1

Τι είναι η HbA1c

Η HbA1c είναι η γλυκοζυλιωμένη μορφή της αιμοσφαιρίνης, δηλαδή της πρωτεΐνης των ερυθρών αιμοσφαιρίων που μεταφέρει οξυγόνο. Όταν η γλυκόζη κυκλοφορεί στο αίμα, ένα μέρος της συνδέεται σταδιακά και μη ενζυμικά με την αιμοσφαιρίνη. Η διαδικασία αυτή ονομάζεται γλυκοζυλίωση ή γλυκοποίηση και συμβαίνει φυσιολογικά σε όλους τους ανθρώπους. Όσο υψηλότερη είναι η γλυκόζη στο αίμα και όσο περισσότερο διαρκεί η έκθεση των ερυθρών αιμοσφαιρίων στη γλυκόζη, τόσο μεγαλύτερο ποσοστό αιμοσφαιρίνης γίνεται γλυκοζυλιωμένο.

Η βασική ιδέα της εξέτασης είναι απλή: τα ερυθρά αιμοσφαίρια ζουν περίπου 120 ημέρες. Καθώς κυκλοφορούν στο αίμα, «κουβαλούν» επάνω τους ένα βιοχημικό αποτύπωμα της γλυκόζης στην οποία εκτέθηκαν. Έτσι, η HbA1c δεν δείχνει το σάκχαρο μιας συγκεκριμένης ώρας, αλλά μια συνολική εικόνα της γλυκαιμικής ρύθμισης των τελευταίων εβδομάδων. Στην πράξη, επηρεάζεται περισσότερο από τις τελευταίες 4–8 εβδομάδες, αλλά εξακολουθεί να θεωρείται δείκτης περίπου 2–3 μηνών.

Σε αντίθεση με το σάκχαρο αίματος, που μπορεί να αλλάξει από το γεύμα, το άγχος, την άσκηση, τη λοίμωξη, τον ύπνο ή ένα φάρμακο, η HbA1c είναι πιο σταθερή. Αυτό την κάνει ιδιαίτερα χρήσιμη σε ανθρώπους που θέλουν να δουν αν η συνολική ρύθμιση του σακχάρου είναι καλή και όχι απλώς αν μία μεμονωμένη μέτρηση βγήκε φυσιολογική.

Η HbA1c χρησιμοποιείται τόσο σε άτομα χωρίς γνωστό διαβήτη όσο και σε άτομα που ήδη έχουν διαγνωστεί με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1 ή τύπου 2. Στα άτομα χωρίς γνωστό διαβήτη βοηθά στη διάγνωση προδιαβήτη ή διαβήτη. Στα άτομα με γνωστό διαβήτη βοηθά στην παρακολούθηση της θεραπείας, στη σύγκριση με προηγούμενες τιμές και στην εκτίμηση του κινδύνου χρόνιων επιπλοκών.

Παρά την αξία της, η HbA1c δεν είναι «τέλεια» εξέταση. Επειδή βασίζεται στην αιμοσφαιρίνη και στα ερυθρά αιμοσφαίρια, μπορεί να αλλοιωθεί όταν υπάρχει αναιμία, αιμορραγία, πρόσφατη μετάγγιση, αιμοσφαιρινοπάθεια ή νεφρική νόσος. Γι’ αυτό η σωστή ερμηνεία απαιτεί συσχέτιση με το ιστορικό, τη γενική αίματος, τις μετρήσεις γλυκόζης και, όταν χρειάζεται, άλλες εξετάσεις.

2

Τι δείχνει η HbA1c

Η HbA1c δείχνει πόσο συχνά και για πόσο χρόνο το σάκχαρο παρέμεινε αυξημένο στο αίμα. Δεν αποτυπώνει μια μεμονωμένη υπεργλυκαιμία, αλλά τη συνολική έκθεση του οργανισμού στη γλυκόζη. Όσο υψηλότερη είναι η τιμή, τόσο μεγαλύτερο ήταν το γλυκαιμικό φορτίο των τελευταίων εβδομάδων.

Για παράδειγμα, δύο άνθρωποι μπορεί να έχουν την ίδια τιμή σακχάρου νηστείας την ημέρα της αιμοληψίας, αλλά διαφορετική HbA1c. Αυτό συμβαίνει επειδή το σάκχαρο νηστείας είναι στιγμιαία μέτρηση, ενώ η HbA1c λειτουργεί σαν ιστορικό μέσης γλυκόζης. Αν κάποιος έχει συχνές μεταγευματικές αυξήσεις ή παρατεταμένες ώρες υπεργλυκαιμίας μέσα στην ημέρα, η HbA1c μπορεί να ανέβει ακόμη και όταν το πρωινό σάκχαρο φαίνεται σχετικά καλό.

Η εξέταση δείχνει κυρίως τρία πράγματα: αν υπάρχει πιθανότητα προδιαβήτη ή διαβήτη, αν η θεραπεία του γνωστού διαβήτη είναι επαρκής και αν ο οργανισμός εκτίθεται για μεγάλο διάστημα σε αυξημένη γλυκόζη. Αυτή η πληροφορία έχει κλινική σημασία, γιατί η χρόνια υπεργλυκαιμία συνδέεται με βλάβες σε μικρά και μεγάλα αγγεία.

Οι μικροαγγειακές επιπλοκές αφορούν κυρίως μάτια, νεφρά και νεύρα. Για αυτό, σε άτομα με διαβήτη, η HbA1c ερμηνεύεται συχνά μαζί με εξετάσεις νεφρικής λειτουργίας, έλεγχο ούρων για λεύκωμα/αλβουμίνη, λιπιδαιμικό προφίλ και αρτηριακή πίεση. Η τιμή της δεν είναι απλώς ένας αριθμός στο χαρτί· είναι δείκτης μακροχρόνιας μεταβολικής επιβάρυνσης.

Η HbA1c όμως δεν δείχνει τα πάντα. Δεν μπορεί να αποκαλύψει με ακρίβεια υπογλυκαιμίες, μεγάλες ημερήσιες διακυμάνσεις ή απότομες αιχμές μετά το φαγητό. Ένα άτομο μπορεί να έχει HbA1c 7.0% με σχετικά σταθερές τιμές ή με μεγάλες εναλλαγές χαμηλού και υψηλού σακχάρου. Στη δεύτερη περίπτωση, ο μέσος όρος μπορεί να φαίνεται αποδεκτός, αλλά η καθημερινή γλυκαιμική αστάθεια να είναι σημαντική.

Για αυτό η HbA1c δεν πρέπει να αντικαθιστά την κλινική αξιολόγηση. Σε ανθρώπους που κάνουν αυτομετρήσεις ή χρησιμοποιούν αισθητήρα συνεχούς καταγραφής γλυκόζης, το αποτέλεσμα πρέπει να συγκρίνεται με τις πραγματικές μετρήσεις. Όταν υπάρχει μεγάλη ασυμφωνία, πρέπει να αναζητούνται αιτίες ψευδούς τιμής ή να χρησιμοποιούνται εναλλακτικοί δείκτες.

3

Πότε ζητείται η εξέταση HbA1c

Η εξέταση HbA1c ζητείται όταν χρειάζεται να αξιολογηθεί η μακροχρόνια ρύθμιση της γλυκόζης. Είναι χρήσιμη τόσο σε προληπτικό έλεγχο όσο και σε παρακολούθηση γνωστού διαβήτη. Συνήθως δεν ζητείται μόνη της, αλλά μαζί με άλλες εξετάσεις που βοηθούν στη συνολική μεταβολική αξιολόγηση.

Στον προληπτικό έλεγχο, η HbA1c έχει ιδιαίτερη αξία σε άτομα με αυξημένο σωματικό βάρος, οικογενειακό ιστορικό σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, υπέρταση, αυξημένα τριγλυκερίδια, χαμηλή HDL, λιπώδες ήπαρ, ιστορικό διαβήτη κύησης, σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών ή καθιστικό τρόπο ζωής. Σε αυτές τις ομάδες, μια οριακή αύξηση μπορεί να είναι πρώιμη ένδειξη μεταβολικής επιβάρυνσης.

Ζητείται επίσης όταν υπάρχουν συμπτώματα που μπορεί να σχετίζονται με υπεργλυκαιμία, όπως έντονη δίψα, συχνουρία, κόπωση, θολή όραση, ανεξήγητη απώλεια βάρους, συχνές ουρολοιμώξεις ή μυκητιάσεις. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η HbA1c δεν είναι η μόνη εξέταση· συνδυάζεται με γλυκόζη αίματος και, ανάλογα με την εικόνα, με άλλες εξετάσεις.

Σε άτομα με οριακές τιμές σακχάρου ή υποψία αντίστασης στην ινσουλίνη, η HbA1c μπορεί να συνεκτιμηθεί με ινσουλίνη νηστείας και HOMA-IR. Αυτό είναι χρήσιμο γιατί η ινσουλινοαντίσταση μπορεί να προηγείται για χρόνια πριν εμφανιστεί ξεκάθαρα αυξημένο σάκχαρο ή διαβήτης.

Σε αμφίβολες περιπτώσεις, ειδικά όταν η HbA1c και η γλυκόζη νηστείας δεν συμφωνούν, μπορεί να ζητηθεί καμπύλη σακχάρου (OGTT). Η OGTT αποκαλύπτει διαταραγμένη ανοχή στη γλυκόζη και μεταγευματικές διαταραχές που μερικές φορές δεν φαίνονται καθαρά ούτε στη γλυκόζη νηστείας ούτε στην HbA1c.

Στα άτομα με ήδη γνωστό σακχαρώδη διαβήτη, η HbA1c ζητείται για να εκτιμηθεί αν η θεραπεία, η διατροφή, η φυσική δραστηριότητα και η καθημερινή ρουτίνα οδηγούν σε ικανοποιητικό έλεγχο. Η σύγκριση με προηγούμενες τιμές είναι συχνά πιο χρήσιμη από την απομονωμένη αξιολόγηση μιας μόνο μέτρησης.

4

Κάθε πότε πρέπει να γίνεται

Η συχνότητα ελέγχου της HbA1c εξαρτάται από το κλινικό πλαίσιο. Δεν υπάρχει ένα ενιαίο διάστημα που να ισχύει για όλους. Άλλος ρυθμός χρειάζεται για έναν άνθρωπο χωρίς διαβήτη που κάνει προληπτικό έλεγχο, άλλος για κάποιον με προδιαβήτη και άλλος για έναν ασθενή με γνωστό διαβήτη που αλλάζει θεραπεία.

Σε άτομα με γνωστό διαβήτη που έχουν σταθερή ρύθμιση και δεν αλλάζει η θεραπεία, η HbA1c ελέγχεται συχνά τουλάχιστον δύο φορές τον χρόνο. Όταν όμως η θεραπεία αλλάζει, όταν οι τιμές δεν είναι στον στόχο ή όταν υπάρχουν μεγάλες διακυμάνσεις, ο έλεγχος γίνεται συνήθως κάθε 3 μήνες. Αυτό το διάστημα επιτρέπει στην HbA1c να αποτυπώσει πραγματικά την επίδραση της αλλαγής.

Σε προδιαβήτη, ο επανέλεγχος καθορίζεται από τον συνολικό κίνδυνο. Ένα άτομο με HbA1c 5.8%, φυσιολογικό βάρος και χωρίς άλλους παράγοντες κινδύνου δεν έχει το ίδιο προφίλ με κάποιον που έχει HbA1c 6.3%, αυξημένη περίμετρο μέσης, υψηλά τριγλυκερίδια και οικογενειακό ιστορικό. Στη δεύτερη περίπτωση, η παρακολούθηση πρέπει να είναι πιο στενή.

Σε άτομα που κάνουν αλλαγές στον τρόπο ζωής, όπως απώλεια βάρους, αύξηση άσκησης ή βελτίωση διατροφής, η επανάληψη μετά από περίπου 3 μήνες μπορεί να δείξει αν οι αλλαγές έχουν πραγματικό μεταβολικό αποτέλεσμα. Η HbA1c δεν βελτιώνεται άμεσα μέσα σε λίγες ημέρες, γιατί είναι δείκτης που αντανακλά μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Σε ειδικές καταστάσεις, όπως κύηση, πρόσφατη μετάγγιση, αιμολυτική αναιμία ή αιμοκάθαρση, η συχνότητα και ο τρόπος παρακολούθησης αλλάζουν. Εκεί μπορεί να χρειάζονται συχνότερες μετρήσεις γλυκόζης, OGTT, CGM ή εναλλακτικοί δείκτες αντί της κλασικής HbA1c.

5

Φυσιολογικές τιμές και ADA-style thresholds

Οι τιμές της HbA1c εκφράζονται συνήθως σε ποσοστό (%), σύμφωνα με την κλίμακα NGSP/DCCT. Σε αρκετές εργαστηριακές αναφορές μπορεί να εμφανίζονται και σε mmol/mol, σύμφωνα με την IFCC. Οι δύο μονάδες περιγράφουν το ίδιο βιολογικό μέγεθος με διαφορετική κλίμακα.

Στην καθημερινή κλινική πράξη στην Ελλάδα, οι περισσότεροι ασθενείς αναγνωρίζουν την HbA1c ως ποσοστό, όπως 5.6%, 6.1%, 6.8% ή 7.5%. Η μονάδα mmol/mol χρησιμοποιείται περισσότερο σε διεθνή εργαστηριακά συστήματα και οδηγίες, αλλά είναι χρήσιμη γιατί προσφέρει τυποποίηση.

Τα ADA-style thresholds χρησιμοποιούνται για μη έγκυους ενήλικες και δεν εφαρμόζονται μηχανικά σε όλες τις ειδικές περιπτώσεις. Δεν είναι ο κατάλληλος τρόπος για διάγνωση διαβήτη κύησης, ενώ σε υποψία διαβήτη τύπου 1 η κλινική εικόνα και η άμεση γλυκόζη έχουν μεγαλύτερη επείγουσα σημασία.

Η τιμή 5.7–6.4% δεν σημαίνει ότι κάποιος έχει ήδη διαβήτη, αλλά δείχνει αυξημένο μεταβολικό κίνδυνο. Αυτό το εύρημα πρέπει να οδηγήσει σε συνολική αξιολόγηση: βάρος, περίμετρος μέσης, αρτηριακή πίεση, λιπίδια, οικογενειακό ιστορικό, διατροφή, άσκηση και πιθανή αντίσταση στην ινσουλίνη.

Η τιμή ≥6.5% είναι συμβατή με σακχαρώδη διαβήτη, αλλά η διάγνωση δεν πρέπει να γίνεται επιπόλαια όταν δεν υπάρχουν συμπτώματα. Συνήθως χρειάζεται επιβεβαίωση με δεύτερη μέτρηση HbA1c ή με άλλη διαγνωστική εξέταση, όπως γλυκόζη νηστείας ή OGTT. Αν υπάρχουν κλασικά συμπτώματα και πολύ υψηλή γλυκόζη, η προσέγγιση μπορεί να είναι διαφορετική και πιο άμεση.

6

Πότε θεωρείται αυξημένη η HbA1c

Η HbA1c θεωρείται αυξημένη όταν είναι ≥5.7%, επειδή από αυτό το σημείο αρχίζει η ζώνη προδιαβήτη. Η τιμή 5.7–6.4% σημαίνει ότι η μέση γλυκαιμική εικόνα είναι υψηλότερη από το φυσιολογικό, αλλά όχι ακόμη στο διαγνωστικό όριο του διαβήτη. Η τιμή ≥6.5% είναι συμβατή με σακχαρώδη διαβήτη, εφόσον επιβεβαιωθεί σωστά.

Η λέξη «αυξημένη» όμως έχει διαφορετική σημασία ανάλογα με τον ασθενή. Σε άνθρωπο χωρίς γνωστό διαβήτη, HbA1c 6.1% θέτει θέμα προδιαβήτη και ανάγκη για προληπτική παρέμβαση. Σε άνθρωπο με γνωστό διαβήτη και προηγούμενες τιμές 8.5%, HbA1c 7.2% μπορεί να δείχνει βελτίωση, ακόμη κι αν δεν είναι ιδανική. Σε ηλικιωμένο με σοβαρές συννοσηρότητες, η ίδια τιμή μπορεί να είναι αποδεκτή αν ο στόχος είναι η αποφυγή υπογλυκαιμιών.

Η τάση έχει μεγάλη σημασία. Μία τιμή που ανεβαίνει σταδιακά από 5.5% σε 5.9% και μετά σε 6.2% δείχνει επιδείνωση της μεταβολικής εικόνας, ακόμη και αν δεν έχει φτάσει στο όριο του διαβήτη. Αντίθετα, μια τιμή που μειώνεται από 7.8% σε 7.1% μπορεί να δείχνει ουσιαστική θεραπευτική πρόοδο.

Σε οριακές τιμές, η HbA1c πρέπει να ερμηνεύεται μαζί με τη γλυκόζη νηστείας, την OGTT όταν χρειάζεται, την αντίσταση στην ινσουλίνη, τα λιπίδια, το σωματικό βάρος και το οικογενειακό ιστορικό. Έτσι αποφεύγεται η λανθασμένη απλοποίηση του αποτελέσματος.

7

Υψηλή HbA1c: τι δείχνει

Υψηλή HbA1c σημαίνει ότι ο οργανισμός εκτέθηκε για μεγάλο χρονικό διάστημα σε αυξημένη γλυκόζη. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάθε τιμή σακχάρου ήταν υψηλή, αλλά ότι ο μέσος όρος της γλυκόζης ήταν μεγαλύτερος από το επιθυμητό. Η υπεργλυκαιμία μπορεί να είναι πρωινή, μεταγευματική, νυχτερινή ή διάχυτη μέσα στην ημέρα.

Σε άνθρωπο χωρίς γνωστό διαβήτη, υψηλή HbA1c μπορεί να σημαίνει προδιαβήτη ή διαβήτη. Σε άνθρωπο με γνωστό διαβήτη, μπορεί να σημαίνει ανεπαρκή ρύθμιση, ανάγκη επανεκτίμησης της θεραπείας, διατροφικά λάθη, μειωμένη άσκηση, αύξηση βάρους, λοίμωξη, στρες, ανεπαρκή συμμόρφωση ή ακατάλληλη φαρμακευτική αγωγή.

Το αποτέλεσμα πρέπει να συσχετίζεται με τις καθημερινές μετρήσεις. Αν κάποιος έχει HbA1c 8.5% και οι περισσότερες μετρήσεις νηστείας φαίνονται καλές, μπορεί να υπάρχει πρόβλημα στις μεταγευματικές τιμές. Αν κάποιος έχει HbA1c 6.8% αλλά πολλές υπογλυκαιμίες και πολλές υπεργλυκαιμίες, η μέση τιμή μπορεί να κρύβει επικίνδυνη μεταβλητότητα.

Η υψηλή HbA1c έχει σημασία γιατί η παρατεταμένη υπεργλυκαιμία αυξάνει τον κίνδυνο βλαβών σε μάτια, νεφρά, νεύρα και αγγεία. Για αυτό η παρακολούθηση δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στην HbA1c. Χρειάζεται συνολικός διαβητικός έλεγχος, που μπορεί να περιλαμβάνει λιπιδαιμικό προφίλ, κρεατινίνη/eGFR, ουροαλβουμίνη, αρτηριακή πίεση και οφθαλμολογικό έλεγχο, ανάλογα με τις οδηγίες του θεράποντος ιατρού.

Σημαντικό είναι επίσης να διαχωρίζεται η πραγματικά υψηλή HbA1c από την ψευδώς υψηλή. Σε σιδηροπενική αναιμία, για παράδειγμα, η HbA1c μπορεί να είναι υψηλότερη από όσο θα περίμενε κανείς με βάση τη γλυκόζη. Γι’ αυτό, όταν η τιμή δεν ταιριάζει με την εικόνα του ασθενούς, χρειάζεται έλεγχος για παρεμβολές.

8

Ερμηνεία HbA1c σε διαβήτη και στόχοι

Σε άτομα με γνωστό σακχαρώδη διαβήτη, η HbA1c δεν χρησιμοποιείται κυρίως για διάγνωση αλλά για παρακολούθηση. Ο στόχος είναι να εκτιμηθεί αν η θεραπεία, η διατροφή, η φυσική δραστηριότητα και η καθημερινή διαχείριση οδηγούν σε ασφαλή και επαρκή γλυκαιμικό έλεγχο.

Για πολλούς μη έγκυους ενήλικες με διαβήτη, ένας συχνός γενικός στόχος είναι HbA1c <7.0%. Αυτός ο στόχος συνδέεται με μειωμένο κίνδυνο μικροαγγειακών επιπλοκών, όταν επιτυγχάνεται χωρίς συχνές ή σοβαρές υπογλυκαιμίες. Ωστόσο, δεν είναι σωστό να εφαρμόζεται μηχανικά σε όλους.

Πιο αυστηρός στόχος, όπως <6.5%, μπορεί να είναι κατάλληλος σε επιλεγμένα άτομα με μικρή διάρκεια διαβήτη, μεγάλο προσδόκιμο ζωής, χαμηλό κίνδυνο υπογλυκαιμίας, απουσία σοβαρών καρδιαγγειακών νοσημάτων και δυνατότητα στενής παρακολούθησης. Ακόμη και τότε, η ασφάλεια έχει προτεραιότητα. Ένας χαμηλός αριθμός δεν είναι επιτυχία αν επιτυγχάνεται με συχνές υπογλυκαιμίες.

Πιο χαλαρός στόχος, όπως <8.0% ή εξατομικευμένα υψηλότερος, μπορεί να είναι κατάλληλος σε ηλικιωμένους, σε άτομα με σοβαρές συννοσηρότητες, ιστορικό σοβαρών υπογλυκαιμιών, περιορισμένο προσδόκιμο ζωής ή αδυναμία ασφαλούς εντατικοποίησης της αγωγής. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η αποφυγή υπογλυκαιμίας και η ποιότητα ζωής μπορεί να έχουν μεγαλύτερη σημασία από έναν αυστηρό αριθμητικό στόχο.

Η θεραπευτική ερμηνεία της HbA1c πρέπει να λαμβάνει υπόψη όχι μόνο τον αριθμό αλλά και τον τρόπο με τον οποίο επιτυγχάνεται. Η ίδια HbA1c μπορεί να είναι αποτέλεσμα σταθερών τιμών ή αποτέλεσμα επικίνδυνων εναλλαγών. Γι’ αυτό, όταν υπάρχουν συμπτώματα υπογλυκαιμίας, συχνές νυχτερινές πτώσεις ή μεγάλη μεταβλητότητα, η απλή επίτευξη του στόχου δεν αρκεί.

Σε άτομα που λαμβάνουν ινσουλίνη ή φάρμακα με κίνδυνο υπογλυκαιμίας, η αξιολόγηση πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτική. Αντίθετα, σε άτομα με διαβήτη τύπου 2 που λαμβάνουν αγωγές με χαμηλό κίνδυνο υπογλυκαιμίας, ο ιατρός μπορεί να επιλέξει πιο αυστηρό στόχο, εφόσον αυτό είναι ασφαλές.

9

HbA1c και μέση γλυκόζη (eAG)

Η eAG, δηλαδή estimated Average Glucose, είναι η εκτιμώμενη μέση γλυκόζη που αντιστοιχεί σε μια τιμή HbA1c. Χρησιμοποιείται για να μεταφράσει το ποσοστό της HbA1c σε τιμές mg/dL, που είναι πιο οικείες στους ανθρώπους που μετρούν το σάκχαρο με γλυκομετρητή.

Ο συχνότερα χρησιμοποιούμενος τύπος είναι: eAG (mg/dL) = 28.7 × HbA1c − 46.7. Για παράδειγμα, HbA1c 7.0% αντιστοιχεί περίπου σε μέση γλυκόζη 154 mg/dL. Αυτό δεν σημαίνει ότι το σάκχαρο ήταν πάντα 154 mg/dL, αλλά ότι ο μέσος όρος κινήθηκε περίπου εκεί.

Η eAG βοηθά στην επικοινωνία μεταξύ ιατρού και ασθενούς. Πολλοί ασθενείς δυσκολεύονται να καταλάβουν τι σημαίνει «7%», αλλά καταλαβαίνουν πιο εύκολα μια μέση γλυκόζη 154 mg/dL. Παρ’ όλα αυτά, η eAG έχει τους ίδιους περιορισμούς με την HbA1c: είναι μέσος όρος και δεν δείχνει τις διακυμάνσεις.

Η eAG δεν αντικαθιστά την αυτομέτρηση. Αν κάποιος έχει eAG 154 mg/dL, μπορεί να έχει πολλές τιμές γύρω από το 150 ή να έχει συχνές τιμές 60 και 250 που τελικά δίνουν τον ίδιο μέσο όρο. Οι δύο καταστάσεις δεν είναι ισοδύναμες από κλινική άποψη.

Για αυτό, η HbA1c και η eAG πρέπει να ερμηνεύονται μαζί με το ημερολόγιο σακχάρου ή τα δεδομένα CGM όταν υπάρχουν. Ιδιαίτερα σε ασθενείς που χρησιμοποιούν ινσουλίνη, η μέση τιμή δεν αρκεί για ασφαλή θεραπευτική απόφαση.

10

Παράγοντες ψευδώς υψηλών ή χαμηλών τιμών

Η HbA1c είναι αξιόπιστη όταν δύο βασικές προϋποθέσεις ισχύουν: πρώτον, τα ερυθρά αιμοσφαίρια έχουν περίπου φυσιολογικό χρόνο ζωής και, δεύτερον, η μέθοδος μέτρησης δεν επηρεάζεται σημαντικά από παραλλαγές αιμοσφαιρίνης ή άλλα αναλυτικά προβλήματα. Όταν μία από αυτές τις προϋποθέσεις δεν ισχύει, η τιμή μπορεί να είναι ψευδώς υψηλή ή ψευδώς χαμηλή.

Η σιδηροπενική αναιμία είναι κλασικό παράδειγμα κατάστασης που μπορεί να αυξήσει ψευδώς την HbA1c. Αυτό έχει πρακτική σημασία, γιατί κάποιος μπορεί να εμφανιστεί με οριακή ή αυξημένη HbA1c και το πραγματικό πρόβλημα να είναι η έλλειψη σιδήρου ή η αναιμία. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η γενική αίματος και η φερριτίνη μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά στην ερμηνεία.

Αντίθετα, καταστάσεις που μειώνουν τον χρόνο ζωής των ερυθρών αιμοσφαιρίων, όπως αιμολυτική αναιμία, πρόσφατη αιμορραγία ή πρόσφατη μετάγγιση, μπορούν να μειώσουν ψευδώς την HbA1c. Τα ερυθρά δεν προλαβαίνουν να εκτεθούν στη γλυκόζη για αρκετό χρόνο, άρα η γλυκοζυλίωση εμφανίζεται χαμηλότερη από την πραγματική μέση γλυκαιμική εικόνα.

Οι αιμοσφαιρινοπάθειες είναι ιδιαίτερα σημαντικές στον ελληνικό και μεσογειακό πληθυσμό, λόγω της συχνότητας θαλασσαιμικών χαρακτηριστικών. Ανάλογα με τη μορφή και τη μέθοδο μέτρησης, μπορεί να επηρεαστεί είτε η βιολογία των ερυθρών είτε η αναλυτική μέτρηση. Γι’ αυτό σε γνωστή θαλασσαιμία ή άλλη αιμοσφαιρινοπάθεια πρέπει να υπάρχει προσοχή στην ερμηνεία.

Η χρόνια νεφρική νόσος είναι επίσης σημαντική, ειδικά σε προχωρημένα στάδια ή σε αιμοκάθαρση. Η αναιμία της νεφρικής νόσου, η χρήση ερυθροποιητίνης, οι μεταγγίσεις και οι μεταβολές στην επιβίωση των ερυθρών μπορούν να κάνουν την HbA1c λιγότερο αξιόπιστη. Σε τέτοιους ασθενείς μπορεί να χρειάζεται συσχέτιση με καθημερινές μετρήσεις γλυκόζης ή CGM και με δείκτες όπως κρεατινίνη/eGFR, που περιγράφονται αναλυτικά στον οδηγό για τη νεφρική λειτουργία.

11

Πότε η HbA1c δεν είναι αξιόπιστη

Η HbA1c δεν είναι αξιόπιστη όταν δεν συμφωνεί με την πραγματική γλυκαιμική εικόνα. Αυτό μπορεί να φανεί όταν ο ασθενής έχει πολλές υψηλές μετρήσεις σακχάρου αλλά η HbA1c είναι απροσδόκητα χαμηλή ή όταν οι μετρήσεις είναι καλές αλλά η HbA1c είναι ανεξήγητα υψηλή. Η ασυμφωνία αυτή πρέπει να αντιμετωπίζεται ως διαγνωστικό μήνυμα, όχι ως λεπτομέρεια.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η αιμολυτική αναιμία. Αν τα ερυθρά αιμοσφαίρια καταστρέφονται νωρίτερα από το φυσιολογικό, δεν προλαβαίνουν να γλυκοζυλιωθούν σε βαθμό που να αντιστοιχεί στην πραγματική γλυκόζη. Το αποτέλεσμα μπορεί να φαίνεται καλύτερο από την πραγματικότητα. Αντίθετα, στη σιδηροπενική αναιμία η HbA1c μπορεί να εμφανίζεται υψηλότερη από το αναμενόμενο.

Η πρόσφατη μετάγγιση αίματος είναι μία από τις πιο σημαντικές καταστάσεις μη αξιοπιστίας. Μετά τη μετάγγιση, η κυκλοφορία περιέχει ερυθρά διαφορετικής ηλικίας και προέλευσης. Το αποτέλεσμα της HbA1c δεν αντικατοπτρίζει πλέον καθαρά τη γλυκαιμική ιστορία του ασθενούς. Σε αυτή την περίπτωση, οι μετρήσεις γλυκόζης και η κλινική εικόνα έχουν μεγαλύτερη σημασία.

Η κύηση αποτελεί ειδική περίπτωση. Η HbA1c μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ορισμένα πλαίσια, αλλά δεν είναι η κύρια εξέταση για διάγνωση διαβήτη κύησης. Ο έλεγχος στην εγκυμοσύνη βασίζεται συνήθως στην OGTT, γιατί οι μεταβολές της γλυκόζης είναι γρήγορες και οι ανάγκες της κύησης διαφορετικές.

Η χρόνια νεφρική νόσος, ειδικά σε προχωρημένα στάδια, απαιτεί μεγάλη προσοχή. Η αναιμία, η θεραπεία με ερυθροποιητίνη, οι μεταγγίσεις και η μειωμένη επιβίωση ερυθρών μπορούν να αποδυναμώσουν την αξία της HbA1c. Σε αυτούς τους ασθενείς, η HbA1c μπορεί να παραμένει χρήσιμη ως τάση, αλλά δεν πρέπει να ερμηνεύεται απομονωμένα.

Η HbA1c μπορεί επίσης να είναι λιγότερο χρήσιμη όταν υπάρχει πολύ πρόσφατη έναρξη διαβήτη ή απότομη αλλαγή στη γλυκόζη. Αν η υπεργλυκαιμία εμφανίστηκε τις τελευταίες ημέρες ή εβδομάδες, η HbA1c μπορεί να μην έχει προλάβει να αυξηθεί σημαντικά. Σε αυτή την περίπτωση, η άμεση γλυκόζη αίματος είναι πιο σημαντική.

12

Εναλλακτικές εξετάσεις όταν χρειάζεται

Όταν η HbA1c δεν είναι αξιόπιστη ή δεν απαντά πλήρως στο κλινικό ερώτημα, υπάρχουν εναλλακτικές εξετάσεις. Η σωστή επιλογή εξαρτάται από το τι θέλουμε να μάθουμε: διάγνωση διαβήτη, βραχυπρόθεσμη μεταβολή, μεταγευματικές αιχμές, υπογλυκαιμίες ή αντίσταση στην ινσουλίνη.

Η γλυκόζη νηστείας είναι βασική εξέταση πρώτης γραμμής. Είναι απλή, γρήγορη και χρήσιμη, αλλά αποτυπώνει μόνο μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή. Για να είναι σωστή, χρειάζεται κατάλληλη νηστεία και αποφυγή παραγόντων που μπορούν να επηρεάσουν τη μέτρηση.

Η καμπύλη σακχάρου ή OGTT είναι χρήσιμη όταν υπάρχει υποψία διαταραγμένης ανοχής στη γλυκόζη ή διαβήτη κύησης. Μπορεί να αποκαλύψει πρόβλημα που δεν φαίνεται στη γλυκόζη νηστείας. Είναι ιδιαίτερα χρήσιμη σε οριακές καταστάσεις, σε γυναίκες με ιστορικό διαβήτη κύησης και σε άτομα με συμπτώματα ή παράγοντες κινδύνου αλλά ασαφή βασικό έλεγχο.

Η φρουκτοζαμίνη και η γλυκοζυλιωμένη λευκωματίνη δείχνουν βραχυπρόθεσμη γλυκαιμική εικόνα, συνήθως των τελευταίων 2–3 εβδομάδων. Μπορεί να είναι χρήσιμες όταν η HbA1c αλλοιώνεται από προβλήματα ερυθρών αιμοσφαιρίων. Όμως επηρεάζονται από διαταραχές λευκωματίνης, νεφρωσικό σύνδρομο, ηπατική νόσο ή σημαντικές μεταβολές πρωτεϊνών.

Η συνεχής καταγραφή γλυκόζης (CGM) δίνει πληροφορίες που δεν μπορεί να δώσει η HbA1c: χρόνο εντός στόχου, χρόνο πάνω από τον στόχο, χρόνο κάτω από τον στόχο, νυχτερινές υπογλυκαιμίες και μεταγευματικές αιχμές. Για άτομα με διαβήτη που έχουν μεγάλες διακυμάνσεις, το CGM μπορεί να αποκαλύψει το πραγματικό γλυκαιμικό προφίλ.

Όταν το ερώτημα είναι η ινσουλινοαντίσταση, η HbA1c από μόνη της δεν αρκεί. Σε αυτή την περίπτωση, η γλυκόζη νηστείας, η ινσουλίνη νηστείας και ο HOMA-IR μπορούν να δώσουν διαφορετική πληροφορία. Ένα άτομο μπορεί να έχει φυσιολογική HbA1c αλλά αυξημένη ινσουλίνη και HOMA-IR, γεγονός που δείχνει ότι ο οργανισμός χρειάζεται περισσότερη ινσουλίνη για να διατηρήσει τη γλυκόζη σε φυσιολογικά επίπεδα.

13

Πώς γίνεται η εξέταση HbA1c

Η εξέταση HbA1c γίνεται με απλή αιμοληψία από φλεβικό αίμα. Συνήθως χρησιμοποιείται σωληνάριο EDTA, όπως και σε αρκετές αιματολογικές εξετάσεις. Η αιμοληψία είναι σύντομη και δεν απαιτεί ειδική προετοιμασία από τον ασθενή.

Το δείγμα αναλύεται με εργαστηριακή μέθοδο που πρέπει να είναι τυποποιημένη και αξιόπιστη. Η τυποποίηση έχει μεγάλη σημασία, επειδή οι μικρές διαφορές στην HbA1c μπορούν να επηρεάσουν κλινικές αποφάσεις. Η χρήση μεθόδων εναρμονισμένων με NGSP/IFCC βοηθά ώστε τα αποτελέσματα να είναι συγκρίσιμα στον χρόνο.

Οι πιο συχνές μέθοδοι περιλαμβάνουν HPLC, ανοσολογικές μεθόδους και άλλες πιστοποιημένες τεχνολογίες. Κάθε μέθοδος έχει πλεονεκτήματα και πιθανούς περιορισμούς. Σε παρουσία αιμοσφαιρινοπαθειών, ορισμένες μέθοδοι μπορεί να επηρεάζονται περισσότερο από άλλες. Γι’ αυτό έχει αξία το εργαστήριο να γνωρίζει και να αναφέρει πιθανές παρεμβολές όταν εντοπίζονται.

Ο χρόνος απάντησης είναι συνήθως σύντομος, συχνά την ίδια ή την επόμενη εργάσιμη ημέρα, ανάλογα με τη ροή του εργαστηρίου. Όταν η HbA1c ζητείται μαζί με άλλες εξετάσεις, όπως γλυκόζη, ινσουλίνη, λιπίδια, κρεατινίνη ή γενική αίματος, η ερμηνεία γίνεται πιο ολοκληρωμένη.

Για σωστή σύγκριση των αποτελεσμάτων, είναι χρήσιμο ο επανέλεγχος να γίνεται στο ίδιο εργαστήριο ή τουλάχιστον με αξιόπιστη, πιστοποιημένη μέθοδο. Έτσι μειώνεται ο κίνδυνος να θεωρηθεί πραγματική μεταβολή μια μικρή αναλυτική διαφορά.

Στο πλαίσιο ενός ολοκληρωμένου μεταβολικού ελέγχου, η HbA1c μπορεί να συνδυαστεί με εξετάσεις που περιγράφονται στον οδηγό εξετάσεων αίματος, ιδιαίτερα όταν υπάρχει ανάγκη για συνολική εκτίμηση του καρδιομεταβολικού κινδύνου.

14

Χρειάζεται προετοιμασία;

Για τη μέτρηση της HbA1c δεν απαιτείται νηστεία. Ο ασθενής μπορεί να φάει πριν από την αιμοληψία και μπορεί να κάνει την εξέταση οποιαδήποτε ώρα της ημέρας. Αυτό είναι ένα από τα πρακτικά πλεονεκτήματα της εξέτασης, ειδικά σε ανθρώπους που δυσκολεύονται να έρθουν πρωί ή να παραμείνουν νηστικοί.

Ωστόσο, υπάρχει μια σημαντική διευκρίνιση: αν μαζί με την HbA1c ζητηθούν εξετάσεις όπως γλυκόζη νηστείας, ινσουλίνη νηστείας ή HOMA-IR, τότε η νηστεία μπορεί να απαιτείται λόγω αυτών των εξετάσεων και όχι λόγω της HbA1c. Για αυτό, όταν ο έλεγχος είναι μεταβολικός και περιλαμβάνει περισσότερες παραμέτρους, είναι προτιμότερο να ακολουθείται η οδηγία του εργαστηρίου ή του ιατρού.

Δεν χρειάζεται διακοπή φαρμάκων για την HbA1c, εκτός αν ο θεράπων ιατρός έχει δώσει διαφορετική οδηγία για άλλο λόγο. Ο ασθενής δεν πρέπει να σταματά αντιδιαβητικά φάρμακα, ινσουλίνη ή άλλα φάρμακα μόνος του πριν από την εξέταση.

Πριν από την αιμοληψία είναι χρήσιμο να αναφέρεται αν υπάρχει γνωστή αναιμία, θαλασσαιμία, αιμοσφαιρινοπάθεια, πρόσφατη αιμορραγία, μετάγγιση, κύηση, χρόνια νεφρική νόσος ή θεραπεία με ερυθροποιητίνη. Αυτές οι πληροφορίες δεν αλλάζουν απαραίτητα τη διαδικασία της αιμοληψίας, αλλά αλλάζουν την ερμηνεία του αποτελέσματος.

Αν η εξέταση γίνεται για παρακολούθηση διαβήτη, καλό είναι ο ασθενής να έχει μαζί του προηγούμενες τιμές HbA1c και, αν υπάρχουν, πρόσφατες αυτομετρήσεις σακχάρου. Η σύγκριση με το παρελθόν βοηθά πολύ περισσότερο από την απομονωμένη ανάγνωση μιας τιμής.

15

Συχνές ερωτήσεις

16

Τι να θυμάστε

Η HbA1c είναι ένας από τους πιο χρήσιμους δείκτες για τη συνολική εικόνα του σακχάρου, αλλά δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν απόλυτη αλήθεια χωρίς πλαίσιο. Η δύναμή της είναι ότι δείχνει τον μέσο γλυκαιμικό έλεγχο σε βάθος χρόνου. Ο περιορισμός της είναι ότι εξαρτάται από τα ερυθρά αιμοσφαίρια και δεν δείχνει ημερήσιες διακυμάνσεις.

• Η HbA1c δείχνει τη μέση γλυκαιμική εικόνα περίπου 2–3 μηνών.
• Δεν χρειάζεται νηστεία, εκτός αν μαζί ζητηθούν σάκχαρο, ινσουλίνη ή HOMA-IR.
• <5.7% θεωρείται φυσιολογικό, 5.7–6.4% προδιαβήτης και ≥6.5% συμβατό με διαβήτη, με κατάλληλη επιβεβαίωση.
• Σε γνωστό διαβήτη, ο συχνός γενικός στόχος για πολλούς ενήλικες είναι <7%, αλλά εξατομικεύεται.
• Αναιμία, αιμοσφαιρινοπάθειες, μετάγγιση, κύηση και νεφρική νόσος μπορούν να αλλοιώσουν το αποτέλεσμα.
• Όταν η HbA1c δεν συμφωνεί με τις μετρήσεις σακχάρου, χρειάζεται συμπληρωματικός έλεγχος.
• Η HbA1c δεν αντικαθιστά τη γλυκόζη νηστείας, την OGTT, την αυτομέτρηση ή το CGM όταν αυτά χρειάζονται.
• Για πρώιμη μεταβολική επιβάρυνση, η συνδυασμένη αξιολόγηση με ινσουλίνη και HOMA-IR μπορεί να είναι πιο χρήσιμη από την HbA1c μόνη της.

17

Κλείστε ραντεβού & βιβλιογραφία

Ερμηνεία αποτελεσμάτων εξέτασης HbA1c από ιατρό στο εργαστήριό μας.
Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

Ενημέρωση για εξετάσεις, φάρμακα και οδηγούς υγείας

Λάβετε σύντομες, ιατρικά επιμελημένες ενημερώσεις για εργαστηριακές εξετάσεις, σωστή προετοιμασία, φάρμακα, συχνές παρενέργειες και νέα άρθρα του Μικροβιολογικού Εργαστηρίου Λαμίας.

Email για λήψη ενημέρωσης*

Η ενημέρωση είναι εκπαιδευτική και δεν υποκαθιστά την ιατρική αξιολόγηση, την οδηγία του θεράποντος ιατρού ή του φαρμακοποιού.

Βιβλιογραφία