Κιτρικά Ούρων 24ώρου: Ερμηνεία Εξέτασης & Κίνδυνος Νεφρολιθίασης
Κιτρικά Ούρων 24ώρου: Ερμηνεία Εξέτασης & Κίνδυνος Νεφρολιθίασης
Τελευταία ενημέρωση:
Τα κιτρικά ούρων αποτελούν βασικό φυσικό αναστολέα λιθίασης.
Η μέτρηση κιτρικών ούρων 24ώρου είναι κρίσιμη σε ασθενείς με
νεφρολιθίαση και στο πλαίσιο μεταβολικής αξιολόγησης ούρων.
1
Τι είναι τα κιτρικά;
Τα κιτρικά (citrate, C₆H₅O₇³⁻) είναι οργανικά ανιόντα που
προκύπτουν από τον κύκλο του Krebs και
αποβάλλονται φυσιολογικά μέσω των νεφρών.
Αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους φυσικούς αναστολείς
σχηματισμού λίθων στο ουροποιητικό σύστημα.
Η δράση τους είναι κρίσιμη, καθώς επηρεάζουν τόσο
τη χημεία των ούρων όσο και
τη σταθερότητα των κρυστάλλων ασβεστίου.
Κύριες δράσεις των κιτρικών:
- Δεσμεύουν ιόντα ασβεστίου, μειώνοντας την καθίζηση κρυστάλλων
- Αυξάνουν το pH των ούρων, περιορίζοντας την κρυσταλλοποίηση
- Προστατεύουν από οξαλική, φωσφορική και κυστινική λιθίαση
2
Τιμές αναφοράς κιτρικών ούρων 24ώρου
Η αξιολόγηση των κιτρικών ούρων 24ώρου
βασίζεται στη συνολική ημερήσια απέκκριση και
χρησιμοποιείται για την αναγνώριση
υποκιτρουρίας,
ενός σημαντικού παράγοντα κινδύνου για νεφρολιθίαση.
Η χαμηλή απέκκριση κιτρικών αποτελεί έναν από τους πιο
υποτιμημένους αλλά ισχυρούς δείκτες λιθογόνου κινδύνου.
| Μονάδα | Φυσιολογικά | Οριακά | Υποκιτρουρία |
|---|---|---|---|
| mg/24h | > 320 | 200–320 | < 200 |
| mmol/24h | > 1.67 | 1.0–1.67 | < 1.0 |
Οι τιμές μπορεί να παρουσιάζουν μικρές αποκλίσεις
ανάλογα με το εργαστήριο και τη μέθοδο μέτρησης.
3
Τι είναι η υποκιτρουρία;
Η υποκιτρουρία ορίζεται ως
χαμηλή απέκκριση κιτρικών στα ούρα
(<200 mg/24h) και αποτελεί
ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για νεφρολιθίαση,
ιδίως οξαλικού ασβεστίου.
Συχνότερα αίτια:
- Μεταβολική οξέωση
- Χαμηλή πρόσληψη φρούτων και λαχανικών
- Χρόνια διάρροια ή δυσαπορρόφηση
- Φάρμακα (ακεταζολαμίδη, τοπιραμάτη)
- Χρόνια νεφρική νόσος
- Νεφρικές σωληναριακές διαταραχές
4
Διατροφή και κιτρικά ούρων
Η διατροφή επηρεάζει άμεσα την απέκκριση κιτρικών και το
pH των ούρων. Δίαιτα πλούσια σε αλκαλικά τρόφιμα αυξάνει τα κιτρικά
και μειώνει τον κίνδυνο λιθίασης.
Τροφές που αυξάνουν τα κιτρικά
| Τροφή | Σημείωση |
|---|---|
| Λεμόνι | Πλούσιο σε κιτρικό οξύ |
| Πορτοκάλι | Φυσική πηγή κιτρικών |
| Νερό με λεμόνι | Αυξάνει pH και κιτρικά |
| Καρπούζι, πεπόνι | Πλούσια σε αλκαλικά ιόντα |
| Πράσινα λαχανικά (μαρούλι, ρόκα) | Προάγουν αλκαλικό pH ούρων |
Τι να αποφεύγεται
- Υπερπρωτεϊνικές δίαιτες (αυξάνουν την οξέωση)
- Υπερβολικό αλάτι (αυξάνει την αποβολή ασβεστίου)
- Αφυδάτωση
5
Φαρμακευτική παρέμβαση
Σε μέτρια ή σοβαρή υποκιτρουρία, η διατροφική παρέμβαση
συχνά δεν επαρκεί και απαιτείται φαρμακευτική αγωγή,
με στόχο την αύξηση των κιτρικών και τη ρύθμιση του pH των ούρων.
- Κιτρικό Κάλιο (Potassium Citrate): 10–20 mEq, 2 φορές/ημέρα
- Κιτρικό Νάτριο: εναλλακτικά όταν δεν ενδείκνυται το κάλιο
- Αλκαλοποιητικά σκευάσματα (π.χ. Uralyt)
Θεραπευτικός στόχος:
pH ούρων 6.0–6.5 και κιτρικά
>320 mg/24h.
Σύγκριση παρεμβάσεων: Διατροφή vs Κιτρικό Κάλιο vs Συνδυασμός
| Παρέμβαση | Επίδραση στα κιτρικά | Επίδραση στο pH ούρων | Καταλληλότητα | Περιορισμοί / Σχόλια |
|---|---|---|---|---|
| Διατροφική παρέμβαση | Ήπια–μέτρια αύξηση | Ήπια αλκαλοποίηση | Ήπια υποκιτρουρία, πρωτογενής πρόληψη | Συχνά ανεπαρκής σε μέτρια/σοβαρή υποκιτρουρία |
| Κιτρικό Κάλιο | Σημαντική αύξηση | Σαφής αλκαλοποίηση | Μέτρια–σοβαρή υποκιτρουρία, υποτροπές | Απαιτεί παρακολούθηση καλίου & pH |
| Συνδυασμός (Διατροφή + Κιτρικό Κάλιο) | Μέγιστη και σταθερή αύξηση | Σταθεροποίηση pH 6.0–6.5 | Ασθενείς με υψηλό κίνδυνο υποτροπής | Καλύτερα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα |
Η διατροφή αποτελεί απαραίτητη βάση,
αλλά σε ασθενείς με επίμονη ή σοβαρή υποκιτρουρία
δεν επαρκεί από μόνη της.
Ο συνδυασμός διατροφικής παρέμβασης και κιτρικού καλίου
παρουσιάζει τη μεγαλύτερη και πιο σταθερή
μείωση κινδύνου υποτροπής νεφρολιθίασης.
6
Κιτρικά ούρων στην εγκυμοσύνη
Κατά την εγκυμοσύνη παρατηρούνται φυσιολογικές μεταβολές
στο pH των ούρων και στον μεταβολισμό ασβεστίου, οι οποίες
μπορούν να επηρεάσουν τον κίνδυνο νεφρολιθίασης.
- Αυξημένη πρόσληψη κιτρικών μέσω διατροφής
- Άνοδος του pH ούρων (αλκαλικότερες τιμές)
- Αυξημένη απέκκριση ασβεστίου
- Η παρακολούθηση κιτρικών είναι χρήσιμη σε εγκύους με
ιστορικό νεφρολιθίασης
7
Πώς γίνεται η εξέταση κιτρικών ούρων 24ώρου
Η εξέταση κιτρικών ούρων 24ώρου βασίζεται στη
συλλογή όλων των ούρων σε χρονικό διάστημα 24 ωρών,
ώστε να υπολογιστεί με ακρίβεια η ημερήσια απέκκριση κιτρικών.
Βασικά βήματα:
- Απόρριψη της πρώτης πρωινής ούρησης
- Συλλογή όλων των ούρων για τις επόμενες 24 ώρες
- Συμπερίληψη της πρώτης πρωινής ούρησης της επόμενης ημέρας
- Διατήρηση του δοχείου σε δροσερό μέρος ή ψυγείο
Η μέτρηση γίνεται συνήθως με
ενζυμικές ή φασματοφωτομετρικές μεθόδους
και τα αποτελέσματα εκφράζονται σε
mg/24h ή mmol/24h.
Η ακρίβεια της εξέτασης εξαρτάται άμεσα από
σωστή και πλήρη συλλογή.
Ακόμη και μία χαμένη ούρηση μπορεί να οδηγήσει
σε ψευδώς χαμηλά κιτρικά.
8
Προετοιμασία πριν τη συλλογή ούρων 24ώρου
Η σωστή προετοιμασία είναι καθοριστική
για την αξιοπιστία των αποτελεσμάτων στα
κιτρικά ούρων 24ώρου.
Τι να προσέξετε πριν τη συλλογή:
- Διατηρήστε τη συνήθη διατροφή (εκτός αν υπάρχει ιατρική οδηγία)
- Αποφύγετε υπερβολική πρόσληψη κιτρικών (π.χ. μεγάλες ποσότητες λεμονιού)
- Μην αλλάξετε αιφνιδίως τη ποσότητα υγρών
- Ενημερώστε για φαρμακευτική αγωγή (π.χ. κιτρικό κάλιο, ακεταζολαμίδη)
Συχνά λάθη που αλλοιώνουν τα αποτελέσματα:
- Ατελής συλλογή ούρων
- Αφυδάτωση κατά τη διάρκεια του 24ώρου
- Έντονη αλλαγή διατροφής λίγο πριν την εξέταση
Η αξιολόγηση κιτρικών είναι πιο αξιόπιστη
όταν γίνεται σε σταθερές συνθήκες
και, ιδανικά, στο πλαίσιο
πλήρους μεταβολικού ελέγχου ούρων.
9
Παράγοντες που επηρεάζουν τα αποτελέσματα
Η απέκκριση των κιτρικών ούρων 24ώρου μπορεί να επηρεαστεί από
παροδικούς ή μόνιμους παράγοντες,
οι οποίοι είναι κρίσιμο να λαμβάνονται υπόψη
κατά την ερμηνεία των αποτελεσμάτων,
ώστε να αποφεύγονται λανθασμένα συμπεράσματα.
- Αφυδάτωση → συμπύκνωση ούρων και ψευδώς χαμηλά κιτρικά
- Μεταβολική οξέωση → αυξημένη νεφρική επαναρρόφηση κιτρικών
- Φαρμακευτική αγωγή (π.χ. ακεταζολαμίδη, τοπιραμάτη)
- Δίαιτες υψηλής ζωικής πρωτεΐνης → όξινο φορτίο
| Παράγοντας | Μηχανισμός | Επίδραση στα κιτρικά | Κλινική σημασία |
|---|---|---|---|
| Αφυδάτωση | Μειωμένος όγκος ούρων | Φαινομενικά χαμηλά | Συχνή αιτία ψευδούς υποκιτρουρίας |
| Μεταβολική οξέωση | Αυξημένη σωληναριακή επαναρρόφηση | Σημαντική μείωση | Υψηλός λιθογόνος κίνδυνος |
| Ακεταζολαμίδη | Αναστολή καρβονικής ανυδράσης | Μείωση κιτρικών | Απαιτεί στενή παρακολούθηση |
| Υπερπρωτεϊνική δίαιτα | Αυξημένο οξύ φορτίο | Μείωση | Τροποποιήσιμος διατροφικός παράγοντας |
Η υποκιτρουρία πρέπει να επιβεβαιώνεται
μόνο αφού αποκλειστούν παροδικοί παράγοντες
(αφυδάτωση, πρόσφατη αλλαγή διατροφής, φάρμακα).
Σε αμφίβολες περιπτώσεις συνιστάται
επανάληψη της εξέτασης
υπό σταθερές συνθήκες.
10
Συνδυαστικός μεταβολικός έλεγχος ούρων
Τα κιτρικά ούρων δεν αξιολογούνται μεμονωμένα,
αλλά στο πλαίσιο ενός πλήρους
μεταβολικού ελέγχου ούρων 24ώρου,
ώστε να εκτιμηθεί συνολικά ο λιθογόνος κίνδυνος
και να σχεδιαστεί στοχευμένη πρόληψη υποτροπών.
| Παράμετρος 24ώρου | Φυσιολογικό | Όταν είναι παθολογικό | Κλινική σημασία |
|---|---|---|---|
| Κιτρικά ούρων | >320 mg/24h | <200 mg/24h | Απώλεια φυσικής αναστολής σχηματισμού λίθων ασβεστίου |
| Ασβέστιο ούρων | <250 mg/24h | Υπερασβεστιουρία | Περισσότερο διαθέσιμο ασβέστιο για καθίζηση |
| Οξαλικά ούρων | <40 mg/24h | Υπεροξαλουρία | Ενισχύεται ο σχηματισμός οξαλικού ασβεστίου |
| pH ούρων | 6.0–6.5 | <5.5 | Όξινο περιβάλλον → μείωση απέκκρισης κιτρικών |
| Όγκος ούρων | >2.0–2.5 L/24h | Χαμηλός | Συμπύκνωση λιθογόνων ουσιών |
Ο συνδυαστικός έλεγχος επιτρέπει στοχευμένη θεραπευτική παρέμβαση,
καθώς η διόρθωση μίας μόνο παραμέτρου
συχνά δεν επαρκεί για τη μείωση του κινδύνου υποτροπής.
Χαμηλά κιτρικά σε συνδυασμό με
υπερασβεστιουρία ή
υπεροξαλουρία
αυξάνουν εκθετικά τον κίνδυνο επανεμφάνισης λίθων
και απαιτούν ολοκληρωμένη προσέγγιση.
11
Υποκιτρουρία και κίνδυνος υποτροπής
Η επίμονη υποκιτρουρία αποτελεί
ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου
για επανεμφάνιση νεφρολιθίασης,
ιδίως όταν συνυπάρχουν και άλλες μεταβολικές διαταραχές.
| Παράμετρος | Επίδραση στον κίνδυνο |
|---|---|
| Χαμηλά κιτρικά | Μειωμένη αναστολή σχηματισμού λίθων ασβεστίου |
| Υψηλά οξαλικά | Αυξημένος σχηματισμός οξαλικού ασβεστίου |
| Υπερασβεστιουρία | Περισσότερο διαθέσιμο ασβέστιο για καθίζηση |
| Χαμηλός όγκος ούρων | Συμπύκνωση λιθογόνων ουσιών |
| Όξινο pH ούρων | Μειωμένη απέκκριση κιτρικών |
12
Παρακολούθηση μετά τη θεραπεία
Ο επανέλεγχος των κιτρικών ούρων 24ώρου
συνιστάται μετά από
8–12 εβδομάδες
διατροφικής ή φαρμακευτικής παρέμβασης,
ώστε να επιβεβαιωθεί η ανταπόκριση στη θεραπεία.
- Έλεγχος αν τα κιτρικά αυξήθηκαν >320 mg/24h
- Επαναξιολόγηση pH ούρων
- Ρύθμιση δόσης κιτρικών (αν χορηγούνται)
- Επιβεβαίωση επαρκούς ενυδάτωσης
13
Πότε να απευθυνθείτε σε ιατρό
Η ιατρική αξιολόγηση είναι απαραίτητη όταν τα
χαμηλά κιτρικά
συνοδεύονται από κλινικά ή εργαστηριακά ευρήματα
αυξημένου λιθογόνου κινδύνου.
- Υποτροπιάζουσα νεφρολιθίαση
- Παθολογικές τιμές σε επανέλεγχο
- Συνύπαρξη υπερασβεστιουρίας ή οξαλουρίας
- Συμπτώματα (πόνος, αιματουρία)
- Χρόνια νεφρική ή μεταβολική νόσος
14
Τι να θυμάστε
- Τα κιτρικά είναι φυσικός αναστολέας σχηματισμού λίθων
- Χαμηλές τιμές αυξάνουν τον κίνδυνο υποτροπής
- Η ενυδάτωση και η αλκαλική διατροφή είναι βασικά μέτρα
- Η υποκιτρουρία αντιμετωπίζεται με σωστή παρέμβαση
15
Συχνές ερωτήσεις (FAQ)
Τι σημαίνουν χαμηλά κιτρικά στα ούρα;
Αποτελούν παράγοντα κινδύνου για σχηματισμό λίθων, κυρίως λίθων ασβεστίου.
Πόσο νερό χρειάζεται για αύξηση κιτρικών;
Τουλάχιστον 2,5–3 λίτρα ημερησίως, εκτός αν υπάρχουν ιατρικές αντενδείξεις.
Πότε χρειάζεται φαρμακευτική αγωγή;
Σε σοβαρή υποκιτρουρία ή σε ασθενείς με υποτροπιάζουσα νεφρολιθίαση.
Μπορούν τα κιτρικά να αυξηθούν μόνο με διατροφή;
Σε ήπια υποκιτρουρία ναι· σε μέτρια ή σοβαρή συνήθως απαιτείται και φαρμακευτική παρέμβαση.
Επηρεάζει το pH των ούρων τα κιτρικά;
Ναι. Σε όξινα ούρα τα κιτρικά επαναρροφώνται στα νεφρικά σωληνάρια και μειώνεται η απέκκρισή τους.
Ποια είναι η σχέση κιτρικών και οξαλικών;
Τα κιτρικά δεσμεύουν το ασβέστιο και μειώνουν τον σχηματισμό λίθων οξαλικού ασβεστίου.
Κάθε πότε πρέπει να επαναλαμβάνεται η εξέταση;
Συνήθως μετά από 8–12 εβδομάδες θεραπείας ή διατροφικής παρέμβασης.
Είναι επικίνδυνα τα χαμηλά κιτρικά χωρίς συμπτώματα;
Μπορεί να είναι, καθώς αυξάνουν τον μακροπρόθεσμο κίνδυνο λιθίασης ακόμη και χωρίς άμεσα συμπτώματα.
Χρειάζεται έλεγχος κιτρικών σε άτομα χωρίς πέτρες;
Όχι συνήθως, εκτός αν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό ή άλλοι μεταβολικοί παράγοντες κινδύνου.
Μπορεί τα κιτρικά ούρων να είναι ψευδώς χαμηλά;
Ναι. Τα κιτρικά μπορεί να εμφανιστούν ψευδώς χαμηλά λόγω αφυδάτωσης, ατελούς συλλογής ούρων 24ώρου, πρόσφατης αλλαγής διατροφής ή λήψης φαρμάκων (π.χ. ακεταζολαμίδη). Σε τέτοιες περιπτώσεις συνιστάται επανάληψη της εξέτασης υπό σταθερές συνθήκες.
16
Συμπέρασμα
Η εξέταση κιτρικών ούρων 24ώρου αποτελεί βασικό εργαλείο
στην πρόληψη και διαχείριση της νεφρολιθίασης.
Η έγκαιρη αναγνώριση της υποκιτρουρίας επιτρέπει στοχευμένες παρεμβάσεις
με διατροφή, επαρκή ενυδάτωση και,
όπου απαιτείται, φαρμακευτική αγωγή.
Η αποκατάσταση των κιτρικών μειώνει ουσιαστικά τον κίνδυνο
υποτροπής λίθων και βελτιώνει το μεταβολικό προφίλ των ούρων.
17
Κλείστε ραντεβού
Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας.
Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο
διαθέσιμων εξετάσεων.
18
Βιβλιογραφία
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11763602/
https://doi.org/10.1172/JCI26662
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8230501/
https://uroweb.org
https://www.mayocliniclabs.com
https://mikrobiologikolamia.gr/katalogos-eksetaseon/
Δρ. Παντελής Αναγνωστόπουλος, Ιατρός Μικροβιολόγος – Βιοπαθολόγος
Μικροβιολογικό Εργαστήριο Λαμίας, Έσλιν 19, Λαμία 35100
📞 +30-22310-66841 • Δευτέρα–Παρασκευή 07:00–13:30
