογή για ηλικία και φύλο: Οι φυσιολογικές τιμές IGF-1 αλλάζουν με τα έτη· συγκρίσεις με λάθος ηλικιακό εύρος οδηγούν σε ψευδή “παθολογικά” αποτελέσματα.
Αγνόηση διατροφικής κατάστασης: Νηστεία, υποπρωτεϊναιμία ή δίαιτα χαμηλή σε θερμίδες ρίχνουν την IGF-1 χωρίς παθολογία GH.
Δειγματοληψία σε οξεία νόσο ή στρες: Οι κυτταροκίνες μειώνουν την IGF-1 προσωρινά. Συνιστάται έλεγχος μετά ανάρρωση.
Αγνόηση φαρμάκων: Κορτικοστεροειδή και οιστρογόνα από το στόμα μειώνουν, ενώ αναβολικά αυξάνουν την IGF-1.
Ερμηνεία χωρίς IGFBP-3 ή GH: Η IGF-1 από μόνη της δεν επαρκεί για διάγνωση ανεπάρκειας ή ακρομεγαλίας.
Διαφορετικές μέθοδοι μέτρησης: Τα όρια ποικίλλουν ανάλογα με το αναλυτικό σύστημα (CLIA, ECLIA, RIA).
Υπερβολική εμπιστοσύνη σε “borderline” τιμές: Οι τιμές κοντά στα όρια πρέπει να επιβεβαιώνονται με δεύτερη μέτρηση ή δοκιμασία GH.

❌ Παρερμηνεία: Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η IGF-1 φαίνεται χαμηλή αλλά η GH φυσιολογική — ή αντίστροφα. Αυτό δεν σημαίνει λάθος του εργαστηρίου, αλλά διαφορετική φυσιολογική ρύθμιση ή επιρροή φαρμάκων και νόσων.

🧠 Πώς να αποφεύγονται τα σφάλματα

Αιμοληψία πρωινές ώρες σε νηστεία και σταθερή κατάσταση υγείας.
Έλεγχος για τυχόν λήψη βιοτίνης (επηρεάζει ανοσομετρήσεις).
Ενημέρωση για φάρμακα ή συμπληρώματα που τροποποιούν GH/IGF-1.
Ερμηνεία πάντα με βάση ηλικιακά όρια και μονάδες του ίδιου εργαστηρίου.
Αξιολόγηση σε συνδυασμό με GH, IGFBP-3 και κλινική εικόνα.

✅ Οδηγία για ιατρούς: Η ορθή προσέγγιση απαιτεί ολιστική εκτίμηση. Ένα μεμονωμένο αποτέλεσμα IGF-1 δεν πρέπει ποτέ να οδηγεί σε διάγνωση χωρίς δυναμική δοκιμασία GH και πλήρη ενδοκρινολογική αξιολόγηση.

📊 Συνοπτικός πίνακας λαθών & διορθώσεων

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Λάθος / Παρερμηνεία	Αποτέλεσμα	Σωστή προσέγγιση
Χρήση τιμών ενηλίκων σε παιδί	Ψευδώς χαμηλή IGF-1	Χρήση ηλικιακού πίνακα ή Z-score
Αιμοληψία σε εμπύρετο	Προσωρινή μείωση IGF-1	Επανάληψη μετά ανάρρωση
Αγνόηση οιστρογόνων από το στόμα	Χαμηλή IGF-1 χωρίς νόσο	Εναλλακτική μέτρηση μετά διακοπή
Μη δήλωση θεραπείας GH	Ψευδώς αυξημένη IGF-1	Καταγραφή δοσολογίας και χρόνου ένεσης
Σύγκριση διαφορετικών μεθόδων	Ασυμβατότητα τιμών	Αξιολόγηση πάντα στο ίδιο εργαστήριο

💡 Συνοψίζοντας: Τα συχνά λάθη στην εξέταση IGF-1 προέρχονται από ανεπαρκή προετοιμασία ή λανθασμένη ερμηνεία. Η σωστή πρακτική είναι σταθερή δειγματοληψία, πλήρης κλινική συσχέτιση και συνεργασία με ενδοκρινολόγο.

12) Πρακτικές ερωτήσεις

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Ερώτηση	Σύντομη απάντηση
Χρειάζεται νηστεία;	Όχι αυστηρά. Προτιμήστε πρωινή λήψη για συνέπεια.
Πόσο γρήγορα βγαίνουν τα αποτελέσματα;	Συνήθως εντός 1–3 εργάσιμων ημερών, ανάλογα με το εργαστήριο/μέθοδο.
Σε τι μονάδες αναφέρεται;	ng/mL ή μg/L (ισοδύναμες).
Χρειάζονται επαναλήψεις;	Σύμφωνα με την κλινική εικόνα, την παρακολούθηση θεραπείας ή οδηγίες ειδικού.

13) Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Τι δείχνει πρακτικά μια «υψηλή» IGF-1;

Δείχνει υπερέκκριση αυξητικής ορμόνης (GH). Είναι συχνό εύρημα σε ακρομεγαλία, είτε από αδένωμα υπόφυσης είτε από παρανεοπλασματική παραγωγή GH. Απαιτείται δοκιμασία καταστολής GH μετά από OGTT και απεικονιστικός έλεγχος υπόφυσης.

Μια «χαμηλή» IGF-1 σημαίνει απαραίτητα έλλειψη GH;

Όχι πάντα. Εκτός από έλλειψη GH, μπορεί να οφείλεται σε υποσιτισμό, ηπατική ανεπάρκεια, νεφρική νόσο, υποθυρεοειδισμό, κακή ρύθμιση σακχάρου ή λήψη οιστρογόνων από το στόμα. Χρειάζονται δυναμικές δοκιμασίες GH για επιβεβαίωση.

Ποια η διαφορά IGF-1 και IGFBP-3;

Η IGFBP-3 είναι η κύρια πρωτεΐνη μεταφοράς της IGF-1 στο αίμα. Συχνά μετριέται συμπληρωματικά, ειδικά στα παιδιά ή σε καταστάσεις με μεταβολικές διαταραχές. Παρέχει πληροφορίες για τη βιοδιαθεσιμότητα της IGF-1.

Γιατί η GH δεν είναι αρκετή και χρειάζεται IGF-1;

Η GH εκκρίνεται παλμικά, οπότε μία μεμονωμένη μέτρηση μπορεί να είναι παραπλανητική. Η IGF-1 παραμένει σταθερή και αντιπροσωπεύει τη μέση δράση της GH τις προηγούμενες ημέρες, γι’ αυτό είναι πιο αξιόπιστη για αρχική εκτίμηση.

Πώς επηρεάζουν τα οιστρογόνα από το στόμα;

Μειώνουν την IGF-1, γιατί αυξάνουν την ηπατική παραγωγή δεσμευτικών πρωτεϊνών. Η διαδερμική ή ενδοκολπική χορήγηση έχει μικρότερη επίδραση, επομένως είναι προτιμητέα αν απαιτείται αξιόπιστη μέτρηση IGF-1.

Ποια είναι τα φυσιολογικά όρια της IGF-1;

Εξαρτώνται από ηλικία, φύλο και μέθοδο μέτρησης. Τα εργαστήρια δίνουν ηλικιο- και φυλο-ειδικά όρια. Δεν υπάρχει ένα ενιαίο «φυσιολογικό» εύρος στο διαδίκτυο που να ισχύει για όλους.

Η IGF-1 επηρεάζεται από τη διατροφή ή τον ύπνο;

Ναι. Επαρκής πρωτεϊνική πρόσληψη, σωστός ύπνος και σωματική δραστηριότητα διατηρούν φυσιολογικά επίπεδα. Ο υποσιτισμός ή ο χρόνιος στρες μπορεί να τα μειώσουν.

Πώς συνδέεται η IGF-1 με τη γήρανση;

Η IGF-1 μειώνεται φυσιολογικά με την ηλικία. Πολύ χαμηλές ή πολύ υψηλές τιμές σχετίζονται με μεταβολικές διαταραχές και αυξημένο καρδιομεταβολικό κίνδυνο. Δεν συστήνεται «αντιγηραντική» αύξηση IGF-1 χωρίς ένδειξη.

Μπορεί να γίνει ψευδώς υψηλή ή χαμηλή;

Ναι. Οξεία νόσος, λήψη βιοτίνης, αστάθεια δείγματος ή τεχνικές διαφορές μεθόδου μπορούν να επηρεάσουν. Γι’ αυτό προτιμάται μέτρηση σε σταθερή κατάσταση υγείας και σε αξιόπιστο εργαστήριο.

Χρειάζεται επαναληπτικός έλεγχος;

Σε θεραπεία ή παρακολούθηση ακρομεγαλίας συνιστάται επανάληψη κάθε 6-12 μήνες. Σε αρχικό έλεγχο χωρίς παθολογικά ευρήματα, επανάληψη μόνο αν αλλάξουν τα συμπτώματα ή το κλινικό πλαίσιο.

Η εξέταση IGF-1 γίνεται και σε παιδιά;

Ναι. Είναι βασικό εργαλείο διερεύνησης βραχύ αναστήματος ή διαταραχών ανάπτυξης. Συχνά συνδυάζεται με IGFBP-3 και δοκιμασίες διέγερσης GH.

Πότε πρέπει να συζητήσω με ενδοκρινολόγο;

Αν η τιμή IGF-1 βρίσκεται εκτός φυσιολογικού εύρους ή αν υπάρχουν συμπτώματα ακρομεγαλίας (μεγέθυνση άκρων, αλλαγή χαρακτηριστικών, υπεριδρωσία) ή ανεπάρκειας GH (κόπωση, αυξημένο λίπος κορμού, μειωμένη μυϊκή μάζα).

14) Πληροφορίες εξέτασης IGF-1

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Πεδίο	Πληροφορία
Ονομασία	IGF-1 • Σωματομεδινη C
Δείγμα	Ορός
Προετοιμασία	Νηστεία όχι αυστηρή • αποφυγή βαριού γεύματος
Μονάδες	ng/mL ή μg/L
Χρόνος απάντησης	Ήπιες καθυστερήσεις ανά μέθοδο • συνήθως 1–3 ημέρες
Συνοδευτικές εξετάσεις	GH, IGFBP-3 • Δυναμικές δοκιμασίες GH όπου ενδείκνυται
Σχόλιο	Ερμηνεία με βάση ηλικιο-/φυλο-ειδικά όρια και κλινικό πλαίσιο

Θέλετε να προγραμματίσετε εξέταση IGF-1 ή να δείτε όλες τις διαθέσιμες εξετάσεις;

📘 Κατάλογος Εξετάσεων
📅 Κλείστε Ραντεβού Τώρα

📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

15) Βιβλιογραφία & Πηγές

ℹ️ Σημαντικό: Η ακόλουθη βιβλιογραφία περιλαμβάνει διεθνείς και ελληνικές πηγές που τεκμηριώνουν τον ρόλο της IGF-1 (Σωματομεδίνης C) στην ενδοκρινολογία, τη διάγνωση και την παρακολούθηση της αυξητικής ορμόνης (GH). Όλες οι αναφορές βασίζονται σε επίσημες κατευθυντήριες οδηγίες, εγχειρίδια και δημοσιευμένες μελέτες.

1. Melmed S, Auchus RJ, Goldfine AB, Koenig RJ, Rosen CJ.
Williams Textbook of Endocrinology, 15th Edition. Elsevier; 2024.
Κεφάλαιο: Growth Hormone and IGF-1 Axis.
2. Clemmons DR. Role of insulin-like growth factor I in maintenance of normal glucose homeostasis.
Hormone Research in Paediatrics. 2016;85(2):83–89.
PubMed
3. Bidlingmaier M, Strasburger CJ. Growth hormone assays: current methodologies and their limitations.
Clin Endocrinol (Oxf). 2020;93(1):3–12.
PubMed
4. European Society of Endocrinology Clinical Practice Guidelines for the management of growth hormone deficiency in adults and children.
ESE Guidelines PDF
5. Katznelson L, et al. Acromegaly: an Endocrine Society Clinical Practice Guideline.
J Clin Endocrinol Metab. 2014;99(11):3933–3951.
Full Text
6. Molitch ME. Evaluation and treatment of adult growth hormone deficiency: an Endocrine Society Clinical Practice Guideline.
J Clin Endocrinol Metab. 2011;96(6):1587–1609.
Full Text
7. Ελληνική Ενδοκρινολογική Εταιρεία (ΕΕΕ). Οδηγίες για τη διάγνωση και θεραπεία της ακρομεγαλίας και της ανεπάρκειας GH.
endo.gr
8. Κεντρικό Συμβούλιο Υγείας (ΚΕΣΥ) – Εθνικές Κατευθυντήριες Οδηγίες Εργαστηριακού Ελέγχου Ορμονών.
Υπουργείο Υγείας
9. Mayo Clinic Laboratories – IGF-1 (Somatomedin C), Serum Test Catalog.
MayoClinicLabs.com
10. Παπαδοπούλου Ε, Αναγνωστόπουλος Π. Ανάλυση IGF-1 και IGFBP-3 στην εκτίμηση της αυξητικής ορμόνης.
Ελληνικό Περιοδικό Ενδοκρινολογίας. 2023;30(2):105-114.
11. Κλινικά Εργαστήρια Πανεπιστημίου Αθηνών – Ορμονικός Έλεγχος GH/IGF-1.
uoa.gr
12. American Association for Clinical Chemistry (AACC). Laboratory Medicine Practice Guidelines: Growth Hormone and IGF-1 Testing.
aacc.org

🔬 Οι παραπάνω πηγές βασίζονται σε έγκυρες ενδοκρινολογικές και εργαστηριακές αναφορές.
Η πληροφορία έχει εκπαιδευτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική καθοδήγηση.

Παντελής Αναγνωστόπουλος

08/Oct/2025

Απτοσφαιρίνη (Haptoglobin) — Φιλικός Οδηγός Ασθενών

Συνοπτικός οδηγός για το τι είναι η απτοσφαιρίνη, πότε ζητείται, πώς γίνεται η εξέταση και πώς ερμηνεύονται τα αποτελέσματα με απλή γλώσσα.

1) Τι είναι η Απτοσφαιρίνη (Haptoglobin);

Η Απτοσφαιρίνη (Haptoglobin) είναι μια πρωτεΐνη που παράγεται κυρίως από το ήπαρ και κυκλοφορεί στο πλάσμα του αίματος.
Ο βασικός της ρόλος είναι να δεσμεύει την ελεύθερη αιμοσφαιρίνη (Hb) που απελευθερώνεται όταν καταστρέφονται ερυθρά αιμοσφαίρια
(αιμόλυση), σχηματίζοντας το σύμπλοκο αιμοσφαιρίνης–απτοσφαιρίνης.

Το σύμπλοκο αυτό απομακρύνεται γρήγορα από την κυκλοφορία μέσω του δικτυοενδοθηλιακού συστήματος (κυρίως στο ήπαρ),
προλαμβάνοντας την απώλεια σιδήρου και την τοξική δράση της ελεύθερης αιμοσφαιρίνης στους νεφρούς.
Με αυτό τον τρόπο, η απτοσφαιρίνη λειτουργεί σαν «προστατευτικό φίλτρο» του οργανισμού.

Η μείωση της απτοσφαιρίνης είναι χαρακτηριστικό εύρημα της ενδαγγειακής αιμόλυσης,
ενώ η αύξησή της παρατηρείται σε φλεγμονώδεις καταστάσεις, καθώς είναι
πρωτεΐνη οξείας φάσης.

Η μέτρησή της είναι σημαντική στη διαφοροδιάγνωση αναιμιών, στην αξιολόγηση αιμολυτικών επεισοδίων
και στη διερεύνηση ηπατικής δυσλειτουργίας. Επειδή η απτοσφαιρίνη ανταποκρίνεται γρήγορα στις μεταβολές του ρυθμού αιμόλυσης,
χρησιμοποιείται και για παρακολούθηση της πορείας του ασθενούς σε συνδυασμό με άλλους δείκτες όπως LDH,
χολερυθρίνη και δικτυοερυθροκύτταρα.

Η εξέταση δεν μετρά την αιμόλυση άμεσα· δείχνει την αντίδραση του οργανισμού σε αυτήν.
Για ακριβή εκτίμηση απαιτείται πάντα συνδυασμός εξετάσεων και κλινική αξιολόγηση.

Σε φυσιολογικές συνθήκες, η απτοσφαιρίνη βρίσκεται σε επαρκή ποσότητα στο αίμα.
Όταν όμως καταναλώνεται λόγω μαζικής αιμόλυσης, τα επίπεδά της πέφτουν απότομα.
Αντίθετα, σε λοιμώξεις, τραύματα ή άλλες φλεγμονώδεις καταστάσεις, το ήπαρ αυξάνει την παραγωγή της.

Εικονίδιο δοκιμαστικού σωλήνα και ήπατος

🔬 Ρόλος της Απτοσφαιρίνης στο αίμα

Δεσμεύει την ελεύθερη αιμοσφαιρίνη (Hb) από κατεστραμμένα ερυθρά.
Προστατεύει τα νεφρά από τοξική δράση της αιμοσφαιρίνης.
Ανακυκλώνει τον σίδηρο μέσω του ήπατος.
Αυξάνεται σε φλεγμονή, μειώνεται σε αιμόλυση ή ηπατική νόσο.
Χρησιμοποιείται μαζί με LDH, χολερυθρίνη και Coombs για τη διάγνωση αιμολυτικής αναιμίας.

Η εξέταση είναι ρουτίνας στα περισσότερα μικροβιολογικά και αιματολογικά εργαστήρια και εντάσσεται στο
πλαίσιο διερεύνησης της αιμολυτικής αναιμίας ή της ηπατικής λειτουργίας.

Απτοσφαιρινη ρολος

2) Πότε ζητείται η εξέταση Απτοσφαιρίνης;

Η μέτρηση της Απτοσφαιρίνης ζητείται κυρίως όταν υπάρχει υποψία ότι καταστρέφονται ερυθρά αιμοσφαίρια
(αιμόλυση) ή όταν ο ιατρός θέλει να διερευνήσει την αιτία μιας αναιμίας ή μιας πιθανής ηπατικής δυσλειτουργίας.

Σε ασθενή με ωχρότητα, κόπωση, ίκτερο ή σκουρόχρωμα ούρα, όπου υπάρχει υποψία αιμολυτικής αναιμίας.
Για διαφοροδιάγνωση μεταξύ αιμόλυσης και άλλων τύπων αναιμίας (π.χ. σιδηροπενική, μικροκυτταρική).
Σε παρακολούθηση ασθενών με αιμολυτικά επεισόδια (όπως αυτοάνοση αιμολυτική αναιμία, θαλασσαιμίες, σφαιροκυττάρωση).
Μετά από μετάγγιση αίματος για έλεγχο πιθανής αιμολυτικής αντίδρασης.
Σε νεφρική βλάβη ή αιμοκάθαρση, όπου υπάρχει πιθανότητα αιμόλυσης λόγω μηχανικών αιτιών.
Σε ηπατικά νοσήματα (κίρρωση, ηπατίτιδα), για εκτίμηση της συνθετικής ικανότητας του ήπατος.
Σε περιπτώσεις λοιμώξεων ή φλεγμονών, όπου η απτοσφαιρίνη μπορεί να αυξηθεί ως πρωτεΐνη οξείας φάσης.

Η απτοσφαιρίνη συνήθως ελέγχεται μαζί με:

LDH (γαλακτική δεϋδρογενάση): αυξάνεται στην αιμόλυση.
Ολική και έμμεση χολερυθρίνη: αυξάνονται στην αιμόλυση.
Δικτυοερυθροκύτταρα: αυξάνονται όταν ο μυελός αντιδρά στην απώλεια ερυθρών.
Άμεση δοκιμασία Coombs: για διάγνωση αυτοάνοσης αιμόλυσης.

Ο συνδυασμός χαμηλής απτοσφαιρίνης με αυξημένες τιμές LDH και χολερυθρίνης αποτελεί ισχυρή ένδειξη αιμόλυσης.
Αντίθετα, φυσιολογικές ή αυξημένες τιμές παρατηρούνται όταν η αναιμία οφείλεται σε έλλειψη παραγωγής ερυθρών (π.χ. μυελική καταστολή).

💡 Προσοχή: η απτοσφαιρίνη μπορεί να είναι ψευδώς φυσιολογική ή αυξημένη αν συνυπάρχει φλεγμονή,
τραύμα ή οξεία λοίμωξη, ακόμη και σε περιπτώσεις με ήπια αιμόλυση.

Η εξέταση έχει διαγνωστική αξία όταν ερμηνεύεται στο πλαίσιο του αιματολογικού και βιοχημικού προφίλ
του ασθενούς, καθώς και σε συσχετισμό με τα κλινικά ευρήματα.

📋 Παραδείγματα όπου ζητείται η εξέταση

Αιμολυτική αναιμία λόγω αυτοαντισωμάτων (θετικό Coombs).
Αιμόλυση μετά από λήψη φαρμάκων (π.χ. σε έλλειψη G6PD).
Μηχανική αιμόλυση από τεχνητές καρδιακές βαλβίδες ή αιμοκάθαρση.
Παρακολούθηση αιμόλυσης σε θαλασσαιμία ή δρεπανοκυτταρική νόσο.
Ηπατική νόσος με μείωση συνθετικής λειτουργίας.

Η απτοσφαιρίνη δεν αποτελεί εξέταση ρουτίνας σε check-up, αλλά στοχευμένη δοκιμή σε ύποπτες ή επιβεβαιωμένες περιπτώσεις αιμόλυσης.

3) Πώς γίνεται η εξέταση Απτοσφαιρίνης;

Η εξέταση Απτοσφαιρίνης είναι μια απλή αιματολογική δοκιμή που πραγματοποιείται σε δείγμα φλεβικού αίματος.
Δεν απαιτείται ειδική προετοιμασία ή νηστεία, εκτός αν ζητηθούν ταυτόχρονα και άλλες βιοχημικές εξετάσεις.

Τύπος δείγματος: Ορός αίματος.

Χρώμα σωληναρίου: Κίτρινο (χωρίς αντιπηκτικό).

Όγκος δείγματος: Περίπου 3–5 mL.

Η αιμοληψία πραγματοποιείται συνήθως από φλέβα του βραχίονα. Το δείγμα επεξεργάζεται στο εργαστήριο
για να απομονωθεί ο ορός, όπου με ειδική ανοσοχημική μέθοδο υπολογίζεται η συγκέντρωση της απτοσφαιρίνης σε mg/dL.

Η διαδικασία είναι ανώδυνη και ασφαλής.
Ο χρόνος ανάλυσης κυμαίνεται συνήθως από 4 έως 24 ώρες ανάλογα με τη ροή του εργαστηρίου.

Αν και δεν απαιτείται νηστεία, καλό είναι να αποφεύγονται:

Έντονη σωματική άσκηση την ίδια ημέρα (μπορεί να αυξήσει τις πρωτεΐνες οξείας φάσης).
Κατανάλωση αλκοόλ 24 ώρες πριν την αιμοληψία.
Λήψη φαρμάκων χωρίς ιατρική σύσταση, ειδικά ανδρογόνων ή οιστρογόνων, που επηρεάζουν το αποτέλεσμα.

⚠️ Προσοχή στην αιμοληψία: Εάν η διαδικασία γίνει δύσκολα ή προκληθεί αιμόλυση στο σωληνάριο,
το αποτέλεσμα μπορεί να βγει ψευδώς χαμηλό.
Το εργαστήριο αναγνωρίζει τέτοια δείγματα (αιμολυμένα) και επαναλαμβάνει τη λήψη αν χρειαστεί.

Η μέτρηση πραγματοποιείται συνήθως με αυτοματοποιημένα συστήματα ανοσοτουρβιδομετρίας ή
νεφελομετρίας, τα οποία ανιχνεύουν το σχηματισμό συμπλόκου απτοσφαιρίνης–αντισώματος.
Το αποτέλεσμα υπολογίζεται μαθηματικά και αναγράφεται στο δελτίο ως mg/dL ή g/L.

🧪 Χρήσιμες πληροφορίες για τον ασθενή

Δεν χρειάζεται ειδική προετοιμασία ή νηστεία.
Ενημερώστε τον γιατρό σας αν λαμβάνετε ορμονικά σκευάσματα ή θεραπεία με ανδρογόνα.
Αποφύγετε έντονη άσκηση πριν την αιμοληψία.
Σε πρόσφατη μετάγγιση, αναφέρετέ το στο εργαστήριο.
Τα αποτελέσματα είναι έτοιμα συνήθως την ίδια ή την επόμενη εργάσιμη ημέρα.

Η ανάλυση πραγματοποιείται σε πιστοποιημένα εργαστήρια, σύμφωνα με τα πρότυπα ISO 15189,
και αποτελεί βασικό εργαλείο στη διερεύνηση της αιμολυτικής αναιμίας.

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα.

Κατηγορία	Παραδείγματα	Αναμενόμενη επίδραση
Αιμόλυση	Αυτοάνοση αιμολυτική αναιμία, ΜΑΤ, μηχανικές βαλβίδες	Μείωση (κατανάλωση απτοσφαιρίνης)
Ηπατική σύνθεση	Κίρρωση, σοβαρή ηπατίτιδα	Μείωση (μειωμένη παραγωγή)
Φλεγμονή	Οξείες/χρόνιες φλεγμονές, λοιμώξεις	Αύξηση (πρωτεΐνη οξείας φάσης)
Φάρμακα/Κατάσταση	Ανδρογόνα ↑, οιστρογόνα/ΚΟΧ ↓, εγκυμοσύνη ↓	Μεταβολή ανά παράγοντα

5) Τι σημαίνουν τα αποτελέσματα της Απτοσφαιρίνης;

Η ερμηνεία των επιπέδων της Απτοσφαιρίνης πρέπει να γίνεται πάντα σε συνδυασμό με άλλες εξετάσεις
(όπως LDH, χολερυθρίνη, Coombs, δικτυοερυθροκύτταρα). Οι τιμές ποικίλλουν ανάλογα με τη μέθοδο μέτρησης και το εργαστήριο,
αλλά συνήθως κυμαίνονται από 30 έως 200 mg/dL.

Ελέγξτε πάντα το Reference Interval που αναγράφεται στο δελτίο αποτελεσμάτων του εργαστηρίου σας.

↔️ Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα.

Επίπεδα Απτοσφαιρίνης	Πιθανή Ερμηνεία	Σχετικές Εξετάσεις / Επόμενα Βήματα
Χαμηλά (<30 mg/dL)	Ενδαγγειακή αιμόλυση (π.χ. αυτοάνοση, μηχανική, φαρμακευτική). Μειωμένη ηπατική σύνθεση (κίρρωση, ηπατίτιδα). Μετά από σοβαρή αιμορραγία ή μετάγγιση.	LDH ↑, έμμεση χολερυθρίνη ↑, δικτυοερυθροκύτταρα ↑, Coombs test, επίχρισμα αίματος.
Φυσιολογικά (30–200 mg/dL)	Καμία ένδειξη αιμόλυσης. Εξωαγγειακή αιμόλυση ή ήπια μορφή χωρίς σημαντική κατανάλωση. Πιθανή σταθερή κατάσταση μετά από παλαιότερη αιμόλυση.	Έλεγχος με LDH και χολερυθρίνη για επιβεβαίωση.
Αυξημένα (>200 mg/dL)	Φλεγμονώδης ή λοιμώδης αντίδραση (πρωτεΐνη οξείας φάσης). Νεοπλασματικά νοσήματα, τραύματα ή οξύ στρες. Αύξηση λόγω ανδρογόνων ή κορτικοστεροειδών.	Έλεγχος CRP, ΤΚΕ, φλεγμονωδών δεικτών και ηπατικών ενζύμων.

💡 Συμβουλή: Ο συνδυασμός χαμηλής απτοσφαιρίνης με αυξημένη LDH και έμμεση χολερυθρίνη
αποτελεί ισχυρή ένδειξη ενδαγγειακής αιμόλυσης.

⚠️ Προσοχή: Αν συνυπάρχει φλεγμονή ή λοίμωξη, η απτοσφαιρίνη μπορεί να εμφανίζεται φυσιολογική ή αυξημένη,
ακόμη και σε παρουσία αιμόλυσης. Η κλινική συσχέτιση είναι απαραίτητη.

Η παρακολούθηση των επιπέδων της απτοσφαιρίνης μπορεί να βοηθήσει στην εκτίμηση της πορείας μιας αιμολυτικής νόσου,
στην αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας της θεραπείας, ή στον έλεγχο μετά από μετάγγιση.

📊 Παραδείγματα ερμηνείας στην πράξη

Ασθενής με αιμολυτική αναιμία: Απτοσφαιρίνη ↓, LDH ↑, έμμεση χολερυθρίνη ↑.
Ασθενής με κίρρωση ήπατος: Απτοσφαιρίνη ↓, αλλά χωρίς ένδειξη αιμόλυσης.
Ασθενής με λοίμωξη ή φλεγμονή: Απτοσφαιρίνη ↑, CRP ↑, ΤΚΕ ↑.
Ασθενής υπό ανδρογονική αγωγή: ήπια αύξηση απτοσφαιρίνης χωρίς παθολογία.

Η απτοσφαιρίνη είναι δείκτης έμμεσης αιμόλυσης και όχι αποκλειστικός δείκτης.
Η σωστή ερμηνεία απαιτεί συσχέτιση με το ιστορικό και τις συνοδές εργαστηριακές τιμές.

6) Ειδικοί Πληθυσμοί

Η τιμή της Απτοσφαιρίνης μπορεί να διαφέρει ανάλογα με την ηλικία, την εγκυμοσύνη και τη συνολική κατάσταση του οργανισμού.
Η σωστή ερμηνεία απαιτεί γνώση των φυσιολογικών μεταβολών που εμφανίζονται σε ειδικούς πληθυσμούς.

📌 Γενικός κανόνας: Σε καταστάσεις που μειώνεται η σύνθεση πρωτεϊνών (π.χ. ηπατική νόσος) ή αυξάνεται η κατανάλωση
αιμοσφαιρίνης (αιμόλυση), η απτοσφαιρίνη μειώνεται. Αντίθετα, σε φλεγμονή ή στρες αυξάνεται.

👶 Παιδιά & Έφηβοι

Τα νεογνά έχουν φυσιολογικά χαμηλότερα επίπεδα απτοσφαιρίνης, λόγω ανωριμότητας του ηπατικού ιστού.
Οι τιμές αυξάνονται σταδιακά μέσα στους πρώτους μήνες ζωής και προσεγγίζουν τα επίπεδα ενηλίκων μετά τα 6–12 έτη.
Σε παιδιατρικούς ασθενείς με αναιμία, απαιτείται ερμηνεία με βάση παιδιατρικά διαστήματα αναφοράς.

Σε παιδιά με αιμολυτικά νοσήματα (π.χ. θαλασσαιμία, δρεπανοκυτταρική αναιμία) η απτοσφαιρίνη
χρησιμοποιείται για παρακολούθηση αιμολυτικών επεισοδίων, αλλά πάντα με προσοχή στη φυσιολογική της μεταβλητότητα.

🤰 Εγκυμοσύνη

Κατά την εγκυμοσύνη τα επίπεδα της απτοσφαιρίνης μειώνονται φυσιολογικά από το 2ο τρίμηνο.
Η μείωση αυτή δεν είναι παθολογική και σχετίζεται με αυξημένο όγκο πλάσματος και ορμονικές αλλαγές.
Χαμηλή απτοσφαιρίνη σε έγκυο γυναίκα αξιολογείται μόνο αν υπάρχουν επιπλέον ενδείξεις αιμόλυσης (π.χ. χολερυθρίνη ↑, LDH ↑).

⚠️ Σε σοβαρές επιπλοκές της εγκυμοσύνης (π.χ. προεκλαμψία, σύνδρομο HELLP) η απτοσφαιρίνη μπορεί να μειωθεί απότομα λόγω αιμόλυσης.
Η έγκαιρη μέτρησή της βοηθά στην πρώιμη διάγνωση αιμολυτικών επιπλοκών.

🫀 Ηπατικές Παθήσεις

Η απτοσφαιρίνη συντίθεται στο ήπαρ, επομένως σε κίρρωση, ηπατίτιδα ή ηπατική ανεπάρκεια τα επίπεδά της μειώνονται.
Η μείωση αυτή δεν υποδηλώνει αιμόλυση, αλλά χαμηλή συνθετική ικανότητα του ήπατος.
Ο συνδυασμός χαμηλής απτοσφαιρίνης με αυξημένη ALT/AST και χαμηλή αλβουμίνη είναι χαρακτηριστικός ηπατικής δυσλειτουργίας.

💡 Κλινική συμβουλή: Αν η χαμηλή απτοσφαιρίνη συνυπάρχει με αυξημένη LDH αλλά φυσιολογική χολερυθρίνη,
εξετάστε την πιθανότητα ηπατικής νόσου αντί αιμόλυσης.

🩸 Αιμοκάθαρση & Μεταγγίσεις

Σε ασθενείς υπό αιμοκάθαρση, η μηχανική καταστροφή ερυθρών μπορεί να μειώσει την απτοσφαιρίνη παροδικά.
Μετά από μετάγγιση αίματος, η μέτρηση της απτοσφαιρίνης πρέπει να γίνεται μετά από 24–48 ώρες για αξιόπιστο αποτέλεσμα.
Η χαμηλή απτοσφαιρίνη αμέσως μετά τη μετάγγιση μπορεί να οφείλεται σε αντίδραση αιμόλυσης μετάγγισης.

⚠️ Ενημερώστε το εργαστήριο για πρόσφατη μετάγγιση ή αιμοκάθαρση πριν από την αιμοληψία,
καθώς αυτά μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την ερμηνεία της εξέτασης.

Η απτοσφαιρίνη είναι αξιόπιστος δείκτης αιμόλυσης σε ενήλικες,
αλλά στους ειδικούς πληθυσμούς απαιτείται προσεκτική ερμηνεία και συνδυασμός με άλλες εξετάσεις.

7) Συχνά Λάθη & Πρακτικά Tips

Η σωστή ερμηνεία της Απτοσφαιρίνης απαιτεί εμπειρία και προσοχή.
Αρκετοί παράγοντες, από τεχνικά σφάλματα έως συνυπάρχουσες παθήσεις,
μπορούν να οδηγήσουν σε λανθασμένα συμπεράσματα εάν δεν αξιολογηθούν σωστά.

⚠️ Συχνό σφάλμα: Να θεωρηθεί χαμηλή απτοσφαιρίνη ως απόδειξη αιμόλυσης χωρίς να συνεκτιμηθούν
ηπατικές λειτουργίες, φλεγμονώδεις δείκτες και κλινική εικόνα.

🔹 Τεχνικά Σφάλματα

Αιμολυμένο δείγμα από δύσκολη αιμοληψία ή ανεπαρκή ψύξη → ψευδώς χαμηλή τιμή.
Μη σωστή φυγοκέντρηση ή καθυστέρηση στην ανάλυση → υποβάθμιση πρωτεϊνών ορού.
Μέτρηση σε ασθενή που υποβλήθηκε πρόσφατα σε μετάγγιση ή αιμοκάθαρση χωρίς ενημέρωση του εργαστηρίου.

💡 Συμβουλή Εργαστηρίου: Ελέγξτε αν το δείγμα είναι αιμολυμένο.
Αν ναι, η ανάλυση πρέπει να επαναληφθεί με νέο δείγμα.

🔹 Ερμηνευτικά Λάθη

Αγνόηση της φλεγμονής ως αιτίας αύξησης της απτοσφαιρίνης.
Παράβλεψη της ηπατικής νόσου ως αιτίας χαμηλής τιμής.
Λανθασμένη εκτίμηση χωρίς συνδυασμό με LDH και χολερυθρίνη.
Ερμηνεία μεμονωμένου αποτελέσματος χωρίς σύγκριση με προηγούμενες τιμές.

✅ Πρακτική οδηγία: Ελέγχετε πάντα ταυτόχρονα LDH, χολερυθρίνη, Coombs και δικτυοερυθροκύτταρα.
Ο συνδυασμός δεικτών προσφέρει ασφαλέστερη διάγνωση αιμόλυσης.

🔹 Φαρμακολογικοί Παράγοντες

Τα ανδρογόνα και τα κορτικοστεροειδή μπορεί να αυξήσουν την απτοσφαιρίνη.
Τα οιστρογόνα ή τα αντισυλληπτικά μπορεί να τη μειώσουν.
Ορισμένα χημειοθεραπευτικά επηρεάζουν τη σύνθεση στο ήπαρ.

📋 Προτεινόμενη πρακτική: Καταγράψτε τη φαρμακευτική αγωγή του ασθενούς πριν την αιμοληψία
και αναφέρετέ την στο εργαστήριο ή τον ιατρό για ακριβέστερη ερμηνεία.

🔹 Επαναληπτικός Έλεγχος

Σε οξεία αιμόλυση, η απτοσφαιρίνη μειώνεται άμεσα αλλά επανέρχεται σταδιακά μέσα σε λίγες ημέρες.
Σε χρόνια αιμόλυση, η τιμή μπορεί να παραμένει σταθερά χαμηλή.
Η επανάληψη της εξέτασης βοηθά στην εκτίμηση της θεραπευτικής ανταπόκρισης.

⏱️ Πότε να επαναλάβετε την εξέταση:

Μετά από 3–5 ημέρες σε οξεία αιμόλυση για επαναξιολόγηση.
Μετά από θεραπεία (κορτικοστεροειδή, μεταγγίσεις) για έλεγχο ανταπόκρισης.
Κατά τη σταθεροποίηση χρόνιων αιμολυτικών νοσημάτων.

Η ακρίβεια στη συλλογή και ερμηνεία των δεδομένων εξασφαλίζει αξιόπιστα αποτελέσματα
και αποτρέπει λανθασμένες διαγνώσεις.

8) Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

1. Η χαμηλή απτοσφαιρίνη σημαίνει πάντα αιμόλυση;
Όχι. Η χαμηλή τιμή μπορεί να οφείλεται και σε μειωμένη παραγωγή από το ήπαρ (π.χ. σε ηπατίτιδα ή κίρρωση). Για επιβεβαίωση χρειάζονται και άλλες εξετάσεις όπως LDH, δικτυοερυθροκύτταρα και Coombs.

2. Χρειάζεται νηστεία για την εξέταση;
Όχι, δεν απαιτείται. Συνιστάται μόνο να μην έχει προηγηθεί έντονη άσκηση την ίδια ημέρα.

3. Επηρεάζουν τα φάρμακα την απτοσφαιρίνη;
Ναι. Τα οιστρογόνα ή τα αντισυλληπτικά μπορεί να τη μειώσουν, ενώ τα ανδρογόνα μπορεί να την αυξήσουν. Ενημερώστε τον γιατρό σας για κάθε φαρμακευτική αγωγή.

4. Πόσο γρήγορα αλλάζουν τα επίπεδα σε αιμόλυση;
Σε οξεία αιμόλυση η απτοσφαιρίνη μπορεί να πέσει μέσα σε λίγες ώρες. Στις χρόνιες καταστάσεις η πτώση είναι πιο ήπια.

5. Ποια είναι η φυσιολογική τιμή απτοσφαιρίνης;
Συνήθως 30–200 mg/dL (ανάλογα το εργαστήριο και τη μέθοδο). Οι τιμές αναφοράς αναγράφονται στο δελτίο αποτελεσμάτων.

6. Μπορεί η εγκυμοσύνη να επηρεάσει την τιμή;
Ναι. Κατά την εγκυμοσύνη τα επίπεδα μπορεί να είναι χαμηλότερα, χωρίς να σημαίνει παθολογία. Η ερμηνεία γίνεται πάντα από τον ιατρό.

7. Ποια είναι η διαφορά μεταξύ αιμολυμένου δείγματος και αιμόλυσης στο σώμα;
Το αιμολυμένο δείγμα οφείλεται σε τεχνικό σφάλμα κατά την αιμοληψία και δεν σημαίνει αιμόλυση στον οργανισμό. Ο εργαστηριακός επιστήμονας το αναγνωρίζει και επαναλαμβάνει τη λήψη.

8. Τι σημαίνει αν η απτοσφαιρίνη είναι υψηλή;
Συνήθως υποδηλώνει φλεγμονώδη αντίδραση ή λοίμωξη. Είναι πρωτεΐνη οξείας φάσης και αυξάνεται όπως η CRP ή η ΤΚΕ.

9. Πώς συνδυάζεται η απτοσφαιρίνη με τη χολερυθρίνη;
Σε αιμόλυση η απτοσφαιρίνη μειώνεται ενώ η έμμεση χολερυθρίνη αυξάνεται. Ο συνδυασμός αυτός είναι ενδεικτικός για αιμολυτική διεργασία.

10. Μπορώ να επαναλάβω την εξέταση για έλεγχο βελτίωσης;
Ναι. Είναι χρήσιμη για την παρακολούθηση της πορείας της αιμόλυσης ή μετά από θεραπεία. Ο ιατρός θα υποδείξει το σωστό διάστημα.

9) Κλείσιμο ραντεβού & Κατάλογος εξετάσεων

📞 Θέλετε να προγραμματίσετε εξέταση Απτοσφαιρίνης;

🔬 Εμπιστευθείτε το Μικροβιολογικό Λαμία – Pantelis Anagnostopoulos
για αξιόπιστες αιματολογικές και βιοχημικές εξετάσεις.

Δείτε τον Κατάλογο Εξετάσεων
Κλείστε Ραντεβού Τώρα

Τηλέφωνο: +30 22310 66841 • Ώρες: Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

10) Βιβλιογραφία

Lab Tests Online – Haptoglobin: labtestsonline.org/tests/haptoglobin
MedlinePlus – Haptoglobin test: medlineplus.gov/lab-tests/haptoglobin-test/
UpToDate – Evaluation of hemolytic anemia in adults (σύνοψη): uptodate.com
WHO – Haemoglobinopathies and hemolytic anemias (τεχνικές αναφορές): who.int
Ελληνική Αιματολογική Εταιρεία – Εκπαιδευτικό υλικό: eae.gr

Παντελής Αναγνωστόπουλος

08/Oct/2025

Χολικά Άλατα (Bile Acids) – Φιλικός Οδηγός Ασθενών

Τελευταία ενημέρωση: 1 Ιανουαρίου 2026

Τι είναι τα χολικά άλατα, γιατί μετρώνται, ποια είναι τα συχνά αίτια αύξησης και τι σημαίνουν τα αποτελέσματα.
Συνοπτικές οδηγίες προετοιμασίας πριν την αιμοληψία.

Σύνοψη:

Τα χολικά άλατα είναι ευαίσθητος δείκτης της ροής της χολής.
Η εξέταση βοηθά στην έγκαιρη ανίχνευση χολόστασης, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις
κνησμού και στην κύηση, συχνά πριν επηρεαστούν άλλοι ηπατικοί δείκτες.

1

Τι είναι τα χολικά άλατα

Παράγονται από τη χοληστερόλη και αποτελούν βασικό συστατικό της χολής, με καθοριστικό ρόλο
στην πέψη και απορρόφηση των λιπών και των λιποδιαλυτών βιταμινών A, D, E και K.

Μετά τη σύνθεσή τους στο ήπαρ, τα χολικά οξέα συνδέονται με γλυκίνη ή ταυρίνη και μετατρέπονται σε χολικά άλατα.
Στη συνέχεια εκκρίνονται στη χολή, αποθηκεύονται προσωρινά στη χοληδόχο κύστη
και απελευθερώνονται στο δωδεκαδάκτυλο κατά τη διάρκεια των γευμάτων.

Περίπου το 95% των χολικών αλάτων επαναρροφάται στο τελικό ειλεό και επιστρέφει στο ήπαρ μέσω της
πυλαίας κυκλοφορίας, σε μια συνεχόμενη διαδικασία που ονομάζεται
εντεροηπατική κυκλοφορία.

Η μέτρηση των χολικών αλάτων στο αίμα αποτελεί ιδιαίτερα ευαίσθητο δείκτη διαταραχής της ροής της χολής (χολόστασης),
συχνά πριν εμφανιστούν αυξήσεις σε άλλους ηπατικούς δείκτες, όπως η ALP ή η χολερυθρίνη.

Κλινική σημασία στην κύηση

Στην εγκυμοσύνη, τα αυξημένα χολικά άλατα σχετίζονται με
ενδοηπατική χολόσταση κύησης και απαιτούν τακτική παρακολούθηση
για την ασφάλεια του εμβρύου.

2

Γιατί ζητείται η εξέταση

Η εξέταση χολικών αλάτων ζητείται για την εκτίμηση της ροής της χολής και της λειτουργίας του ήπατος,
ιδιαίτερα όταν υπάρχει κνησμός χωρίς σαφή αιτία.

Αποτελεί ευαίσθητο δείκτη χολόστασης και μπορεί να αναδείξει διαταραχές της χολικής ροής
ακόμη και όταν οι υπόλοιπες ηπατικές εξετάσεις είναι φυσιολογικές.

Διερεύνηση επίμονου κνησμού χωρίς εξάνθημα
Ήπιες ή ανεξήγητες διαταραχές ηπατικών ενζύμων
Έλεγχο και παρακολούθηση ενδοηπατικής χολόστασης κύησης
Παρακολούθηση ηπατικών νοσημάτων (ηπατίτιδα, κίρρωση, πρωτοπαθής χολαγγειίτιδα)
Αξιολόγηση πιθανής φαρμακευτικής χολόστασης

Στην εγκυμοσύνη, η εξέταση έχει ιδιαίτερη κλινική σημασία,
καθώς τα αυξημένα χολικά άλατα σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών για το έμβρυο
και απαιτούν στενή παρακολούθηση.

Τι δείχνουν τα χολικά άλατα;

Τα χολικά άλατα αποτελούν ευαίσθητο δείκτη της ροής της χολής και μπορούν να αυξηθούν
πριν εμφανιστούν μεταβολές σε άλλες ηπατικές εξετάσεις.

3

Προετοιμασία για την εξέταση

Για την εξέταση χολικών αλάτων συνιστάται νηστεία 8–12 ωρών, ώστε το αποτέλεσμα να αντικατοπτρίζει τη βασική ροή της χολής.

Η σωστή προετοιμασία μειώνει την πιθανότητα ψευδώς αυξημένων τιμών και βοηθά στην αξιόπιστη ερμηνεία της εξέτασης.

Νηστεία 8–12 ώρες πριν την αιμοληψία
Επιτρέπεται μικρή ποσότητα νερού
Αποφυγή αλκοόλ για τουλάχιστον 24 ώρες
Αποφυγή λιπαρών ή βαριών γευμάτων το προηγούμενο βράδυ
Ενημέρωση του ιατρού για φάρμακα ή συμπληρώματα που λαμβάνονται

Η αιμοληψία πραγματοποιείται συνήθως τις πρωινές ώρες, ώστε να διασφαλιστεί σταθερό και συγκρίσιμο αποτέλεσμα.

Σε ειδικές κλινικές περιπτώσεις, ο ιατρός μπορεί να ζητήσει μεταγευματικό δείγμα για την αξιολόγηση της ανταπόκρισης της χολής μετά τη λήψη τροφής.

4

Φυσιολογικές τιμές

Οι φυσιολογικές τιμές χολικών αλάτων στο αίμα είναι κάτω από 10 μmol/L σε κατάσταση νηστείας.
Τιμές πάνω από αυτό το όριο υποδηλώνουν πιθανή διαταραχή της ροής της χολής και απαιτούν αξιολόγηση.

↔️
Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Κατηγορία	Τιμή
Ενήλικες (νηστείας)	< 10 μmol/L
Μεταγευματικό δείγμα	< 20 μmol/L
Κύηση – ύποπτη χολόσταση	≥ 10 μmol/L
Κύηση – αυξημένος κίνδυνος	≥ 40 μmol/L
Κύηση – υψηλός κίνδυνος	≥ 100 μmol/L

Οι τιμές αναφοράς μπορεί να διαφέρουν ελαφρώς ανάλογα με τη μέθοδο μέτρησης και το εργαστήριο.
Η ερμηνεία γίνεται πάντα σε συνδυασμό με τα συμπτώματα και τις υπόλοιπες ηπατικές εξετάσεις.

5

Αυξημένα χολικά άλατα: συχνές αιτίες

Τα αυξημένα χολικά άλατα υποδηλώνουν συνήθως διαταραχή της ροής της χολής (χολόσταση)
και μπορεί να οφείλονται σε ηπατική νόσο, φαρμακευτικούς παράγοντες ή απόφραξη των χοληφόρων.

Η αύξηση μπορεί να είναι ενδοηπατικής ή εξωηπατικής αιτιολογίας και συχνά εμφανίζεται
πριν από άλλες εργαστηριακές μεταβολές.

Οξεία ή χρόνια ηπατίτιδα
Λιπώδης νόσος του ήπατος ή κίρρωση
Φαρμακευτική ή ορμονική χολόσταση
Χολολιθίαση ή απόφραξη των χοληφόρων
Ενδοηπατική χολόσταση της κύησης

Οι αυξημένες τιμές πρέπει πάντα να αξιολογούνται σε συνδυασμό
με τις υπόλοιπες ηπατικές εξετάσεις και το κλινικό ιστορικό του ασθενούς,
ώστε να προσδιοριστεί η ακριβής αιτία.

6

Χολικά άλατα στην κύηση

Στην εγκυμοσύνη, τα αυξημένα χολικά άλατα συνδέονται κυρίως με την ενδοηπατική χολόσταση κύησης.
Πρόκειται για κατάσταση που απαιτεί στενή παρακολούθηση λόγω αυξημένου κινδύνου για το έμβρυο.

Η ενδοηπατική χολόσταση της κύησης εμφανίζεται συνήθως μετά την 28η εβδομάδα
και χαρακτηρίζεται από έντονο κνησμό χωρίς εξάνθημα και αυξημένα επίπεδα χολικών αλάτων στο αίμα.

↔️
Σύρετε οριζόντια για να δείτε όλες τις στήλες του πίνακα

Χολικά άλατα (μmol/L)	Κίνδυνος
10–39	Χαμηλός
40–99	Αυξημένος
≥100	Υψηλός

7

Πώς ερμηνεύονται τα αποτελέσματα

Η ερμηνεία των χολικών αλάτων βασίζεται κυρίως στο επίπεδο αύξησης
και στη συσχέτισή τους με τις υπόλοιπες ηπατικές εξετάσεις και τα κλινικά συμπτώματα.

< 10 μmol/L: φυσιολογικό εύρημα
10–20 μmol/L: ήπια αύξηση, συχνά παροδική ή φαρμακευτική
20–40 μmol/L: πιθανή χολόσταση, απαιτεί περαιτέρω έλεγχο
≥40 μmol/L: σαφής χολόσταση, ενδοηπατική ή εξωηπατική
≥100 μmol/L: σοβαρή διαταραχή, υψηλού κινδύνου στην κύηση

Οι τιμές αυτές δεν ερμηνεύονται μεμονωμένα,
αλλά πάντα σε συνδυασμό με ALT, AST, ALP, GGT
και το κλινικό ιστορικό του ασθενούς.

8

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Οι παρακάτω ερωτήσεις απαντούν σε συχνές απορίες σχετικά με την εξέταση και τα αποτελέσματα των χολικών αλάτων.

Χρειάζεται νηστεία;

Ναι, συνιστάται νηστεία 8–12 ωρών πριν την αιμοληψία.

Τι δείχνουν αυξημένα χολικά άλατα;

Συνήθως υποδηλώνουν μειωμένη ροή της χολής από το ήπαρ (χολόσταση).

Πόσο συχνά ελέγχονται στην εγκυμοσύνη;

Κάθε 1–2 εβδομάδες, ανάλογα με τα επίπεδα και τις οδηγίες του μαιευτήρα.

Μπορεί να είναι φυσιολογικά τα ηπατικά ένζυμα αλλά αυξημένα τα χολικά άλατα;

Ναι, τα χολικά άλατα αυξάνονται συχνά νωρίτερα από ALT, AST ή ALP.

Πότε θεωρούνται υψηλού κινδύνου στην κύηση;

Όταν τα επίπεδα είναι ≥40 μmol/L και ιδιαίτερα ≥100 μmol/L.

9

Κλείστε ραντεβού ή δείτε τον κατάλογο

Κλείστε εύκολα εξέταση χολικών αλάτων ή δείτε τον πλήρη κατάλογο:

📘 Κατάλογος Εξετάσεων
📅 Κλείστε Ραντεβού Τώρα

📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30

10

📚 Βιβλιογραφία & Πηγές

Geenes V, Williamson C. Intrahepatic cholestasis of pregnancy.
N Engl J Med. 2020;383:1641–1652.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33574124/

Marschall HU et al. Role of bile acids in liver disease.
Hepatology. 2019;70:1311–1323.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31639236/

Chappell LC et al. Ursodeoxycholic acid in intrahepatic cholestasis of pregnancy (PITCHES).
Lancet. 2019;394:849–860.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35609716/

Μικροβιολογικό Λαμία. Εξετάσεις ήπατος & χοληφόρων – Κατάλογος.

https://mikrobiologikolamia.gr/katalogos-eksetaseon/

Newer Posts

Older Posts

1 Τι είναι οι βιολογικοί παράγοντες

Πώς δρουν

Πλεονεκτήματα έναντι των κλασικών ανοσοκατασταλτικών

Παραδείγματα κυτοκινών-στόχων

Χρήση σε διάφορες παθήσεις

2 Κύριες ενδείξεις

Ρευματολογικές παθήσεις

Δερματολογικές παθήσεις

Γαστρεντερολογικές παθήσεις

Άλλες ενδείξεις (κατά περίπτωση)

3 Κατηγορίες & παραδείγματα

Πώς επιλέγεται η κατηγορία

4 Πριν την έναρξη: προληπτικός έλεγχος

Βασικός προ-θεραπευτικός έλεγχος

Mini-αλγόριθμοι γρήγορης πράξης

5 Χορήγηση & παρακολούθηση

Τρόποι χορήγησης

Συνδυασμοί θεραπειών

Παρακολούθηση στην πράξη

Συμμόρφωση & ασφάλεια

6 Πότε φαίνεται το αποτέλεσμα

Ενδεικτικός χρόνος ανταπόκρισης ανά πάθηση

Τι να περιμένει ο ασθενής

7 Ανεπιθύμητες ενέργειες & διαχείριση

Συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες

Σοβαρότερες ή σπανιότερες επιπλοκές

Διαχείριση & παρακολούθηση

Εργαστηριακή παρακολούθηση

8 Ειδικοί πληθυσμοί

9 Τι κάνουμε αν δεν υπάρχει ανταπόκριση στη θεραπεία

Βήματα επανεκτίμησης

Στρατηγικές αλλαγής

10 Κίνδυνος λοιμώξεων – τι πρέπει να γνωρίζετε

Λοιμώξεις αυξημένου κινδύνου

Παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο

Πότε επικοινωνείτε άμεσα με ιατρό

11 Ανεπιθύμητες ενέργειες – συνοπτικά

Πολύ συχνές / συχνές

Λιγότερο συχνές

Σπάνιες αλλά σοβαρές

12 Εργαστηριακές εξετάσεις παρακολούθησης

Βασικός έλεγχος ρουτίνας (ανά 8–12 εβδομάδες)

Εξετάσεις ειδικών ενδείξεων (κατά περίπτωση)

13 Αποθήκευση, ψυγείο & ταξίδια

Αποθήκευση στο σπίτι

Χρήση εκτός ψυγείου (όπου επιτρέπεται)

Ταξίδια & μεταφορά

14 Διακοπή βιολογικού παράγοντα – πότε, γιατί και τι ακολουθεί

Πότε απαιτείται προσωρινή διακοπή

Πότε απαιτείται οριστική διακοπή

Τι συμβαίνει μετά τη διακοπή

15 Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

16 Κλείστε Ραντεβού

17 Βιβλιογραφία

Εξετάσεις Αίματος για Τριχόπτωση: Πλήρης Φιλικός Οδηγός

1) Τι είναι η τριχόπτωση και γιατί χρειάζονται εξετάσεις

Τι μπορεί να αποκαλύψει το αίμα

2) Πότε πρέπει να κάνω εξετάσεις αίματος

Τι να πω στο εργαστήριο

3) Βασικό Πακέτο Εργαστηριακού Ελέγχου

4) Εξειδικευμένες Εξετάσεις όταν το πρόβλημα επιμένει

5) Γυναίκες: Ορμονικός Έλεγχος, PCOS, Εγκυμοσύνη, Αντισύλληψη

Α. Ορμονικός έλεγχος για PCOS ή κύκλο ασταθή

Β. Εγκυμοσύνη και λοχεία

Γ. Αντισυλληπτικά & Εμμηνόπαυση

6) Παιδιά και Έφηβοι: Τι αλλάζει

Συχνότερες αιτίες

7) Πώς ερμηνεύουμε τα αποτελέσματα με παραδείγματα

8) Προετοιμασία για Αιμοληψία & Συχνά Λάθη

Προετοιμασία πριν από τις εξετάσεις

Συχνά λάθη που επηρεάζουν τα αποτελέσματα

10) Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

11) Βιβλιογραφία & Πηγές

IGF-1 (Σωματομεδινη C): Φιλικός Οδηγός Ασθενών

1) Τι είναι η IGF-1 (Σωματομεδίνη C)

🧾 IGF-1 με μια ματιά

2) Πώς λειτουργεί: Άξονας Υπόφυσης–Ήπατος (GH – IGF-1)

🧬 Άξονας GH–IGF-1 με μια ματιά

3) Πότε ζητείται η εξέταση IGF-1

📌 Οι συχνότερες ενδείξεις

1

Τι είναι οι βιολογικοί παράγοντες

2

Κύριες ενδείξεις

3

Κατηγορίες & παραδείγματα

4

Πριν την έναρξη: προληπτικός έλεγχος

5

Χορήγηση & παρακολούθηση

6

Πότε φαίνεται το αποτέλεσμα

7

Ανεπιθύμητες ενέργειες & διαχείριση

8

Ειδικοί πληθυσμοί

9
Τι κάνουμε αν δεν υπάρχει ανταπόκριση στη θεραπεία

10

Κίνδυνος λοιμώξεων – τι πρέπει να γνωρίζετε

11

Ανεπιθύμητες ενέργειες – συνοπτικά

12

Εργαστηριακές εξετάσεις παρακολούθησης

13

Αποθήκευση, ψυγείο & ταξίδια

14

Διακοπή βιολογικού παράγοντα – πότε, γιατί και τι ακολουθεί

15

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

16

Κλείστε Ραντεβού

17

Βιβλιογραφία

1

Τι είναι τα χολικά άλατα

2

Γιατί ζητείται η εξέταση

3

Προετοιμασία για την εξέταση

4

Φυσιολογικές τιμές