1Τι σημαίνουν οι εύκολες μελανιές και η αιμορραγία

Οι εύκολες μελανιές και η αιμορραγία σημαίνουν ότι κάπου στη διαδικασία της αιμόστασης υπάρχει αυξημένη ευαισθησία, καθυστέρηση ή διαταραχή. Αυτό δεν σημαίνει πάντα σοβαρή νόσο. Μπορεί να οφείλεται σε λεπτότερο δέρμα, μικροτραυματισμούς, ηλικία, έντονη άσκηση, φάρμακα ή συμπληρώματα. Όταν όμως οι μελανιές εμφανίζονται χωρίς σαφή χτύπημα, είναι μεγάλες, επαναλαμβάνονται, συνοδεύονται από αιμορραγίες από μύτη ή ούλα ή υπάρχει παρατεταμένη αιμορραγία μετά από τραύμα, τότε χρειάζεται οργανωμένη αξιολόγηση.

Η λέξη «αιμορραγία» δεν περιγράφει μόνο το εμφανές αίμα. Περιλαμβάνει και πιο ήπια σημεία, όπως συχνές μελανιές στα πόδια, μικρές κόκκινες κουκκίδες στο δέρμα, έντονη αιμορραγία στην περίοδο, αίμα στα ούλα μετά το βούρτσισμα, ρινορραγίες που κρατούν αρκετά, παρατεταμένη αιμορραγία μετά από εξαγωγή δοντιού ή μεγάλη μελανιά μετά από αιμοληψία. Η σημαντική ερώτηση δεν είναι μόνο «υπάρχει μελανιά;», αλλά «γιατί εμφανίζεται, πόσο συχνά εμφανίζεται και αν υπάρχουν και άλλα σημεία αιμορραγικής διάθεσης».

Η αιμόσταση βασίζεται κυρίως σε τρία επίπεδα: τα αιμοφόρα αγγεία, τα αιμοπετάλια και τους παράγοντες πήξης. Τα αιμοπετάλια δημιουργούν το αρχικό «πώμα» στο σημείο τραυματισμού. Οι παράγοντες πήξης σταθεροποιούν αυτό το πώμα με ινώδες, ώστε η αιμορραγία να σταματήσει. Αν το πρόβλημα αφορά κυρίως τα αιμοπετάλια ή τη λειτουργία τους, συχνά βλέπουμε αιμορραγίες από βλεννογόνους, όπως μύτη, ούλα και έντονη περίοδο. Αν αφορά παράγοντες πήξης, μπορεί να υπάρχει πιο βαθιά αιμορραγία, μεγάλα αιματώματα ή αιμορραγία μετά από επέμβαση.

Για αυτό ο εργαστηριακός έλεγχος πρέπει να είναι στοχευμένος. Η γενική αίματος και τα αιμοπετάλια δείχνουν αν υπάρχει ποσοτικό πρόβλημα στα κύτταρα του αίματος. Το INR και το aPTT ελέγχουν διαφορετικά μονοπάτια της πήξης. Το ινωδογόνο βοηθά στην εκτίμηση της τελικής φάσης σχηματισμού θρόμβου. Ο ειδικός έλεγχος προστίθεται όταν η κλινική εικόνα το δικαιολογεί.

2Πότε μια μελανιά είναι συχνό εύρημα και πότε θέλει έλεγχο

Μία μεμονωμένη μελανιά μετά από χτύπημα είναι συνήθως αναμενόμενη. Η μελανιά δημιουργείται όταν μικρά αγγεία κάτω από το δέρμα σπάνε και μικρή ποσότητα αίματος διαχέεται στους ιστούς. Στην αρχή μπορεί να είναι μπλε, μωβ ή κόκκινη, μετά να γίνει πράσινη ή κίτρινη και τελικά να απορροφηθεί. Σε άτομα με λεπτό δέρμα, σε μεγαλύτερη ηλικία, μετά από έντονη δραστηριότητα ή σε σημεία που χτυπούν συχνά, όπως κνήμες και χέρια, οι μελανιές μπορεί να είναι πιο συχνές χωρίς να υποκρύπτουν απαραίτητα σοβαρή διαταραχή πήξης.

Έλεγχος χρειάζεται όταν η εικόνα δεν ταιριάζει με απλό τραυματισμό. Για παράδειγμα, μελανιές μεγάλου μεγέθους χωρίς ανάμνηση χτυπήματος, πολλές μελανιές σε διαφορετικά σημεία, μελανιές στον κορμό ή στην πλάτη χωρίς αιτία, μελανιές που εμφανίζονται ξαφνικά σε άτομο που δεν είχε παρόμοιο ιστορικό, αιμορραγία που δεν σταματά εύκολα ή συνδυασμός με πυρετό, έντονη αδυναμία, ωχρότητα, ίκτερο ή απώλεια βάρους πρέπει να αξιολογούνται.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η αλλαγή από το «φυσιολογικό» του ίδιου ατόμου. Ένας άνθρωπος μπορεί να έχει πάντα λίγες μελανιές στα πόδια. Άλλος όμως μπορεί να αρχίσει ξαφνικά να εμφανίζει εκτεταμένες μελανιές, ρινορραγίες και αιμορραγία από τα ούλα. Η δεύτερη εικόνα είναι πιο ύποπτη, ακόμη και αν οι μελανιές φαίνονται μικρότερες. Η χρονική εξέλιξη, η συχνότητα και η συνοδεία άλλων συμπτωμάτων είναι συχνά πιο σημαντικές από το χρώμα της μελανιάς.

Η αξιολόγηση δεν πρέπει να περιορίζεται σε μία εξέταση. Ένα φυσιολογικό INR δεν αποκλείει διαταραχή αιμοπεταλίων ή νόσο von Willebrand. Ένα φυσιολογικό aPTT δεν αποκλείει ήπια αιμορραγική προδιάθεση. Ένας φυσιολογικός αριθμός αιμοπεταλίων δεν σημαίνει απαραίτητα ότι τα αιμοπετάλια λειτουργούν σωστά. Για αυτό ο ιατρός συνδυάζει τα συμπτώματα με τα αποτελέσματα και αποφασίζει αν αρκεί βασικός έλεγχος ή χρειάζεται ειδικότερο αιματολογικό πάνελ.

3Σημάδια που χρειάζονται άμεση ιατρική εκτίμηση

Ορισμένα συμπτώματα μαζί με μελανιές ή αιμορραγία χρειάζονται άμεση ιατρική εκτίμηση και όχι απλή αναμονή για εξετάσεις ρουτίνας. Μεγάλη αιμορραγία που δεν σταματά με πίεση, αίμα στα κόπρανα ή μαύρα κόπρανα, αίμα στα ούρα, εμετός με αίμα, έντονος πονοκέφαλος μετά από χτύπημα, σύγχυση, λιποθυμία, δύσπνοια, πόνος στο στήθος, έντονη αδυναμία ή απότομη πτώση της πίεσης είναι σημεία που πρέπει να αντιμετωπίζονται άμεσα.

Άμεση εκτίμηση χρειάζεται επίσης όταν εμφανίζονται πολλές μικρές κόκκινες ή μωβ κουκκίδες στο δέρμα, οι λεγόμενες πετέχειες, ειδικά αν συνοδεύονται από πυρετό, κακουχία ή αιμορραγία από βλεννογόνους. Οι πετέχειες μπορεί να σχετίζονται με χαμηλά αιμοπετάλια, λοίμωξη, φλεγμονή, φάρμακα ή άλλες αιματολογικές καταστάσεις. Δεν πρέπει να ερμηνεύονται μεμονωμένα από φωτογραφία ή περιγραφή.

Σε ασθενείς που λαμβάνουν αντιπηκτική αγωγή, όπως ακενοκουμαρόλη, βαρφαρίνη, ηπαρίνη, νεότερα από του στόματος αντιπηκτικά ή αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα, η αιμορραγία έχει διαφορετική βαρύτητα. Η εμφάνιση μεγάλης μελανιάς, αιμορραγίας από μύτη που επιμένει, αίματος στα ούρα ή γαστρεντερικής αιμορραγίας πρέπει να συζητείται άμεσα με ιατρό. Σε όσους παρακολουθούνται με INR, η σωστή ερμηνεία γίνεται σε σχέση με τον θεραπευτικό στόχο και όχι με έναν γενικό αριθμό.

Σημαντικό είναι να μην διακόπτονται απότομα αντιπηκτικά ή αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα χωρίς ιατρική οδηγία. Η διακοπή μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο θρόμβωσης, εγκεφαλικού ή άλλου σοβαρού συμβάματος. Αν υπάρχει αιμορραγία, ο ιατρός θα αποφασίσει αν χρειάζεται έλεγχος INR, aPTT, αιμοπεταλίων, νεφρικής λειτουργίας, ηπατικών δοκιμασιών ή ειδικότερος έλεγχος ανάλογα με το φάρμακο.

4Πώς σταματά φυσιολογικά μια αιμορραγία

Για να καταλάβουμε ποιες εξετάσεις χρειάζονται, πρέπει πρώτα να καταλάβουμε πώς σταματά φυσιολογικά μια αιμορραγία. Όταν τραυματίζεται ένα αγγείο, ο οργανισμός ενεργοποιεί άμεσα μηχανισμούς για να περιορίσει την απώλεια αίματος. Το αγγείο συσπάται, τα αιμοπετάλια προσκολλώνται στο σημείο της βλάβης και στη συνέχεια ενεργοποιείται η αλυσίδα των παραγόντων πήξης, ώστε να σχηματιστεί σταθερό πλέγμα ινώδους.

Η πρώτη φάση αφορά κυρίως τα αιμοπετάλια και το τοίχωμα των αγγείων. Όταν υπάρχει πρόβλημα σε αυτή τη φάση, η αιμορραγία είναι συχνά επιφανειακή ή βλεννογονική. Μπορεί να εκδηλωθεί με ρινορραγίες, ουλορραγία, εύκολες μελανιές, πετέχειες ή πολύ έντονη περίοδο. Σε αυτή την ομάδα ανήκουν οι ποσοτικές διαταραχές αιμοπεταλίων, οι διαταραχές λειτουργίας αιμοπεταλίων και η νόσος von Willebrand.

Η δεύτερη φάση αφορά τους παράγοντες πήξης. Εδώ εντάσσονται εξετάσεις όπως PT/INR και aPTT. Το PT/INR ελέγχει κυρίως την εξωγενή και κοινή οδό της πήξης, ενώ το aPTT ελέγχει κυρίως την ενδογενή και κοινή οδό. Διαταραχές σε παράγοντες πήξης μπορεί να οδηγήσουν σε παρατεταμένη αιμορραγία μετά από χειρουργείο, οδοντιατρική πράξη ή τραυματισμό, σε βαθύτερα αιματώματα ή σε πιο σοβαρά αιμορραγικά επεισόδια.

Η τρίτη φάση είναι η ισορροπία ανάμεσα στη δημιουργία και στη λύση του θρόμβου. Το ινωδογόνο είναι βασικό υπόστρωμα για τη δημιουργία ινώδους, ενώ τα D-Dimer δείχνουν ότι έχει προηγηθεί σχηματισμός και διάσπαση ινώδους. Τα D-Dimer δεν είναι εξέταση για «μελανιές» από μόνα τους, αλλά μπορεί να έχουν θέση σε ειδικά σενάρια, όπως υποψία διάχυτης ενδαγγειακής πήξης, θρόμβωσης ή έντονης ενεργοποίησης πήξης και ινωδόλυσης.

5Το ιστορικό που αλλάζει την ερμηνεία

Στις εύκολες μελανιές και στην αιμορραγία, το ιστορικό είναι συχνά τόσο σημαντικό όσο και οι εξετάσεις. Ο ίδιος εργαστηριακός αριθμός μπορεί να έχει διαφορετική σημασία σε διαφορετικούς ασθενείς. Ένα ήπια παρατεταμένο aPTT σε έναν ασθενή χωρίς ποτέ αιμορραγία μπορεί να έχει άλλη ερμηνεία από το ίδιο aPTT σε άτομο με ιστορικό αιμορραγίας μετά από εξαγωγή δοντιού, έντονη περίοδο και οικογενειακό ιστορικό αιμορραγικής διαταραχής.

Ο ιατρός συνήθως ρωτά αν οι μελανιές εμφανίζονται από παιδική ηλικία ή είναι νέο φαινόμενο. Ρωτά αν υπήρξε αιμορραγία μετά από χειρουργείο, εξαγωγή δοντιού, γέννα, τραυματισμό ή ενέσεις. Ρωτά για ρινορραγίες, αιμορραγία από ούλα, έντονη ή παρατεταμένη περίοδο, αναιμία, ανάγκη για σίδηρο ή μεταγγίσεις. Ρωτά επίσης αν υπάρχει συγγενής με παρόμοια συμπτώματα, γνωστή αιμορροφιλία, νόσο von Willebrand ή ανεξήγητη αιμορραγία.

Η ηλικία έναρξης είναι κρίσιμη. Αιμορραγική τάση από παιδική ηλικία ή εφηβεία μπορεί να δείχνει κληρονομικό υπόβαθρο, ειδικά αν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό. Αντίθετα, αιμορραγία που εμφανίζεται ξαφνικά σε μεγαλύτερη ηλικία μπορεί να σχετίζεται με φάρμακα, ηπατική νόσο, νεφρική δυσλειτουργία, επίκτητους αναστολείς πήξης, αυτοάνοσα νοσήματα, αιματολογική νόσο ή άλλες καταστάσεις που χρειάζονται στοχευμένη διερεύνηση.

Σημαντικό είναι και το είδος της αιμορραγίας. Οι επιφανειακές αιμορραγίες, όπως πετέχειες, μύτη, ούλα και περίοδος, κατευθύνουν περισσότερο προς αιμοπετάλια ή von Willebrand. Τα μεγάλα βαθιά αιματώματα, οι αιμορραγίες σε αρθρώσεις ή οι παρατεταμένες αιμορραγίες μετά από επέμβαση κατευθύνουν περισσότερο προς παράγοντες πήξης. Αυτή η διάκριση δεν είναι απόλυτη, αλλά βοηθά να επιλεγεί σωστά ο αρχικός και ο ειδικός εργαστηριακός έλεγχος.

6Φάρμακα και συμπληρώματα που αυξάνουν την αιμορραγική τάση

Πολύ συχνά, οι εύκολες μελανιές και η αιμορραγία σχετίζονται με φάρμακα. Αντιπηκτικά, αντιαιμοπεταλιακά, μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, κορτικοστεροειδή, ορισμένα αντικαταθλιπτικά, κάποια αντιβιοτικά και συνδυασμοί φαρμάκων μπορεί να επηρεάσουν την πήξη, τη λειτουργία των αιμοπεταλίων ή το δέρμα. Η ερώτηση «τι φάρμακα παίρνετε;» είναι βασικό μέρος της διερεύνησης και πρέπει να περιλαμβάνει και φάρμακα χωρίς συνταγή.

Αν ο ασθενής λαμβάνει ακενοκουμαρόλη ή βαρφαρίνη, το INR είναι βασική εξέταση παρακολούθησης. Αν το INR είναι πάνω από τον θεραπευτικό στόχο, αυξάνεται ο κίνδυνος αιμορραγίας. Αν είναι κάτω από τον στόχο, μπορεί να αυξάνεται ο θρομβωτικός κίνδυνος. Η ερμηνεία απαιτεί να γνωρίζουμε γιατί λαμβάνει ο ασθενής το φάρμακο, ποιος είναι ο στόχος INR, αν άλλαξε πρόσφατα δόση, διατροφή ή άλλο φάρμακο και αν υπάρχει λοίμωξη ή ηπατική διαταραχή.

Τα νεότερα από του στόματος αντιπηκτικά, όπως αναστολείς Xa ή θρομβίνης, δεν παρακολουθούνται συνήθως με INR όπως τα κουμαρινικά. Αυτό σημαίνει ότι ένα «φυσιολογικό INR» δεν αποδεικνύει ότι δεν υπάρχει αντιπηκτική δράση. Σε ειδικές περιπτώσεις μπορεί να χρειαστούν ειδικότερες εξετάσεις, όπως anti-Xa για ορισμένα φάρμακα ή άλλος έλεγχος ανάλογα με το κλινικό σενάριο, τη νεφρική λειτουργία και τον χρόνο λήψης της τελευταίας δόσης.

Συμπληρώματα και φυτικά σκευάσματα επίσης έχουν σημασία. Ωμέγα-3 σε υψηλές δόσεις, σκόρδο, ginkgo, ginseng, βιταμίνη Ε και άλλα προϊόντα μπορεί να επηρεάσουν την αιμορραγική τάση σε ορισμένα άτομα, ιδιαίτερα όταν συνδυάζονται με αντιπηκτικά ή αντιαιμοπεταλιακά. Πριν από επέμβαση ή οδοντιατρική πράξη, ο ασθενής πρέπει να ενημερώνει τον ιατρό για όλα τα φάρμακα και συμπληρώματα, όχι μόνο για όσα θεωρεί «σοβαρά».

7Ποιες εξετάσεις πήξης ζητούνται πρώτα

Ο αρχικός έλεγχος για εύκολες μελανιές και αιμορραγία πρέπει να απαντά σε απλές αλλά κρίσιμες ερωτήσεις: υπάρχουν αρκετά αιμοπετάλια; λειτουργεί περίπου σωστά η βασική οδός πήξης; υπάρχει ένδειξη κατανάλωσης παραγόντων; υπάρχει αναιμία από απώλεια αίματος; υπάρχει ηπατική ή νεφρική διαταραχή που μπορεί να επηρεάζει την αιμόσταση; Ανάλογα με τις απαντήσεις, ο έλεγχος επεκτείνεται.

Στην πράξη, οι πρώτες εξετάσεις συχνά περιλαμβάνουν γενική αίματος με αιμοπετάλια, επίχρισμα περιφερικού αίματος όταν χρειάζεται, PT/INR, aPTT και ινωδογόνο. Σε ειδικά σενάρια μπορεί να προστεθούν D-Dimer, ηπατικές δοκιμασίες, νεφρική λειτουργία, CRP, σίδηρος/φερριτίνη αν υπάρχει υποψία χρόνιας απώλειας αίματος, καθώς και ειδικότερες εξετάσεις αιμόστασης.

Το σημαντικό είναι ότι οι εξετάσεις αυτές λειτουργούν ως χάρτης και όχι ως αυτόματη διάγνωση. Ένα μη φυσιολογικό αποτέλεσμα δείχνει κατεύθυνση. Ένα φυσιολογικό αποτέλεσμα μειώνει την πιθανότητα ορισμένων διαταραχών, αλλά δεν αποκλείει όλες τις αιμορραγικές παθήσεις. Αν το ιστορικό είναι έντονο, η διερεύνηση συνεχίζεται ακόμη και όταν οι βασικές εξετάσεις είναι φυσιολογικές.

8Γενική αίματος και αιμοπετάλια

Η γενική αίματος είναι η βασική εξέταση πρώτης γραμμής όταν υπάρχουν εύκολες μελανιές ή αιμορραγία. Δείχνει αν υπάρχει αναιμία, αν τα λευκά αιμοσφαίρια είναι φυσιολογικά και κυρίως αν ο αριθμός των αιμοπεταλίων είναι χαμηλός, φυσιολογικός ή αυξημένος. Τα αιμοπετάλια είναι απαραίτητα για το πρώτο στάδιο της αιμόστασης. Όταν είναι πολύ χαμηλά, αυξάνεται η πιθανότητα αιμορραγίας, πετεχειών, ουλορραγίας ή ρινορραγιών.

Η εξέταση αιμοπεταλίων δεν πρέπει να διαβάζεται απομονωμένα. Έχει σημασία αν η πτώση είναι νέα ή χρόνια, αν συνυπάρχει αναιμία ή χαμηλά λευκά, αν υπάρχουν άτυπα κύτταρα, αν ο ασθενής έχει λοίμωξη, αυτοάνοσο νόσημα, ηπατοπάθεια, σπληνομεγαλία ή λαμβάνει φάρμακα που μπορούν να μειώσουν τα αιμοπετάλια. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρειάζεται επιβεβαίωση με επίχρισμα, γιατί μπορεί να υπάρχει ψευδώς χαμηλή μέτρηση λόγω συσσωμάτωσης αιμοπεταλίων στο σωληνάριο.

Φυσιολογικός αριθμός αιμοπεταλίων δεν αποκλείει διαταραχή λειτουργίας αιμοπεταλίων. Ένας ασθενής μπορεί να έχει αρκετά αιμοπετάλια, αλλά αυτά να μη λειτουργούν σωστά λόγω φαρμάκων, νεφρικής ανεπάρκειας, κληρονομικής διαταραχής ή άλλης αιτίας. Σε τέτοιες περιπτώσεις μπορεί να υπάρχουν συμπτώματα αιμορραγίας από βλεννογόνους, παρότι η γενική αίματος φαίνεται καθησυχαστική ως προς τον αριθμό των αιμοπεταλίων.

Η αιμοσφαιρίνη και ο αιματοκρίτης βοηθούν επίσης. Ένα άτομο με έντονη περίοδο, συχνές ρινορραγίες ή χρόνια μικρή αιμορραγία μπορεί να εμφανίσει σιδηροπενική αναιμία. Η αναιμία δεν εξηγεί πάντα την αιμορραγία, αλλά δείχνει ότι η απώλεια αίματος έχει κλινική σημασία. Για αυτό, σε ασθενείς με αιμορραγική εικόνα, η γενική αίματος δεν είναι απλώς «τυπική» εξέταση· είναι το σημείο εκκίνησης για την εκτίμηση βαρύτητας.

9PT, χρόνος προθρομβίνης και INR

Το PT και το INR ελέγχουν κυρίως την εξωγενή και την κοινή οδό της πήξης. Στην καθημερινή πράξη, το INR είναι ιδιαίτερα γνωστό επειδή χρησιμοποιείται για παρακολούθηση ασθενών που λαμβάνουν ανταγωνιστές βιταμίνης Κ, όπως ακενοκουμαρόλη ή βαρφαρίνη. Όμως το PT/INR έχει θέση και στην αξιολόγηση αιμορραγίας, ηπατικής λειτουργίας, έλλειψης βιταμίνης Κ, διαταραχών παραγόντων πήξης και καταστάσεων κατανάλωσης.

Παρατεταμένο PT/INR μπορεί να εμφανιστεί σε διάφορες καταστάσεις. Μπορεί να σχετίζεται με αντιπηκτική αγωγή, ηπατική δυσλειτουργία, χαμηλή βιταμίνη Κ, δυσαπορρόφηση, χολοστατική νόσο, χρήση ορισμένων αντιβιοτικών, βαριά νόσο ή κατανάλωση παραγόντων πήξης. Για αυτό ένα αυξημένο INR σε ασθενή που δεν λαμβάνει αντιπηκτικά χρειάζεται πάντα εξήγηση. Δεν είναι απλώς «λίγο πηχτό» ή «λίγο αραιό» αίμα· είναι ένδειξη ότι πρέπει να αξιολογηθεί ο μηχανισμός πήξης και το συνολικό κλινικό πλαίσιο.

Σε ασθενή με αντιπηκτικά, το INR δεν ερμηνεύεται με έναν γενικό φυσιολογικό στόχο. Υπάρχει θεραπευτικός στόχος που εξαρτάται από την ένδειξη της αγωγής. Άλλος στόχος μπορεί να υπάρχει για κολπική μαρμαρυγή, άλλος για μηχανική βαλβίδα και άλλος για συγκεκριμένα θρομβωτικά νοσήματα. Αν το INR είναι υψηλότερο από τον στόχο, αυξάνεται ο αιμορραγικός κίνδυνος. Αν είναι χαμηλότερο, μπορεί να μην υπάρχει επαρκής προστασία από θρόμβωση.

Το INR δεν είναι όμως εξέταση που αποκλείει όλες τις αιμορραγικές διαταραχές. Ένας ασθενής με φυσιολογικό INR μπορεί να έχει νόσο von Willebrand, διαταραχή αιμοπεταλίων ή άλλες καταστάσεις. Γι’ αυτό, όταν υπάρχουν εύκολες μελανιές και αιμορραγία, το INR πρέπει να συνεκτιμάται με aPTT, αιμοπετάλια, ινωδογόνο, ιστορικό και φάρμακα.

10aPTT: πότε παρατείνεται και τι σημαίνει

Το aPTT είναι βασική εξέταση πήξης που ελέγχει κυρίως την ενδογενή και την κοινή οδό της πήξης. Ζητείται συχνά όταν υπάρχει ανεξήγητη αιμορραγία, εύκολες μελανιές, προεγχειρητικός έλεγχος, παρακολούθηση συγκεκριμένων μορφών ηπαρίνης ή υποψία διαταραχής παραγόντων πήξης. Η παράταση του aPTT δεν έχει μία μόνο ερμηνεία και γι’ αυτό χρειάζεται προσεκτική προσέγγιση.

Παρατεταμένο aPTT μπορεί να εμφανιστεί σε ελλείψεις παραγόντων πήξης, σε παρουσία αναστολέων, σε ηπαρίνη, σε ορισμένες καταστάσεις με lupus anticoagulant ή σε προαναλυτικά προβλήματα δείγματος. Το σημαντικό είναι ότι ορισμένες αιτίες παρατεταμένου aPTT σχετίζονται με αιμορραγία, ενώ άλλες όχι απαραίτητα. Για παράδειγμα, το lupus anticoagulant μπορεί να παρατείνει το aPTT στο εργαστήριο, αλλά κλινικά συνδέεται συχνότερα με θρομβωτικό και όχι αιμορραγικό κίνδυνο, ανάλογα με το συνολικό πλαίσιο.

Αν υπάρχει παρατεταμένο aPTT, ο ιατρός μπορεί να ζητήσει επανάληψη, έλεγχο δείγματος, mixing study, ειδικούς παράγοντες πήξης, lupus anticoagulant ή ειδικότερο αιματολογικό έλεγχο. Η σωστή επιλογή εξαρτάται από το αν ο ασθενής αιμορραγεί, αν υπάρχει ιστορικό θρόμβωσης, αν λαμβάνει αντιπηκτικά, αν πρόκειται να χειρουργηθεί και αν το εύρημα είναι νέο ή παλιό.

Το aPTT είναι πολύ χρήσιμο, αλλά δεν πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο του. Φυσιολογικό aPTT δεν αποκλείει όλες τις αιμορραγικές διαταραχές. Ήπιες μορφές νόσου von Willebrand ή διαταραχές αιμοπεταλίων μπορεί να έχουν φυσιολογικό aPTT. Αντίθετα, παρατεταμένο aPTT χωρίς αιμορραγικό ιστορικό μπορεί να οδηγήσει σε διαφορετική διερεύνηση. Η ερμηνεία πρέπει πάντα να ξεκινά από τον ασθενή και όχι μόνο από τον αριθμό.

11Ινωδογόνο και D-Dimer

Το ινωδογόνο είναι πρωτεΐνη που παράγεται κυρίως στο ήπαρ και μετατρέπεται σε ινώδες, το οποίο σταθεροποιεί τον θρόμβο. Χαμηλό ινωδογόνο μπορεί να σχετίζεται με αυξημένο αιμορραγικό κίνδυνο, ειδικά σε βαριά αιμορραγία, διάχυτη ενδαγγειακή πήξη, σοβαρή ηπατική νόσο ή σπάνιες κληρονομικές διαταραχές. Αυξημένο ινωδογόνο μπορεί να εμφανιστεί σε φλεγμονή, λοίμωξη, κύηση, κάπνισμα ή άλλες καταστάσεις οξείας φάσης.

Η εξέταση ινωδογόνου είναι χρήσιμη όταν η εικόνα δεν εξηγείται μόνο από PT/INR και aPTT ή όταν υπάρχει υποψία κατανάλωσης παραγόντων πήξης. Σε σοβαρή αιμορραγία, χαμηλό ινωδογόνο μπορεί να είναι κλινικά σημαντικό. Σε ήπιες καθημερινές μελανιές, όμως, δεν είναι πάντα εξέταση πρώτης γραμμής αν δεν υπάρχει άλλο στοιχείο που να την υποστηρίζει.

Τα D-Dimer δείχνουν ότι έχει σχηματιστεί και έχει διασπαστεί ινώδες. Είναι πολύ χρήσιμα σε συγκεκριμένους αλγορίθμους για θρόμβωση, όταν χρησιμοποιούνται με βάση την κλινική πιθανότητα. Δεν είναι όμως ειδική εξέταση για την αιτία μιας μελανιάς. Μπορεί να αυξηθούν σε θρόμβωση, φλεγμονή, λοίμωξη, χειρουργείο, τραύμα, κύηση, κακοήθεια, μεγάλη ηλικία και πολλές άλλες καταστάσεις.

Στην αξιολόγηση αιμορραγίας, D-Dimer και ινωδογόνο αποκτούν ιδιαίτερη σημασία όταν υπάρχει υποψία έντονης ενεργοποίησης πήξης και ινωδόλυσης, όπως σε διάχυτη ενδαγγειακή πήξη ή σε βαριά συστηματική νόσο. Για τον ασθενή, το πρακτικό μήνυμα είναι ότι τα D-Dimer δεν πρέπει να ερμηνεύονται μόνα τους. Ένα αυξημένο D-Dimer δεν σημαίνει αυτόματα θρόμβωση και ένα φυσιολογικό D-Dimer δεν αντικαθιστά την ιατρική εκτίμηση όταν υπάρχουν σοβαρά συμπτώματα.

12Ηπατικές, νεφρικές και βασικές βιοχημικές εξετάσεις

Η πήξη δεν εξαρτάται μόνο από τις «κλασικές» εξετάσεις πήξης. Το ήπαρ παράγει πολλούς παράγοντες πήξης, ενώ η βιταμίνη Κ είναι απαραίτητη για τη σωστή λειτουργία ορισμένων από αυτούς. Γι’ αυτό, όταν υπάρχει παρατεταμένο PT/INR, αιμορραγική τάση ή υποψία ηπατικής νόσου, ο έλεγχος συχνά περιλαμβάνει ALT, AST, γ-GT, ALP, χολερυθρίνη και αλβουμίνη. Οι ηπατικές δοκιμασίες βοηθούν να φανεί αν υπάρχει ηπατοκυτταρική βλάβη, χολόσταση ή άλλη διαταραχή που επηρεάζει την αιμόσταση.

Η νεφρική λειτουργία έχει επίσης σημασία. Σε προχωρημένη νεφρική δυσλειτουργία μπορεί να επηρεαστεί η λειτουργία των αιμοπεταλίων, ακόμη και όταν ο αριθμός τους δεν είναι πολύ χαμηλός. Επιπλέον, πολλά αντιπηκτικά φάρμακα επηρεάζονται από τη νεφρική λειτουργία. Αν η κάθαρση μειωθεί, μπορεί να αυξηθεί η αντιπηκτική δράση και ο αιμορραγικός κίνδυνος. Για αυτό η κρεατινίνη και το eGFR είναι πρακτικά σημαντικές εξετάσεις σε ασθενείς με αιμορραγία που λαμβάνουν αντιπηκτικά.

Η χολερυθρίνη, η γ-GT και η ALP βοηθούν όταν υπάρχει υποψία χολόστασης ή μειωμένης απορρόφησης βιταμίνης Κ. Η βιταμίνη Κ είναι απαραίτητη για την παραγωγή λειτουργικών παραγόντων πήξης. Σε δυσαπορρόφηση, παρατεταμένη χρήση ορισμένων αντιβιοτικών, διαταραχές χολής ή κακή θρέψη, μπορεί να εμφανιστεί παράταση PT/INR. Η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται από ιατρό, γιατί η αυθαίρετη λήψη βιταμίνης Κ μπορεί να επηρεάσει αντιπηκτική αγωγή.

Σε χρόνια ή επαναλαμβανόμενη αιμορραγία, χρήσιμες μπορεί να είναι και εξετάσεις σιδήρου, φερριτίνης και τρανσφερρίνης, ειδικά σε γυναίκες με έντονη περίοδο ή σε άτομα με χρόνια απώλεια αίματος. Η φερριτίνη δεν είναι εξέταση πήξης, αλλά βοηθά να φανεί αν η αιμορραγία έχει οδηγήσει σε σιδηροπενία. Έτσι ο έλεγχος δεν απαντά μόνο στο «γιατί ματώνω», αλλά και στο «τι επίπτωση είχε αυτό στον οργανισμό».

13Νόσος von Willebrand και ειδικός έλεγχος

Η νόσος von Willebrand είναι από τις συχνότερες κληρονομικές αιμορραγικές διαταραχές και μπορεί να εκδηλωθεί με εύκολες μελανιές, ρινορραγίες, αιμορραγία από ούλα, έντονη περίοδο, παρατεταμένη αιμορραγία μετά από οδοντιατρική πράξη ή χειρουργείο και αιμορραγία μετά τον τοκετό. Σε ήπιες μορφές μπορεί να περάσει απαρατήρητη για χρόνια, επειδή οι βασικές εξετάσεις πήξης μπορεί να είναι φυσιολογικές ή μόνο οριακά επηρεασμένες.

Ο παράγοντας von Willebrand βοηθά τα αιμοπετάλια να προσκολληθούν στο σημείο βλάβης και μεταφέρει τον παράγοντα VIII. Όταν λείπει ή δεν λειτουργεί σωστά, η πρώτη φάση της αιμόστασης γίνεται λιγότερο αποτελεσματική. Γι’ αυτό η εικόνα συχνά μοιάζει με διαταραχή αιμοπεταλίων: βλεννογονικές αιμορραγίες, έντονη περίοδος, ρινορραγίες και εύκολες μελανιές.

Ο ειδικός έλεγχος συνήθως μπορεί να περιλαμβάνει VWF antigen, VWF activity και factor VIII, ενώ σε επιλεγμένες περιπτώσεις χρειάζονται επιπλέον εξετάσεις για ταξινόμηση τύπου. Τα αποτελέσματα επηρεάζονται από την ομάδα αίματος, το στρες, τη φλεγμονή, την κύηση, ορμονικούς παράγοντες και άλλες καταστάσεις. Για αυτό, πολλές φορές χρειάζεται επανάληψη ή αξιολόγηση από αιματολόγο, ειδικά όταν το ιστορικό είναι ισχυρό αλλά οι τιμές είναι οριακές.

Η νόσος von Willebrand είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα όπου ένα φυσιολογικό INR ή aPTT δεν κλείνει πάντα το θέμα. Αν υπάρχει έντονη αιμορραγική εικόνα, οικογενειακό ιστορικό ή επαναλαμβανόμενη αιμορραγία από βλεννογόνους, ο ιατρός μπορεί να προχωρήσει σε ειδικό πάνελ. Η διάγνωση έχει πρακτική σημασία, γιατί αλλάζει την προετοιμασία πριν από χειρουργείο, οδοντιατρικές πράξεις, τοκετό ή επεμβατικές εξετάσεις.

14Διαταραχές λειτουργίας αιμοπεταλίων

Τα αιμοπετάλια δεν αρκεί να υπάρχουν σε φυσιολογικό αριθμό. Πρέπει και να λειτουργούν σωστά. Διαταραχές λειτουργίας αιμοπεταλίων μπορεί να είναι κληρονομικές ή επίκτητες. Συχνότερα στην καθημερινή πράξη, η λειτουργία τους επηρεάζεται από φάρμακα, όπως ασπιρίνη, κλοπιδογρέλη, μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη και άλλα σκευάσματα. Μπορεί επίσης να επηρεαστεί από νεφρική ανεπάρκεια, αιματολογικά νοσήματα ή συστηματικές παθήσεις.

Η κλινική εικόνα συχνά περιλαμβάνει αιμορραγίες από βλεννογόνους: μύτη, ούλα, έντονη περίοδος, μικρές αιμορραγίες μετά από οδοντιατρική πράξη ή εύκολες επιφανειακές μελανιές. Οι πετέχειες μπορεί επίσης να εμφανιστούν όταν υπάρχει πρόβλημα στον αριθμό ή στη λειτουργία των αιμοπεταλίων. Αυτά τα συμπτώματα δεν είναι ειδικά, αλλά κατευθύνουν τον ιατρό να εξετάσει την πρωτογενή αιμόσταση.

Ο αρχικός έλεγχος περιλαμβάνει γενική αίματος και αιμοπετάλια. Αν ο αριθμός είναι φυσιολογικός αλλά η υποψία παραμένει, ο ιατρός μπορεί να ζητήσει ειδικές εξετάσεις λειτουργίας αιμοπεταλίων ή να παραπέμψει σε αιματολογική αξιολόγηση. Η επιλογή εξέτασης εξαρτάται από τη διαθεσιμότητα, το ιστορικό, τα φάρμακα και το κλινικό ερώτημα. Δεν είναι όλες οι εξετάσεις λειτουργίας αιμοπεταλίων κατάλληλες για κάθε ασθενή ή κάθε χρονική στιγμή.

Πολύ σημαντικό είναι να αναφέρεται πρόσφατη λήψη ασπιρίνης, αντιφλεγμονωδών ή αντιαιμοπεταλιακών. Ακόμη και μία «απλή» παυσίπονη αγωγή μπορεί να αλλάξει την ερμηνεία. Αν ο έλεγχος γίνεται πριν από επέμβαση, ο ιατρός πρέπει να γνωρίζει ακριβώς τι λαμβάνει ο ασθενής, πότε το έλαβε τελευταία φορά και για ποια ένδειξη, ώστε να μη γίνει επικίνδυνη διακοπή ή λανθασμένη καθησύχαση.

15Περίοδος, ρινορραγίες, ούλα και μικρές αιμορραγίες

Η έντονη περίοδος είναι ένα από τα πιο συχνά σημεία που μπορεί να αποκαλύψουν αιμορραγική προδιάθεση, ιδιαίτερα σε εφήβους και νέες γυναίκες. Δεν σημαίνει ότι κάθε έντονη περίοδος οφείλεται σε διαταραχή πήξης. Μπορεί να σχετίζεται με γυναικολογικά αίτια, ορμονικές διαταραχές, ινομυώματα, πολύποδες ή άλλους παράγοντες. Όταν όμως συνυπάρχουν εύκολες μελανιές, ρινορραγίες, ουλορραγία, αναιμία ή οικογενειακό ιστορικό, ο έλεγχος αιμόστασης έχει μεγαλύτερη σημασία.

Οι ρινορραγίες είναι επίσης συχνές και πολλές φορές οφείλονται σε τοπικούς λόγους, όπως ξηρότητα, αλλεργική ρινίτιδα, τραυματισμός, έντονο φύσημα ή ανατομικοί παράγοντες. Αν όμως είναι συχνές, διαρκούν αρκετά, χρειάζονται ιατρική παρέμβαση ή συνοδεύονται από άλλα αιμορραγικά σημεία, πρέπει να αξιολογείται και η αιμόσταση. Το ίδιο ισχύει για τα ούλα που ματώνουν χωρίς εμφανή περιοδοντικό λόγο ή σε ένταση δυσανάλογη με το βούρτσισμα.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο βασικός έλεγχος μπορεί να περιλαμβάνει γενική αίματος, αιμοπετάλια, PT/INR, aPTT και ινωδογόνο. Αν το ιστορικό είναι συμβατό με διαταραχή πρωτογενούς αιμόστασης, μπορεί να χρειαστεί ειδικός έλεγχος von Willebrand ή λειτουργίας αιμοπεταλίων. Αν υπάρχει αναιμία ή κόπωση, ελέγχονται επίσης σίδηρος και φερριτίνη, επειδή η χρόνια απώλεια αίματος μπορεί να οδηγήσει σε σιδηροπενία.

Η σωστή ερώτηση δεν είναι μόνο «πόσο αίμα βλέπω», αλλά αν το σύμπτωμα είναι επαναλαμβανόμενο, αν επηρεάζει την καθημερινότητα και αν υπάρχει αντικειμενική συνέπεια όπως αναιμία. Για παράδειγμα, μια γυναίκα που αλλάζει πολύ συχνά σερβιέτες, έχει θρόμβους στην περίοδο, αισθάνεται έντονη κόπωση και έχει χαμηλή φερριτίνη χρειάζεται οργανωμένη διερεύνηση, όχι μόνο σύσταση «να πάρει σίδηρο» χωρίς αναζήτηση αιτίας.

16Παιδιά, έφηβοι και νέοι ενήλικες

Στα παιδιά, οι μελανιές είναι συχνές λόγω παιχνιδιού, πτώσεων και μικροτραυματισμών. Συνήθως εμφανίζονται στα γόνατα, στις κνήμες και σε σημεία που χτυπούν εύκολα. Όμως οι πολλές μελανιές χωρίς σαφές ιστορικό, οι μελανιές σε ασυνήθιστα σημεία, οι πετέχειες, οι επαναλαμβανόμενες ρινορραγίες, η αιμορραγία μετά από μικρές επεμβάσεις ή η έντονη αιμορραγία μετά από εξαγωγή δοντιού χρειάζονται ιατρική εκτίμηση.

Στην παιδική και εφηβική ηλικία έχει σημασία αν τα συμπτώματα υπήρχαν από μικρή ηλικία. Κληρονομικές διαταραχές, όπως νόσος von Willebrand ή σπανιότερες διαταραχές παραγόντων πήξης, μπορεί να εμφανιστούν με ήπια ή μέτρια συμπτώματα. Σε κορίτσια, η πολύ έντονη αιμορραγία από τις πρώτες περιόδους μπορεί να είναι σημαντικό στοιχείο. Δεν πρέπει να θεωρείται πάντα «φυσιολογικό στην αρχή» όταν είναι πολύ έντονη ή προκαλεί αναιμία.

Ο αρχικός εργαστηριακός έλεγχος σε παιδιά πρέπει να γίνεται με καθαρή ένδειξη και σωστή αιμοληψία. Περιλαμβάνει συχνά γενική αίματος, αιμοπετάλια και βασικές εξετάσεις πήξης. Σε ειδικά σενάρια μπορεί να χρειαστεί ειδικός αιματολογικός έλεγχος. Η ερμηνεία πρέπει να γίνεται με παιδιατρική και αιματολογική προσέγγιση, γιατί οι τιμές, οι αιτίες και η πιθανότητα κληρονομικών καταστάσεων μπορεί να διαφέρουν από τους ενήλικες.

Στους νέους ενήλικες, ιδιαίτερη σημασία έχουν τα χειρουργεία, οι αθλητικοί τραυματισμοί, η έντονη περίοδος, τα οδοντιατρικά περιστατικά και το οικογενειακό ιστορικό. Ένας νέος άνθρωπος που αιμορραγεί πολύ μετά από εξαγωγή δοντιού ή έχει ιστορικό συχνών ρινορραγιών από παιδί δεν πρέπει να ελέγχεται μόνο με μία γενική αίματος. Χρειάζεται να αξιολογηθεί αν υπάρχει διαταραχή πρωτογενούς αιμόστασης ή παραγόντων πήξης.

17Πριν από επέμβαση, οδοντιατρική πράξη ή ενδοσκόπηση

Πριν από χειρουργείο, οδοντιατρική πράξη, βιοψία, ενδοσκόπηση ή άλλη επεμβατική διαδικασία, ο έλεγχος πήξης δεν πρέπει να γίνεται μηχανικά για όλους με τον ίδιο τρόπο. Το πιο σημαντικό είναι το ιστορικό αιμορραγίας και η φαρμακευτική αγωγή. Ένας ασθενής με παλαιότερη αιμορραγία μετά από επέμβαση χρειάζεται διαφορετική προσέγγιση από έναν ασθενή χωρίς ποτέ αιμορραγικό επεισόδιο.

Οι συχνότερες αρχικές εξετάσεις είναι γενική αίματος με αιμοπετάλια, PT/INR και aPTT, με προσθήκη ινωδογόνου ή άλλων εξετάσεων όπου υπάρχει ένδειξη. Αν ο ασθενής λαμβάνει αντιπηκτικά ή αντιαιμοπεταλιακά, η διαχείριση πρέπει να γίνεται από τον θεράποντα ιατρό ή τον ιατρό που οργανώνει την πράξη. Η απόφαση για διακοπή, συνέχιση ή γεφύρωση αγωγής εξαρτάται από τον αιμορραγικό κίνδυνο της πράξης και τον θρομβωτικό κίνδυνο του ασθενούς.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε ασθενείς που λαμβάνουν νεότερα αντιπηκτικά. Το INR δεν χρησιμοποιείται όπως στα κουμαρινικά. Η νεφρική λειτουργία, η ώρα της τελευταίας δόσης και το είδος της επέμβασης έχουν μεγάλη σημασία. Σε ορισμένες περιπτώσεις ο έλεγχος μπορεί να περιλαμβάνει ειδικότερη μέτρηση, αλλά αυτό αποφασίζεται εξατομικευμένα και όχι ως γενικός προληπτικός έλεγχος.

Για τον ασθενή, το πρακτικό βήμα είναι να ενημερώνει έγκαιρα για όλα τα φάρμακα, προηγούμενες αιμορραγίες, αλλεργίες, συμπληρώματα και οικογενειακό ιστορικό. Αν υπάρχει γνωστή νόσος von Willebrand, αιμορροφιλία, χαμηλά αιμοπετάλια ή άλλη αιμορραγική διαταραχή, η πληροφορία πρέπει να δοθεί πριν οριστεί η πράξη. Η πρόληψη αιμορραγίας ξεκινά πριν από το ραντεβού και όχι όταν εμφανιστεί η επιπλοκή.

18Εγκυμοσύνη, λοχεία και αντιφωσφολιπιδικό σύνδρομο

Στην εγκυμοσύνη η αιμόσταση αλλάζει φυσιολογικά. Ο οργανισμός μετακινείται προς πιο «πηκτική» κατάσταση, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος αιμορραγίας στον τοκετό. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε εξέταση πήξης έχει την ίδια ερμηνεία με πριν την κύηση. Ορισμένες τιμές μπορεί να μεταβάλλονται, το ινωδογόνο συχνά αυξάνεται και η συνολική εκτίμηση πρέπει να γίνεται από τον γυναικολόγο και τον θεράποντα ιατρό.

Η έντονη αιμορραγία στην κύηση ή στη λοχεία, ιστορικό αιμορραγίας μετά από προηγούμενο τοκετό, γνωστή νόσος von Willebrand ή άλλη αιμορραγική διαταραχή χρειάζονται εξατομικευμένη προετοιμασία. Η νόσος von Willebrand μπορεί να επηρεάζεται από την κύηση, αλλά ο κίνδυνος αιμορραγίας μετά τον τοκετό παραμένει σημαντικό κλινικό θέμα σε γνωστές περιπτώσεις. Η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται πριν τον τοκετό, όχι μόνο μετά την αιμορραγία.

Το αντιφωσφολιπιδικό σύνδρομο είναι διαφορετικό θέμα: συνδέεται κυρίως με θρομβώσεις και μαιευτικές επιπλοκές, όχι με απλές μελανιές ως κύριο σύμπτωμα. Ο έλεγχος για APS περιλαμβάνει ειδικά αντιφωσφολιπιδικά αντισώματα, όπως lupus anticoagulant, αντικαρδιολιπινικά αντισώματα και αντι-β2 γλυκοπρωτεΐνη Ι, όταν υπάρχει κατάλληλη κλινική ένδειξη. Τα αντικαρδιολιπινικά αντισώματα δεν ζητούνται ως γενικός έλεγχος για κάθε άτομο με μελανιές.

Η θρομβοφιλία επίσης αφορά κυρίως αυξημένο κίνδυνο θρόμβωσης και όχι αυξημένη αιμορραγία. Χρειάζεται σε επιλεγμένα σενάρια, όπως ανεξήγητη θρόμβωση, θρόμβωση σε νεαρή ηλικία, θρόμβωση σε ασυνήθιστη θέση, ισχυρό οικογενειακό ιστορικό ή συγκεκριμένες μαιευτικές επιπλοκές. Δεν είναι το πρώτο βήμα για εύκολες μελανιές. Για εύκολες μελανιές, η αρχική κατεύθυνση είναι αιμοπετάλια, PT/INR, aPTT, ινωδογόνο και ειδική αιμόσταση ανάλογα με το ιστορικό.

19Προετοιμασία για εξετάσεις πήξης

Οι εξετάσεις πήξης χρειάζονται σωστή προαναλυτική διαδικασία. Το σωληνάριο πρέπει να γεμίσει σωστά, η αναλογία αίματος προς αντιπηκτικό να είναι κατάλληλη και το δείγμα να μεταφερθεί και να επεξεργαστεί σωστά. Μικρά προαναλυτικά προβλήματα μπορούν να επηρεάσουν PT/INR, aPTT και άλλες εξετάσεις, οδηγώντας σε ψευδή παράταση ή ανάγκη επανάληψης.

Συνήθως δεν χρειάζεται νηστεία μόνο για PT/INR ή aPTT, εκτός αν ζητούνται μαζί και βιοχημικές εξετάσεις που απαιτούν συγκεκριμένη προετοιμασία. Ο ασθενής πρέπει όμως να αναφέρει φάρμακα, αντιπηκτικά, αντιαιμοπεταλιακά, συμπληρώματα, πρόσφατη λοίμωξη, πρόσφατη επέμβαση, κύηση, αιμορραγικό επεισόδιο ή μετάγγιση. Αυτές οι πληροφορίες βοηθούν στην ερμηνεία και πολλές φορές είναι πιο σημαντικές από την ώρα της ημέρας.

Αν ο έλεγχος γίνεται για παρακολούθηση αντιπηκτικής αγωγής, η ώρα λήψης του φαρμάκου και η συνέπεια στις οδηγίες έχουν σημασία. Για INR σε κουμαρινικά, η παρακολούθηση γίνεται με βάση τον θεραπευτικό στόχο που έχει ορίσει ο ιατρός. Για άλλα αντιπηκτικά, η χρονική σχέση με τη δόση μπορεί να είναι καθοριστική αν ζητηθεί ειδικός έλεγχος. Δεν πρέπει να αλλάζει η δόση πριν από την αιμοληψία χωρίς οδηγία.

Αν υπάρχει έντονη αιμορραγία ή επείγον σύμπτωμα, η προετοιμασία δεν πρέπει να καθυστερεί την εκτίμηση. Σε επείγουσες καταστάσεις, οι εξετάσεις γίνονται άμεσα στο πλαίσιο ιατρικής αντιμετώπισης. Σε μη επείγουσα διερεύνηση, η σωστή λήψη ιστορικού και η σωστή αιμοληψία αυξάνουν την αξιοπιστία των αποτελεσμάτων και μειώνουν την ανάγκη για επαναλήψεις.

20Συχνές ερωτήσεις

21Τι να θυμάστε

Οι εύκολες μελανιές δεν σημαίνουν πάντα σοβαρή πάθηση, αλλά δεν πρέπει να αγνοούνται όταν είναι ανεξήγητες, επαναλαμβανόμενες ή συνοδεύονται από αιμορραγία. Η πιο σωστή προσέγγιση είναι να αξιολογηθεί το μοτίβο: πότε ξεκίνησαν, σε ποια σημεία εμφανίζονται, πόσο μεγάλες είναι, αν υπάρχει ρινορραγία, ουλορραγία, έντονη περίοδος, αιμορραγία μετά από τραύμα ή επέμβαση και αν υπάρχουν φάρμακα που επηρεάζουν την αιμόσταση.

Ο βασικός έλεγχος συνήθως ξεκινά με γενική αίματος και αιμοπετάλια, PT/INR, aPTT και ινωδογόνο. Ανάλογα με την εικόνα, μπορεί να προστεθούν D-Dimer, ηπατικός και νεφρικός έλεγχος, σίδηρος/φερριτίνη ή ειδικές εξετάσεις για von Willebrand και λειτουργία αιμοπεταλίων. Δεν υπάρχει ένα ενιαίο «πακέτο» που να ταιριάζει σε όλους.

Το INR και το aPTT είναι πολύ χρήσιμες εξετάσεις, αλλά δεν αποκλείουν όλες τις αιμορραγικές διαταραχές όταν είναι φυσιολογικά. Αν το ιστορικό είναι ισχυρό, η διερεύνηση μπορεί να συνεχιστεί. Αντίθετα, ένα παθολογικό αποτέλεσμα δεν σημαίνει πάντα αιμορραγική νόσο· μπορεί να οφείλεται σε φάρμακο, δείγμα, αναστολέα, φλεγμονή ή άλλη κατάσταση που χρειάζεται σωστή ερμηνεία.

Τα αντιπηκτικά, τα αντιαιμοπεταλιακά και τα συμπληρώματα πρέπει πάντα να αναφέρονται. Δεν πρέπει να διακόπτονται απότομα χωρίς ιατρική οδηγία. Η ασφαλής προσέγγιση είναι να γίνει σωστή λήψη ιστορικού, κατάλληλος εργαστηριακός έλεγχος και ερμηνεία από ιατρό με βάση τον ασθενή και όχι μόνο με βάση έναν αριθμό.

22Κλείστε ραντεβού και βιβλιογραφία

Στο εργαστήριό μας μπορεί να γίνει βασικός και στοχευμένος εργαστηριακός έλεγχος για αιμορραγική εικόνα, εύκολες μελανιές και εξετάσεις πήξης, με ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό.

Ενημέρωση για εξετάσεις, φάρμακα και οδηγούς υγείας

Λάβετε σύντομες, ιατρικά επιμελημένες ενημερώσεις για εργαστηριακές εξετάσεις, σωστή προετοιμασία, φάρμακα, συχνές παρενέργειες και νέα άρθρα του Μικροβιολογικού Εργαστηρίου Λαμίας.

Email για λήψη ενημέρωσης*

Η ενημέρωση είναι εκπαιδευτική και δεν υποκαθιστά την ιατρική αξιολόγηση, την οδηγία του θεράποντος ιατρού ή του φαρμακοποιού.

Βιβλιογραφία