Υπέρταση: Ποιες Εξετάσεις Αίματος και Ούρων Χρειάζονται στον Βασικό Έλεγχο

1Τι σημαίνει υπέρταση και γιατί χρειάζεται εργαστηριακός έλεγχος

Η υπέρταση σημαίνει ότι η πίεση μέσα στις αρτηρίες παραμένει αυξημένη σε επαναλαμβανόμενες μετρήσεις. Δεν είναι απλώς ένας αριθμός στο πιεσόμετρο. Είναι ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου για έμφραγμα, εγκεφαλικό επεισόδιο, καρδιακή ανεπάρκεια, νεφρική νόσο και βλάβες στα αγγεία. Για αυτό ο βασικός έλεγχος δεν περιορίζεται στην επιβεβαίωση της πίεσης, αλλά προσπαθεί να απαντήσει σε τρία πρακτικά ερωτήματα: υπάρχει ήδη βλάβη σε όργανα-στόχους, υπάρχουν μεταβολικοί παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο και υπάρχει ένδειξη για δευτεροπαθή αιτία;

Οι εξετάσεις αίματος και ούρων βοηθούν κυρίως στην αξιολόγηση των νεφρών, των ηλεκτρολυτών, του σακχάρου, των λιπιδίων και της παρουσίας πρωτεΐνης ή αίματος στα ούρα. Ένα άτομο με πίεση 150/95 mmHg και φυσιολογικό εργαστηριακό έλεγχο δεν έχει την ίδια εικόνα με ένα άτομο που έχει ίδια πίεση αλλά αυξημένη κρεατινίνη, χαμηλό κάλιο, μικροαλβουμινουρία ή σακχαρώδη διαβήτη.

Στην πράξη, ο εργαστηριακός έλεγχος είναι ο «χάρτης» που δείχνει πόσο επιθετικά πρέπει να διερευνηθεί και να παρακολουθηθεί η κατάσταση. Δεν αντικαθιστά την κλινική εξέταση ή την καρδιολογική αξιολόγηση, αλλά δίνει κρίσιμες πληροφορίες για την ασφάλεια των φαρμάκων, την επιλογή θεραπείας και τη συχνότητα επανελέγχου.

Για γενική ενημέρωση σχετικά με τη νόσο και τη συνολική αντιμετώπιση, μπορείτε να δείτε και τον οδηγό Υπέρταση: τι είναι, συμπτώματα, θεραπεία, διατροφή DASH και φάρμακα.

2Πότε η πίεση θεωρείται αυξημένη

Η αρτηριακή πίεση πρέπει να αξιολογείται με σωστή τεχνική και επαναλαμβανόμενες μετρήσεις. Μία μεμονωμένη υψηλή τιμή, ειδικά σε περιβάλλον άγχους, πόνου, καφέ, καπνίσματος ή πρόσφατης σωματικής προσπάθειας, δεν αρκεί από μόνη της για να χαρακτηριστεί κάποιος υπερτασικός. Αντίθετα, επαναλαμβανόμενες υψηλές τιμές στο ιατρείο, στο σπίτι ή σε 24ωρη καταγραφή έχουν πολύ μεγαλύτερη αξία.

Στο ιατρείο, συχνά χρησιμοποιείται ως πρακτικό όριο το 140/90 mmHg και πάνω, ενώ στις μετρήσεις στο σπίτι οι μέσες τιμές είναι συνήθως χαμηλότερες. Αυτό συμβαίνει γιατί η πίεση στο ιατρείο μπορεί να επηρεαστεί από το φαινόμενο της «λευκής μπλούζας». Υπάρχει όμως και το αντίθετο: φυσιολογική πίεση στο ιατρείο αλλά αυξημένη στο σπίτι ή στην καθημερινότητα, δηλαδή συγκαλυμμένη υπέρταση.

Ο εργαστηριακός έλεγχος δεν επιβεβαιώνει μόνος του τη διάγνωση της υπέρτασης. Επιβεβαιώνει όμως την κλινική σημασία της. Όταν η πίεση είναι σταθερά αυξημένη και ταυτόχρονα υπάρχουν ευρήματα όπως αυξημένο ACR ούρων, μειωμένο eGFR, διαβήτης ή δυσλιπιδαιμία, η συνολική εικόνα αλλάζει. Ο ασθενής δεν αντιμετωπίζεται ως «ένας αριθμός πίεσης», αλλά ως άτομο με συγκεκριμένο καρδιαγγειακό και νεφρικό προφίλ.

Για τον ασθενή, η πιο χρήσιμη πρακτική είναι να κρατά ημερολόγιο μετρήσεων: πρωινές και βραδινές τιμές, φάρμακα, συμπτώματα και ειδικές συνθήκες. Έτσι ο γιατρός μπορεί να συνδυάσει τις μετρήσεις με τις εξετάσεις και να αποφύγει τόσο την υπερθεραπεία όσο και την υποεκτίμηση του κινδύνου.

3Τι πρέπει να δείξει ο βασικός έλεγχος

Ο βασικός έλεγχος στην υπέρταση έχει συγκεκριμένο στόχο: να δείξει αν υπάρχει νεφρική επιβάρυνση, μεταβολικός κίνδυνος, διαταραχή ηλεκτρολυτών ή ένδειξη ότι η πίεση μπορεί να οφείλεται σε άλλη πάθηση. Δεν είναι «τυχαίο check-up». Είναι στοχευμένη εργαστηριακή αξιολόγηση για την ασφάλεια και την πρόγνωση του ασθενούς.

Οι νεφροί έχουν κεντρικό ρόλο στην υπέρταση. Ρυθμίζουν νερό, νάτριο, κάλιο, οξέα και ορμονικά συστήματα που επηρεάζουν την πίεση. Η αυξημένη πίεση μπορεί με τον χρόνο να βλάψει τους νεφρούς, αλλά και η νεφρική νόσος μπορεί να προκαλέσει ή να επιδεινώσει την υπέρταση. Για αυτό εξετάσεις όπως η κρεατινίνη, το eGFR, η ουρία, η γενική ούρων και η μικροαλβουμίνη ούρων είναι βασικά εργαλεία.

Παράλληλα, η υπέρταση σπάνια εμφανίζεται μόνη της. Συχνά συνυπάρχει με αυξημένο σάκχαρο, αντίσταση στην ινσουλίνη, αυξημένη LDL, αυξημένα τριγλυκερίδια, παχυσαρκία ή λιπώδες ήπαρ. Έτσι ο βασικός έλεγχος περιλαμβάνει συνήθως σάκχαρο αίματος, HbA1c και λιπιδαιμικό προφίλ.

4Ποιες εξετάσεις αίματος ζητούνται συνήθως

Στον αρχικό έλεγχο της υπέρτασης, οι εξετάσεις αίματος πρέπει να καλύπτουν νεφρά, ηλεκτρολύτες, μεταβολισμό και καρδιαγγειακό κίνδυνο. Ένα πρακτικό αρχικό πακέτο περιλαμβάνει συνήθως γενική αίματος, ουρία, κρεατινίνη με υπολογισμό eGFR, νάτριο, κάλιο, ασβέστιο, σάκχαρο νηστείας ή HbA1c, ολική χοληστερόλη, LDL, HDL και τριγλυκερίδια. Ανάλογα με την ηλικία, τα συμπτώματα και τα φάρμακα, μπορεί να προστεθούν TSH, ουρικό οξύ, ηπατικά ένζυμα ή άλλοι δείκτες.

Η γενική αίματος δεν είναι ειδική εξέταση υπέρτασης, αλλά δίνει χρήσιμη συνολική εικόνα. Αναιμία, αυξημένος αιματοκρίτης, φλεγμονώδης εικόνα ή άλλα ευρήματα μπορεί να επηρεάσουν την κλινική αξιολόγηση. Οι βιοχημικές εξετάσεις είναι πιο άμεσα συνδεδεμένες με τη νεφρική λειτουργία, τα φάρμακα και τον μεταβολικό κίνδυνο.

Η επιλογή των εξετάσεων δεν πρέπει να γίνεται με λογική «όσο περισσότερες τόσο καλύτερα». Ένας νέος ασθενής με ήπια αύξηση πίεσης και χωρίς άλλα ευρήματα χρειάζεται διαφορετικό βάθος ελέγχου από έναν ασθενή με χρόνια πίεση, διαβήτη, νεφρική νόσο ή θεραπεία με πολλά αντιυπερτασικά. Το σημαντικό είναι να γίνει ο σωστός βασικός έλεγχος και στη συνέχεια να προστεθούν ειδικές εξετάσεις όταν υπάρχει σαφής λόγος.

5Κρεατινίνη, eGFR και ουρία

Η κρεατινίνη και το eGFR είναι από τις πιο σημαντικές εξετάσεις στον έλεγχο της υπέρτασης. Η κρεατινίνη είναι προϊόν του μυϊκού μεταβολισμού και χρησιμοποιείται για να εκτιμηθεί η νεφρική διήθηση. Το eGFR υπολογίζεται από την κρεατινίνη μαζί με παράγοντες όπως ηλικία και φύλο και δίνει μια πιο λειτουργική εκτίμηση του πόσο καλά φιλτράρουν οι νεφροί.

Η υπέρταση μπορεί να προκαλέσει σταδιακή νεφρική βλάβη, ακόμη και χωρίς συμπτώματα. Από την άλλη, η χρόνια νεφρική νόσος μπορεί να αυξήσει την πίεση μέσω κατακράτησης νατρίου, ενεργοποίησης ορμονικών μηχανισμών και αγγειακών αλλαγών. Για αυτό η αξιολόγηση της νεφρικής λειτουργίας είναι κεντρική στον βασικό έλεγχο.

Η ουρία είναι επίσης χρήσιμη, αλλά επηρεάζεται περισσότερο από αφυδάτωση, πρόσληψη πρωτεΐνης, καταβολισμό, γαστρεντερική αιμορραγία και φάρμακα. Έτσι δεν πρέπει να ερμηνεύεται μόνη της. Όταν η ουρία είναι αυξημένη, ο γιατρός αξιολογεί αν ακολουθεί την κρεατινίνη, αν υπάρχει αφυδάτωση, αν υπάρχουν ευρήματα στα ούρα και αν η εικόνα ταιριάζει με οξεία ή χρόνια κατάσταση.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η τάση στον χρόνο. Μία κρεατινίνη που παραμένει σταθερή μπορεί να έχει διαφορετική σημασία από μία κρεατινίνη που αυξάνεται προοδευτικά. Για αυτό οι ασθενείς με υπέρταση, ειδικά αν λαμβάνουν αναστολείς ACE, ARB, διουρητικά, σπιρονολακτόνη ή άλλα φάρμακα που επηρεάζουν τους νεφρούς, χρειάζονται περιοδικό επανέλεγχο.

Περισσότερα μπορείτε να δείτε στους οδηγούς Κρεατινίνη – Φιλικός Οδηγός για Ασθενείς και Ουρία και Κρεατινίνη: τι δείχνουν για τους νεφρούς.

6Ηλεκτρολύτες: νάτριο, κάλιο, ασβέστιο, μαγνήσιο

Οι ηλεκτρολύτες είναι απαραίτητοι στον βασικό έλεγχο της υπέρτασης, γιατί συνδέονται με τη νεφρική λειτουργία, την ισορροπία υγρών, τα φάρμακα και ορισμένες δευτεροπαθείς αιτίες. Οι πιο βασικοί είναι το νάτριο και το κάλιο. Συμπληρωματικά μπορεί να ελεγχθούν ασβέστιο και μαγνήσιο, ειδικά όταν υπάρχουν κράμπες, μυϊκή αδυναμία, αρρυθμίες, διουρητικά ή νεφρική δυσλειτουργία.

Το νάτριο δείχνει την ισορροπία υγρών και είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε ασθενείς που λαμβάνουν διουρητικά, έχουν καρδιακή ανεπάρκεια, νεφρική νόσο ή επεισόδια αφυδάτωσης. Χαμηλό νάτριο μπορεί να εμφανιστεί με ορισμένα διουρητικά, υπερβολική πρόσληψη νερού, ορμονικές διαταραχές ή χρόνια νοσήματα. Υψηλό νάτριο μπορεί να σχετίζεται με αφυδάτωση ή διαταραχές πρόσληψης και απώλειας νερού.

Το κάλιο είναι κρίσιμο για την καρδιακή ηλεκτρική λειτουργία και τη μυϊκή λειτουργία. Χαμηλό κάλιο σε άτομο με υπέρταση μπορεί να εμφανιστεί μετά από διουρητικά, αλλά μπορεί επίσης να εγείρει υποψία για υπεραλδοστερονισμό, ειδικά όταν δεν υπάρχει εμφανής εξήγηση. Αυξημένο κάλιο μπορεί να παρατηρηθεί σε νεφρική δυσλειτουργία ή σε φάρμακα όπως ACE inhibitors, ARBs, σπιρονολακτόνη και άλλα καλιοσυντηρητικά.

Η ερμηνεία των ηλεκτρολυτών απαιτεί γνώση των φαρμάκων. Για παράδειγμα, ένας ασθενής που λαμβάνει διουρητικό μπορεί να έχει χαμηλό κάλιο, ενώ ένας ασθενής που λαμβάνει σπιρονολακτόνη μπορεί να έχει αυξημένο κάλιο. Η ίδια τιμή λοιπόν δεν σημαίνει πάντα το ίδιο σε όλους. Για αυτό στον έλεγχο υπέρτασης είναι χρήσιμο ο ασθενής να γνωρίζει και να αναφέρει όλα τα φάρμακα και συμπληρώματα που λαμβάνει.

7Γενική ούρων και μικροσκοπική εξέταση

Η γενική ούρων είναι απλή, αλλά εξαιρετικά χρήσιμη εξέταση στον βασικό έλεγχο της υπέρτασης. Μπορεί να δείξει λεύκωμα, αίμα, γλυκόζη, κετόνες, λευκά αιμοσφαίρια, νιτρώδη, ειδικό βάρος, pH και άλλα ευρήματα. Όταν συνδυάζεται με μικροσκοπική εξέταση ιζήματος, μπορεί να δώσει πληροφορίες για ερυθρά, λευκά, κύλινδρους, κρυστάλλους ή επιμόλυνση του δείγματος.

Στην υπέρταση, τα ούρα έχουν ιδιαίτερη σημασία επειδή οι νεφροί είναι όργανο-στόχος. Πρωτεΐνη στα ούρα μπορεί να είναι ένδειξη νεφρικής επιβάρυνσης. Αίμα στα ούρα μπορεί να έχει πολλές αιτίες, από ουρολοίμωξη και λιθίαση έως νεφρική πάθηση. Όταν συνυπάρχουν υπέρταση, πρωτεϊνουρία, αιματουρία ή αυξημένη κρεατινίνη, η εικόνα χρειάζεται πιο προσεκτική αξιολόγηση.

Η σωστή συλλογή είναι απαραίτητη. Προτιμώνται συνήθως πρωινά ούρα μέσης ούρησης, μετά από καθαρισμό της περιοχής. Η επιμόλυνση από κολπικές εκκρίσεις, αίμα περιόδου ή ακατάλληλο δοχείο μπορεί να οδηγήσει σε παραπλανητικά αποτελέσματα. Αν υπάρχει αμφιβολία, η επανάληψη με σωστή συλλογή είναι συχνά πιο χρήσιμη από την υπερερμηνεία ενός μεμονωμένου αποτελέσματος.

Δείτε αναλυτικά τον οδηγό Γενική Ούρων: τι δείχνει, πώς γίνεται και πώς ερμηνεύεται. Αν υπάρχει εύρημα αίματος, σχετικός είναι και ο οδηγός Αιματουρία: αίμα στα ούρα, αίτια και εξετάσεις.

8Αλβουμίνη/κρεατινίνη ούρων και μικροαλβουμίνη

Η αλβουμίνη/κρεατινίνη ούρων, συχνά γνωστή ως ACR, είναι μία από τις πιο σημαντικές εξετάσεις στον έλεγχο υπέρτασης. Ανιχνεύει μικρές ποσότητες αλβουμίνης στα ούρα και βοηθά να εντοπιστεί πρώιμη νεφρική βλάβη, πριν εμφανιστούν πιο εμφανείς αλλαγές στην κρεατινίνη ή στη γενική ούρων. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε άτομα με διαβήτη, χρόνια υπέρταση, μεταβολικό σύνδρομο ή οικογενειακό ιστορικό νεφρικής νόσου.

Η μικροαλβουμινουρία δεν πρέπει να θεωρείται απλώς «λίγο λεύκωμα». Είναι δείκτης αυξημένου αγγειακού και νεφρικού κινδύνου. Μπορεί να εμφανίζεται παροδικά μετά από έντονη άσκηση, πυρετό, ουρολοίμωξη ή κακή συλλογή, γι’ αυτό συχνά χρειάζεται επιβεβαίωση με επανάληψη. Όταν όμως επιμένει, έχει κλινική σημασία.

Η εξέταση ACR έχει πρακτικό πλεονέκτημα επειδή γίνεται σε δείγμα ούρων και διορθώνει ως έναν βαθμό τη συμπύκνωση των ούρων με βάση την κρεατινίνη ούρων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ειδικά όταν χρειάζεται πιο ακριβής ποσοτικοποίηση, μπορεί να ζητηθεί λεύκωμα ούρων 24ώρου. Η συλλογή 24ώρου όμως απαιτεί πολύ σωστή διαδικασία, γιατί ένα χαμένο δείγμα μπορεί να αλλοιώσει το αποτέλεσμα.

Για περισσότερες λεπτομέρειες μπορείτε να δείτε τους οδηγούς Μικροαλβουμίνη Ούρων και Μικρολευκωματινουρία: τι σημαίνει και πότε ανησυχούμε.

9Σάκχαρο, HbA1c και μεταβολικός κίνδυνος

Η υπέρταση και ο διαβήτης συχνά συνυπάρχουν. Ακόμη και όταν δεν υπάρχει γνωστός διαβήτης, ο βασικός έλεγχος πρέπει να περιλαμβάνει σάκχαρο αίματος ή HbA1c, γιατί ο προδιαβήτης και η αντίσταση στην ινσουλίνη αυξάνουν τον καρδιαγγειακό κίνδυνο. Η πίεση δεν αξιολογείται σωστά αν δεν γνωρίζουμε τη μεταβολική εικόνα του ασθενούς.

Το σάκχαρο αίματος δείχνει τη γλυκόζη τη στιγμή της αιμοληψίας. Αν γίνεται νηστικός έλεγχος, βοηθά στον αρχικό εντοπισμό διαταραχών γλυκόζης. Η HbA1c δείχνει τη μέση εικόνα του σακχάρου των τελευταίων εβδομάδων και είναι ιδιαίτερα χρήσιμη γιατί δεν επηρεάζεται από ένα μόνο γεύμα με τον ίδιο τρόπο που επηρεάζεται η στιγμιαία γλυκόζη.

Σε ασθενείς με υπέρταση, αυξημένη HbA1c αλλάζει τη συνολική στρατηγική. Ο γιατρός μπορεί να εστιάσει περισσότερο στον νεφρικό έλεγχο, στην αλβουμίνη ούρων, στα λιπίδια και στην καρδιαγγειακή πρόληψη. Επίσης, ορισμένα φάρμακα και συννοσηρότητες πρέπει να επιλέγονται με βάση τη νεφρική λειτουργία και τη γλυκαιμική εικόνα.

Αν υπάρχουν αυξημένο βάρος, αυξημένη περίμετρος μέσης, λιπώδες ήπαρ, οικογενειακό ιστορικό διαβήτη ή αυξημένα τριγλυκερίδια, μπορεί να χρειαστεί πιο πλήρης μεταβολικός έλεγχος. Σχετικοί οδηγοί είναι το HOMA-IR & Αντίσταση στην Ινσουλίνη και ο οδηγός Σακχαρώδης Διαβήτης Τύπου 2.

10Λιπιδαιμικό προφίλ και καρδιαγγειακός κίνδυνος

Η υπέρταση είναι βασικός παράγοντας καρδιαγγειακού κινδύνου, αλλά σπάνια είναι ο μόνος. Για αυτό το λιπιδαιμικό προφίλ είναι απαραίτητο στον βασικό έλεγχο. Περιλαμβάνει συνήθως ολική χοληστερόλη, LDL, HDL και τριγλυκερίδια. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να αξιολογηθούν και non-HDL χοληστερίνη, ApoB ή Lp(a), ειδικά όταν ο καρδιαγγειακός κίνδυνος είναι αυξημένος ή υπάρχει οικογενειακό ιστορικό.

Η LDL χοληστερίνη είναι από τους πιο πρακτικούς δείκτες αθηρογόνου κινδύνου. Ένα άτομο με υπέρταση και αυξημένη LDL έχει διαφορετικό προφίλ κινδύνου από ένα άτομο με φυσιολογικά λιπίδια. Η ρύθμιση της πίεσης μειώνει τον κίνδυνο, αλλά όταν συνυπάρχει δυσλιπιδαιμία, η συνολική πρόληψη πρέπει να είναι πιο ολοκληρωμένη.

Τα τριγλυκερίδια συνδέονται συχνά με αντίσταση στην ινσουλίνη, αυξημένο βάρος, διατροφή πλούσια σε απλούς υδατάνθρακες, αλκοόλ και μεταβολικό σύνδρομο. Η χαμηλή HDL, όταν συνδυάζεται με υψηλά τριγλυκερίδια και κοιλιακή παχυσαρκία, δείχνει συχνά μεταβολική επιβάρυνση. Αυτή η εικόνα είναι συχνή σε ασθενείς με αυξημένη πίεση.

Για αναλυτική ερμηνεία μπορείτε να δείτε τους οδηγούς Χοληστερίνη: εξέταση αίματος, τιμές, νηστεία και ερμηνεία, Non-HDL Χοληστερίνη και Υψηλή Χοληστερίνη.

11Γενική αίματος και βασικοί βιοχημικοί δείκτες

Η γενική αίματος δεν διαγιγνώσκει την υπέρταση, αλλά συχνά περιλαμβάνεται στον βασικό έλεγχο γιατί δίνει σημαντικές πληροφορίες για τη συνολική κατάσταση. Αξιολογεί αιμοσφαιρίνη, αιματοκρίτη, ερυθρά αιμοσφαίρια, λευκά αιμοσφαίρια και αιμοπετάλια. Αν υπάρχει αναιμία, φλεγμονώδης εικόνα, πολυκυτταραιμία ή άλλη αιματολογική διαταραχή, η κλινική αξιολόγηση μπορεί να αλλάξει.

Η βιοχημική εικόνα βοηθά να φανεί αν υπάρχουν συνοδά προβλήματα που επηρεάζουν την πίεση ή την επιλογή θεραπείας. Τα ηπατικά ένζυμα, για παράδειγμα, μπορεί να έχουν σημασία όταν υπάρχει λιπώδες ήπαρ, μεταβολικό σύνδρομο ή ανάγκη για φαρμακευτική παρακολούθηση. Η αλβουμίνη αίματος μπορεί να έχει αξία σε ορισμένες νεφρικές ή ηπατικές καταστάσεις. Το ασβέστιο μπορεί να ζητηθεί όταν υπάρχει υποψία παραθυρεοειδικής διαταραχής ή άλλων μεταβολικών αιτιών.

Ο σκοπός δεν είναι να δημιουργηθεί ένα υπερβολικά μεγάλο πακέτο εξετάσεων χωρίς λόγο, αλλά να υπάρχει επαρκής αρχική εικόνα. Ένας ασθενής με υπέρταση, αυξημένο σάκχαρο, αυξημένα λιπίδια και ήπια αύξηση ηπατικών ενζύμων μπορεί να χρειάζεται έλεγχο μεταβολικού συνδρόμου. Ένας άλλος με χαμηλό κάλιο και ανθεκτική υπέρταση μπορεί να χρειάζεται έλεγχο ρενίνης-αλδοστερόνης.

Για γενική κατανόηση του τι δείχνουν οι εξετάσεις αίματος, σχετικός είναι ο οδηγός Εξετάσεις Αίματος: τι δείχνουν τα αποτελέσματα.

12TSH και θυρεοειδής στον έλεγχο πίεσης

Η TSH δεν είναι πάντα απαραίτητη σε κάθε απλό περιστατικό υπέρτασης, αλλά είναι πολύ χρήσιμη όταν υπάρχουν συμπτώματα ή στοιχεία που δείχνουν πιθανή θυρεοειδική δυσλειτουργία. Ο θυρεοειδής επηρεάζει τον καρδιακό ρυθμό, τον μεταβολισμό, την αγγειακή αντίσταση και πολλές λειτουργίες που σχετίζονται έμμεσα με την πίεση.

Ο υπερθυρεοειδισμός μπορεί να συνδέεται με ταχυκαρδίες, αίσθημα παλμών, απώλεια βάρους, τρόμο, εφίδρωση και συχνά αύξηση της συστολικής πίεσης. Ο υποθυρεοειδισμός μπορεί να σχετίζεται με κόπωση, αύξηση βάρους, δυσλιπιδαιμία, βραδυκαρδία και σε ορισμένες περιπτώσεις αύξηση της διαστολικής πίεσης. Δεν σημαίνει ότι κάθε μεταβολή της TSH προκαλεί υπέρταση, αλλά η θυρεοειδική λειτουργία μπορεί να είναι σημαντικό κομμάτι της συνολικής εικόνας.

Η αρχική εξέταση είναι συνήθως η TSH. Αν είναι παθολογική ή υπάρχουν συμπτώματα, μπορεί να προστεθούν FT4, FT3 και θυρεοειδικά αντισώματα, ανάλογα με την περίπτωση. Η βιοτίνη, ορισμένα φάρμακα και η λήψη θυροξίνης πριν από την αιμοληψία μπορούν να επηρεάσουν την ερμηνεία, γι’ αυτό είναι σημαντικό να αναφέρονται.

Για αναλυτικότερη ενημέρωση δείτε τον οδηγό Θυρεοειδής & TSH: τιμές, συμπτώματα και διάγνωση και τον οδηγό Εξετάσεις για Υποθυρεοειδισμό.

13Ουρικό οξύ, CRP και συμπληρωματικές εξετάσεις

Το ουρικό οξύ δεν είναι πάντα βασική εξέταση πρώτης γραμμής για όλους, αλλά συχνά ζητείται σε ασθενείς με υπέρταση, ειδικά όταν υπάρχει μεταβολικό σύνδρομο, νεφρική νόσος, ουρική αρθρίτιδα, λήψη διουρητικών ή ιστορικό αυξημένων τιμών. Τα διουρητικά μπορούν να αυξήσουν το ουρικό οξύ, ενώ η ίδια η υπερουριχαιμία συχνά συνυπάρχει με αυξημένο καρδιαγγειακό και μεταβολικό κίνδυνο.

Η CRP ή άλλοι δείκτες φλεγμονής δεν χρησιμοποιούνται ως ρουτίνα για τη διάγνωση της υπέρτασης. Μπορεί όμως να ζητηθούν όταν υπάρχει υποψία λοίμωξης, φλεγμονώδους νόσου, αγγειίτιδας ή άλλης κατάστασης που επηρεάζει συνολικά τον οργανισμό. Η αυξημένη CRP δεν δείχνει από μόνη της την αιτία και δεν πρέπει να ερμηνεύεται απομονωμένα.

Άλλες εξετάσεις μπορεί να ζητηθούν ανάλογα με την κλινική εικόνα: ηπατικά ένζυμα σε μεταβολικό σύνδρομο ή φαρμακευτική παρακολούθηση, φερριτίνη σε αναιμία ή φλεγμονώδη εικόνα, ασβέστιο και PTH όταν υπάρχει υποψία παραθυρεοειδικής διαταραχής, ή ειδικές ορμονικές εξετάσεις όταν υπάρχουν ενδείξεις ενδοκρινολογικής αιτίας.

Το βασικό λάθος είναι να ζητούνται πολλές ειδικές εξετάσεις χωρίς κλινική ένδειξη. Η υπέρταση είναι συχνή και οι περισσότερες περιπτώσεις είναι πρωτοπαθείς. Όμως ο σωστός βασικός έλεγχος βοηθά να ξεχωρίσουν οι ασθενείς που χρειάζονται απλή παρακολούθηση από εκείνους που χρειάζονται βαθύτερη διερεύνηση.

Για περισσότερα σχετικά με το ουρικό, δείτε τον οδηγό Ουρικό Οξύ: τι είναι, πότε αυξάνεται και πώς αξιολογείται.

14Πότε ελέγχουμε ρενίνη και αλδοστερόνη

Η ρενίνη και η αλδοστερόνη δεν είναι εξετάσεις ρουτίνας για κάθε άτομο με υπέρταση. Ζητούνται όταν υπάρχει υποψία διαταραχής του συστήματος ρενίνης-αγγειοτενσίνης-αλδοστερόνης, ιδιαίτερα όταν η πίεση είναι ανθεκτική, εμφανίζεται σε νεαρή ηλικία, συνοδεύεται από χαμηλό κάλιο ή υπάρχει οικογενειακό ιστορικό σοβαρής υπέρτασης.

Ο πρωτοπαθής υπεραλδοστερονισμός είναι σημαντική και συχνά υποδιαγνωσμένη αιτία δευτεροπαθούς υπέρτασης. Μπορεί να προκαλεί κατακράτηση νατρίου, αυξημένη πίεση και απώλεια καλίου. Το χαμηλό κάλιο είναι χαρακτηριστικό εύρημα, αλλά δεν υπάρχει σε όλους τους ασθενείς. Για αυτό η απουσία υποκαλιαιμίας δεν αποκλείει τη διάγνωση.

Η ερμηνεία ρενίνης και αλδοστερόνης είναι απαιτητική. Επηρεάζεται από τη στάση του σώματος, την ώρα λήψης, το αλάτι στη διατροφή, το κάλιο, τα διουρητικά, τους αναστολείς ACE, τους ARBs, τους β-αναστολείς, τη σπιρονολακτόνη και άλλα φάρμακα. Για αυτό δεν πρέπει να γίνονται χωρίς προετοιμασία ή χωρίς ιατρική καθοδήγηση.

Σε πρακτικό επίπεδο, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει λόγο αλδοστερόνης/ρενίνης όταν υπάρχει ανθεκτική υπέρταση, υποκαλιαιμία, επινεφριδιακό εύρημα, υπέρταση σε νεαρή ηλικία ή οικογενειακό ιστορικό. Αν το αποτέλεσμα είναι ύποπτο, ακολουθούν επιβεβαιωτικές εξετάσεις και πιθανή απεικόνιση, όχι αυθαίρετη ερμηνεία ενός μεμονωμένου αριθμού.

Σχετικοί οδηγοί: Εξέταση Αλδοστερόνης και Ρενίνη: η σημασία της στην υπέρταση και το RAAS.

15Πότε αναζητούμε δευτεροπαθή υπέρταση

Δευτεροπαθής υπέρταση σημαίνει ότι η αυξημένη πίεση οφείλεται σε αναγνωρίσιμη αιτία, όπως νεφρική νόσος, στένωση νεφρικής αρτηρίας, υπεραλδοστερονισμός, υπνική άπνοια, θυρεοειδική διαταραχή, φαιοχρωμοκύττωμα, σύνδρομο Cushing ή φάρμακα. Δεν χρειάζεται όλοι οι ασθενείς να υποβληθούν σε εκτεταμένο ενδοκρινολογικό έλεγχο, αλλά υπάρχουν ενδείξεις που πρέπει να κινητοποιούν πιο στοχευμένη διερεύνηση.

Ύποπτα στοιχεία είναι η εμφάνιση υπέρτασης σε νεαρή ηλικία, η αιφνίδια επιδείνωση προηγουμένως ελεγχόμενης πίεσης, η ανθεκτική υπέρταση παρά τη σωστή θεραπεία, η υποκαλιαιμία χωρίς σαφή λόγο, η σημαντική αύξηση κρεατινίνης μετά από συγκεκριμένα φάρμακα, η έντονη εφίδρωση με ταχυκαρδίες και κρίσεις πίεσης, ή η κλινική εικόνα που παραπέμπει σε ορμονική διαταραχή.

Ο βασικός εργαστηριακός έλεγχος λειτουργεί σαν φίλτρο. Χαμηλό κάλιο μπορεί να οδηγήσει σε έλεγχο αλδοστερόνης/ρενίνης. Αυξημένη κρεατινίνη ή παθολογική γενική ούρων μπορεί να κατευθύνει προς νεφρική αιτία. Παθολογική TSH μπορεί να δείξει θυρεοειδική συμμετοχή. Κρίσεις υπέρτασης με ταχυκαρδίες, κεφαλαλγία και εφίδρωση μπορεί να οδηγήσουν σε έλεγχο μετανεφρινών.

Για σπάνιες αλλά σημαντικές ενδοκρινολογικές αιτίες, σχετικός είναι ο οδηγός Μετανεφρίνες: εξέταση αίματος και ούρων για φαιοχρωμοκύττωμα. Η εξέταση αυτή δεν είναι γενικός έλεγχος υπέρτασης και πρέπει να γίνεται μόνο όταν υπάρχει σαφής κλινική ένδειξη.

16Έλεγχος σε διαβήτη, νεφρική νόσο και καρδιοπάθεια

Ο βασικός έλεγχος προσαρμόζεται όταν υπάρχουν συνοδά νοσήματα. Σε άτομα με διαβήτη, η υπέρταση έχει ιδιαίτερη σημασία γιατί αυξάνει τον κίνδυνο νεφρικής βλάβης, αμφιβληστροειδοπάθειας, εμφράγματος και εγκεφαλικού. Σε αυτή την ομάδα, η HbA1c, η νεφρική λειτουργία και το ACR ούρων έχουν αυξημένη προτεραιότητα.

Σε ασθενείς με χρόνια νεφρική νόσο, η παρακολούθηση είναι πιο συχνή και πιο προσεκτική. Το eGFR, η κρεατινίνη, το κάλιο, το νάτριο, η γενική ούρων και η αλβουμίνη/κρεατινίνη ούρων βοηθούν να εκτιμηθεί η σταθερότητα της νόσου και η ασφάλεια των φαρμάκων. Μικρές μεταβολές μπορεί να έχουν μεγαλύτερη σημασία σε ασθενείς με ήδη μειωμένη νεφρική λειτουργία.

Σε καρδιολογικούς ασθενείς, όπως όσοι έχουν στεφανιαία νόσο, καρδιακή ανεπάρκεια ή αρρυθμίες, η πίεση πρέπει να ερμηνεύεται μαζί με ηλεκτρολύτες, νεφρική λειτουργία και φάρμακα. Το κάλιο και το μαγνήσιο αποκτούν μεγαλύτερη σημασία όταν υπάρχουν αρρυθμίες ή λήψη διουρητικών. Η νεφρική λειτουργία επηρεάζει επίσης τη δοσολογία πολλών φαρμάκων.

Ο εργαστηριακός έλεγχος δεν αντικαθιστά το καρδιογράφημα, την κλινική εξέταση ή την απεικόνιση όταν χρειάζονται. Συμπληρώνει όμως την εικόνα. Για παράδειγμα, ένας ασθενής με υπέρταση, μικροαλβουμινουρία και αυξημένη LDL χρειάζεται πιο ολοκληρωμένη πρόληψη από έναν ασθενή με παροδικά αυξημένη πίεση και φυσιολογικό προφίλ κινδύνου.

17Παρακολούθηση μετά την έναρξη φαρμάκων

Μετά την έναρξη ή αλλαγή αντιυπερτασικής αγωγής, ο εργαστηριακός έλεγχος συχνά χρειάζεται επανάληψη. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για φάρμακα που επηρεάζουν νεφρική λειτουργία και ηλεκτρολύτες, όπως αναστολείς ACE, ARBs, διουρητικά και ανταγωνιστές αλδοστερόνης. Η παρακολούθηση δεν γίνεται επειδή τα φάρμακα είναι «επικίνδυνα», αλλά επειδή πρέπει να χρησιμοποιούνται με ασφάλεια.

Η κρεατινίνη και το κάλιο είναι από τους βασικούς δείκτες μετά την έναρξη τέτοιων φαρμάκων. Μικρή μεταβολή μπορεί να είναι αναμενόμενη, αλλά μεγαλύτερη αύξηση κρεατινίνης ή σημαντική υπερκαλιαιμία χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση. Σε διουρητικά, μπορεί να παρατηρηθούν μεταβολές σε νάτριο, κάλιο, ουρικό οξύ και νεφρική λειτουργία.

Η συχνότητα επανελέγχου εξαρτάται από ηλικία, αρχική νεφρική λειτουργία, επίπεδο καλίου, συνυπάρχοντα νοσήματα και φαρμακευτικούς συνδυασμούς. Ασθενής με φυσιολογική νεφρική λειτουργία και ένα φάρμακο έχει διαφορετικές ανάγκες από ασθενή με χρόνια νεφρική νόσο, διαβήτη και πολλαπλή αγωγή.

Για τη σύνδεση σπιρονολακτόνης, καλίου και νεφρών μπορείτε να δείτε τον οδηγό Aldactone: σπιρονολακτόνη, κάλιο, νεφρά και εξετάσεις.

18Προετοιμασία πριν από τις εξετάσεις

Η προετοιμασία εξαρτάται από το ποιες εξετάσεις έχουν ζητηθεί. Για κρεατινίνη, ουρία, ηλεκτρολύτες και γενική αίματος συνήθως δεν απαιτείται αυστηρή νηστεία. Για σάκχαρο νηστείας και λιπιδαιμικό προφίλ, ο γιατρός ή το εργαστήριο μπορεί να ζητήσει νηστεία, ειδικά όταν χρειάζεται ακριβέστερη αξιολόγηση τριγλυκεριδίων ή γλυκόζης.

Πριν από εξετάσεις που σχετίζονται με υπέρταση, είναι καλό να αποφεύγονται η έντονη άσκηση, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ και η αφυδάτωση την προηγούμενη ημέρα. Η αφυδάτωση μπορεί να επηρεάσει ουρία, κρεατινίνη, νάτριο και γενική ούρων. Η έντονη άσκηση μπορεί να επηρεάσει ορισμένα ευρήματα στα ούρα και να προκαλέσει παροδικές μεταβολές.

Τα φάρμακα δεν πρέπει να διακόπτονται αυθαίρετα πριν από εξετάσεις. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε ασθενείς με υπέρταση. Αν πρόκειται για ειδικές ορμονικές εξετάσεις, όπως ρενίνη και αλδοστερόνη, ο γιατρός μπορεί να δώσει ειδικές οδηγίες για φάρμακα, ώρα αιμοληψίας, στάση σώματος και πρόσληψη αλατιού. Αυτές οι εξετάσεις δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται σαν απλή αιμοληψία ρουτίνας.

Για γενική ούρων ή ACR, προτιμώνται συχνά πρωινά ούρα. Αν υπάρχει ουρολοίμωξη, πυρετός, έντονη άσκηση ή περίοδος, το αποτέλεσμα μπορεί να επηρεαστεί. Σε αμφίβολες περιπτώσεις, η επανάληψη σε κατάλληλες συνθήκες είναι πιο αξιόπιστη.

19Πώς ερμηνεύεται ένα παθολογικό αποτέλεσμα

Ένα παθολογικό αποτέλεσμα δεν σημαίνει πάντα σοβαρή νόσο, αλλά δεν πρέπει και να αγνοείται. Η ερμηνεία εξαρτάται από το πόσο παθολογική είναι η τιμή, αν είναι νέο ή παλιό εύρημα, αν υπάρχουν συμπτώματα, ποια φάρμακα λαμβάνει ο ασθενής και αν συνυπάρχουν άλλα παθολογικά ευρήματα.

Για παράδειγμα, ελαφρά αυξημένη ουρία με φυσιολογική κρεατινίνη μπορεί να σχετίζεται με αφυδάτωση ή υψηλή πρόσληψη πρωτεΐνης. Αυξημένη κρεατινίνη με μειωμένο eGFR χρειάζεται διαφορετική αξιολόγηση, ειδικά αν συνυπάρχει λεύκωμα ή αίμα στα ούρα. Χαμηλό κάλιο μετά από διουρητικό μπορεί να έχει μία εξήγηση, ενώ χαμηλό κάλιο χωρίς διουρητικό και με ανθεκτική πίεση μπορεί να οδηγήσει σε έλεγχο αλδοστερόνης.

Παροδική μικροαλβουμινουρία μετά από άσκηση ή λοίμωξη δεν έχει την ίδια σημασία με επίμονη μικροαλβουμινουρία σε άτομο με διαβήτη και υπέρταση. Αυξημένη HbA1c σε ασθενή με πίεση δείχνει ότι ο καρδιαγγειακός και νεφρικός κίνδυνος είναι μεγαλύτερος. Αυξημένη LDL μπορεί να αλλάξει τη συνολική στρατηγική πρόληψης, ακόμη και αν η πίεση ελέγχεται.

Η πιο ασφαλής προσέγγιση είναι να ερμηνεύονται οι εξετάσεις ως σύνολο. Ο εργαστηριακός έλεγχος είναι ιδιαίτερα ισχυρός όταν συνδυάζεται με ημερολόγιο πίεσης, φάρμακα, ιστορικό και κλινική εξέταση. Η απομονωμένη ερμηνεία ενός αριθμού συχνά οδηγεί σε λάθος συμπεράσματα.

20Συχνές ερωτήσεις

21Τι να θυμάστε

Η υπέρταση δεν είναι μόνο θέμα μέτρησης πίεσης. Ο εργαστηριακός έλεγχος δείχνει αν υπάρχουν μεταβολικοί παράγοντες κινδύνου, αν επηρεάζονται οι νεφροί, αν υπάρχουν διαταραχές ηλεκτρολυτών και αν χρειάζεται αναζήτηση δευτεροπαθούς αιτίας.

Οι βασικές εξετάσεις περιλαμβάνουν συνήθως κρεατινίνη/eGFR, ουρία, νάτριο, κάλιο, γενική ούρων, αλβουμίνη/κρεατινίνη ούρων, σάκχαρο ή HbA1c και λιπιδαιμικό προφίλ. Σε ειδικές περιπτώσεις προστίθενται TSH, ουρικό οξύ, ρενίνη, αλδοστερόνη ή άλλες εξετάσεις.

Η γενική ούρων και η μικροαλβουμίνη είναι ιδιαίτερα σημαντικές γιατί μπορούν να αναδείξουν πρώιμη νεφρική επιβάρυνση. Το κάλιο και η κρεατινίνη είναι κρίσιμα για την ασφάλεια πολλών αντιυπερτασικών φαρμάκων. Η HbA1c και τα λιπίδια βοηθούν να εκτιμηθεί ο συνολικός καρδιαγγειακός κίνδυνος.

Κανένα αποτέλεσμα δεν πρέπει να ερμηνεύεται μόνο του. Η σωστή αξιολόγηση συνδυάζει μετρήσεις πίεσης, ιστορικό, φάρμακα, ηλικία, συμπτώματα, νεφρική λειτουργία, ούρα και μεταβολικό προφίλ.

22Κλείστε Ραντεβού & Βιβλιογραφία

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

Ενημέρωση για εξετάσεις, φάρμακα και οδηγούς υγείας

Λάβετε σύντομες, ιατρικά επιμελημένες ενημερώσεις για εργαστηριακές εξετάσεις, σωστή προετοιμασία, φάρμακα, συχνές παρενέργειες και νέα άρθρα του Μικροβιολογικού Εργαστηρίου Λαμίας.

Email για λήψη ενημέρωσης*

Η ενημέρωση είναι εκπαιδευτική και δεν υποκαθιστά την ιατρική αξιολόγηση, την οδηγία του θεράποντος ιατρού ή του φαρμακοποιού.

Βιβλιογραφία