aPTT εξέταση αίματος: τι δείχνει, πότε είναι αυξημένο και πώς ερμηνεύεται

1Τι είναι το aPTT

Το aPTT είναι η συντομογραφία του activated Partial Thromboplastin Time, δηλαδή του ενεργοποιημένου μερικού χρόνου θρομβοπλαστίνης. Στην καθημερινή ιατρική πράξη θα το δείτε και ως APTT ή απλώς ως εξέταση που «μετρά τον χρόνο πήξης». Πρόκειται για μία από τις βασικότερες εργαστηριακές δοκιμασίες αιμόστασης, επειδή δίνει μια πρώτη εικόνα για το αν λειτουργεί σωστά το σύστημα πήξης του αίματος.

Με απλά λόγια, στο εργαστήριο λαμβάνεται πλάσμα από το δείγμα αίματος και προστίθενται ειδικά αντιδραστήρια. Στη συνέχεια μετριέται σε πόσα δευτερόλεπτα θα σχηματιστεί θρόμβος. Ο χρόνος αυτός αντανακλά κυρίως την κατάσταση της ενδογενούς οδού και της κοινής οδού της πήξης. Γι’ αυτό το aPTT δεν είναι «γενικό τεστ για όλες τις αιμορραγίες», αλλά ένας δείκτης που εξετάζει συγκεκριμένα βήματα του μηχανισμού πήξης.

Σημαντικό είναι να θυμάστε ότι το aPTT δεν αποτελεί τελική διάγνωση. Είναι εξέταση προσανατολισμού. Ένα παθολογικό αποτέλεσμα μπορεί να οφείλεται σε πολλές διαφορετικές καταστάσεις: από λήψη ηπαρίνης και έλλειψη κάποιου παράγοντα πήξης έως αναστολείς όπως το lupus anticoagulant ή απλό προαναλυτικό λάθος στη συλλογή του δείγματος. Γι’ αυτό ποτέ δεν διαβάζουμε το aPTT μόνο του, χωρίς κλινικό ιστορικό και συμπληρωματικές εξετάσεις όπου χρειάζονται.

Στον ασθενή, η εξέταση αυτή γίνεται συνήθως στο πλαίσιο διερεύνησης αιμορραγικής διάθεσης, προεγχειρητικού ελέγχου, παρακολούθησης συγκεκριμένων αντιπηκτικών ή ελέγχου μιας απρόσμενης παράτασης σε προηγούμενο έλεγχο. Για τον λόγο αυτό, η σωστή ενημέρωση γύρω από το τι σημαίνει το αποτέλεσμα βοηθά να αποφεύγονται παρερμηνείες και περιττό άγχος.

2Τι δείχνει στην πράξη για την πήξη του αίματος

Στην πράξη, το aPTT δείχνει αν ορισμένα βασικά βήματα της πήξης λειτουργούν με φυσιολογικό ρυθμό. Δεν μετρά «αν πήζει ή δεν πήζει» το αίμα με έναν απόλυτο τρόπο, αλλά ελέγχει αν η διαδικασία είναι πιο αργή από το αναμενόμενο ή, σπανιότερα, πιο σύντομη. Επηρεάζεται κυρίως από τους παράγοντες VIII, IX, XI, XII της ενδογενούς οδού, αλλά και από τους παράγοντες της κοινής οδού όπως οι X, V, II και το ινωδογόνο.

Αυτό σημαίνει ότι το τεστ μπορεί να δώσει ένδειξη για κληρονομικές καταστάσεις όπως η αιμορροφιλία Α ή Β, για επίκτητες διαταραχές πήξης, για ύπαρξη αναστολέων, για δράση αντιπηκτικών φαρμάκων ή για συστηματικές καταστάσεις που επηρεάζουν την πήξη, όπως η βαριά ηπατική νόσος ή η διάχυτη ενδαγγειακή πήξη. Παρ’ όλα αυτά, δεν αναγνωρίζει μόνο του την ακριβή αιτία.

Ένα ακόμα κρίσιμο σημείο είναι ότι το aPTT δεν αντανακλά πάντοτε τον πραγματικό κίνδυνο αιμορραγίας με απλό, γραμμικό τρόπο. Για παράδειγμα, υπάρχουν άτομα με παράταση λόγω ανεπάρκειας του παράγοντα XII που δεν εμφανίζουν αιμορραγική διάθεση. Αντίστροφα, ένα φυσιολογικό aPTT δεν αποκλείει απόλυτα ήπια αιμορροφιλία ή ορισμένες μορφές νόσου von Willebrand. Άρα το αποτέλεσμα χρειάζεται πάντα ιατρική συσχέτιση.

Σκεφτείτε το aPTT σαν ένα σημαντικό κομμάτι του παζλ. Βοηθά πολύ όταν αξιολογείται μαζί με το ιστορικό αιμορραγιών ή θρομβώσεων, τη χρήση φαρμάκων, το PT/INR, τα αιμοπετάλια, το ινωδογόνο και, όταν χρειάζεται, πιο εξειδικευμένες δοκιμασίες. Έτσι αποφεύγονται τόσο η υποεκτίμηση όσο και η υπερερμηνεία ενός μεμονωμένου αριθμού.

3Πότε ζητείται η εξέταση

Το aPTT ζητείται όταν ο γιατρός θέλει να διερευνήσει αν υπάρχει διαταραχή στην πήξη ή όταν χρειάζεται να παρακολουθήσει συγκεκριμένη θεραπεία. Πολύ συχνά εντάσσεται σε προεγχειρητικό έλεγχο, αλλά η χρησιμότητά του είναι μεγαλύτερη όταν υπάρχει σαφής κλινικός λόγος και όχι απλώς ως «τυπική εξέταση ρουτίνας» χωρίς ιστορικό.

Οι πιο συχνές ενδείξεις περιλαμβάνουν:

• εύκολες μελανιές ή αιμορραγίες χωρίς προφανή λόγο
• συχνές ρινορραγίες, παρατεταμένη αιμορραγία από μικρά τραύματα ή μετά από οδοντιατρικές πράξεις
• βαριές εμμηνορρυσίες
• έλεγχο πριν από επέμβαση όταν υπάρχει ιστορικό αιμορραγίας ή λήψη αντιπηκτικών
• παρακολούθηση θεραπείας με μη κλασματοποιημένη ηπαρίνη
• διερεύνηση ύποπτης θρομβοφιλίας ή αντιφωσφολιπιδικού συνδρόμου όταν υπάρχει παράταση του aPTT
• επανέλεγχο παθολογικού προηγούμενου αποτελέσματος

Στην καθημερινή πράξη, πολλοί ασθενείς εκπλήσσονται όταν μαθαίνουν ότι το aPTT μπορεί να ζητηθεί ακόμα και σε άτομα με θρόμβωση και όχι μόνο με αιμορραγία. Ο λόγος είναι ότι ένας από τους πιο γνωστούς αναστολείς που παρατείνουν το aPTT, το lupus anticoagulant, συνδέεται περισσότερο με θρομβωτική τάση παρά με αιμορραγία. Αυτό είναι ένα από τα σημεία που κάνουν την εξέταση ενδιαφέρουσα αλλά και σχετικά σύνθετη στην ερμηνεία της.

Επίσης, το aPTT μπορεί να ζητηθεί μαζί με PT/INR, γενική αίματος, ινωδογόνο, D-dimer και εξετάσεις ηπατικής λειτουργίας, ώστε ο γιατρός να αποκτήσει πληρέστερη εικόνα. Σε ορισμένες περιπτώσεις αρκεί ένας επανέλεγχος. Σε άλλες, το παθολογικό αποτέλεσμα ανοίγει τον δρόμο για πιο στοχευμένο αιματολογικό έλεγχο.

4Πώς γίνεται η εξέταση αίματος

Η εξέταση γίνεται με απλή αιμοληψία από φλέβα του χεριού. Το αίμα συλλέγεται σε ειδικό σωληνάριο με κιτρικό νάτριο, συνήθως με μπλε πώμα. Αυτό το αντιπηκτικό είναι απαραίτητο για να διατηρηθεί το δείγμα κατάλληλο για μελέτη της πήξης στο εργαστήριο. Στη συνέχεια παρασκευάζεται πλάσμα και το δείγμα αναλύεται με ειδικό αναλυτή πήξης.

Παρότι για τον ασθενή πρόκειται για μια συνηθισμένη αιμοληψία, για το εργαστήριο η σωστή λήψη είναι ιδιαίτερα σημαντική. Το σωληνάριο πρέπει να γεμίσει σωστά, γιατί η αναλογία αίματος προς κιτρικό πρέπει να είναι ακριβής. Αν το σωληνάριο είναι σημαντικά υπογεμισμένο, το αποτέλεσμα μπορεί να βγει ψευδώς παρατεταμένο. Το ίδιο μπορεί να συμβεί αν το δείγμα είναι πηγμένο, αν έχει ληφθεί από γραμμή με υπολείμματα ηπαρίνης ή αν η επεξεργασία του δεν γίνει σωστά.

Μετά τη λήψη, το δείγμα φτάνει στο εργαστήριο, φυγοκεντρείται και απομονώνεται το πλάσμα. Κατόπιν προστίθενται ενεργοποιητές, φωσφολιπίδια και ασβέστιο, ώστε να ξεκινήσει τεχνητά η διαδικασία πήξης υπό ελεγχόμενες συνθήκες. Ο αναλυτής καταγράφει τον χρόνο μέχρι τον σχηματισμό θρόμβου, δηλαδή το aPTT.

Για τον ασθενή, η διαδικασία διαρκεί ελάχιστα λεπτά. Το πιο σημαντικό είναι να ενημερώσει το προσωπικό για τυχόν αντιπηκτικά φάρμακα, πρόσφατες ενδοφλέβιες θεραπείες, γνωστή διαταραχή πήξης ή αιμοληψία από φλεβική γραμμή. Αυτές οι πληροφορίες βοηθούν το εργαστήριο και τον γιατρό να κρίνουν αν το αποτέλεσμα αντανακλά την πραγματική κατάσταση ή αν χρειάζεται προσοχή στην ερμηνεία.

5Προετοιμασία πριν από την αιμοληψία

Για το aPTT συνήθως δεν απαιτείται νηστεία, εκτός αν ο γιατρός έχει ζητήσει και άλλες εξετάσεις μαζί που χρειάζονται νηστικός ασθενής. Παρ’ όλα αυτά, η σωστή προετοιμασία δεν αφορά μόνο το φαγητό. Το πιο κρίσιμο είναι η ακριβής ενημέρωση για τα φάρμακα και το κλινικό ιστορικό.

Πριν από την αιμοληψία, καλό είναι να αναφέρετε:

• αν παίρνετε ηπαρίνη, βαρφαρίνη ή νεότερα αντιπηκτικά όπως apixaban, rivaroxaban, dabigatran, edoxaban
• αν έχετε κάνει πρόσφατα ένεση ηπαρίνης ή νοσηλεύεστε με ενδοφλέβια αντιπηκτική αγωγή
• αν έχετε ιστορικό αιμορροφιλίας, νόσου von Willebrand, θρομβώσεων ή αντιφωσφολιπιδικού συνδρόμου
• αν έχετε ηπατοπάθεια, βαριά λοίμωξη ή πρόσφατη μεγάλη αιμορραγία
• αν η αιμοληψία πρόκειται να γίνει από καθετήρα ή γραμμή που μπορεί να έχει ξεπλυθεί με ηπαρίνη

Στην πράξη, πολλοί παθολογικοί χρόνοι πήξης ερμηνεύονται λανθασμένα επειδή δεν έχει δηλωθεί το κατάλληλο φάρμακο ή ο χρόνος λήψης του. Για παράδειγμα, ένα aPTT μπορεί να είναι παρατεταμένο λόγω αντιπηκτικού και όχι λόγω πρωτοπαθούς αιμορραγικής νόσου. Άλλοτε πάλι ένα φυσιολογικό αποτέλεσμα δεν αποκλείει πλήρως το φαρμακευτικό αποτέλεσμα, ιδίως με ορισμένα νεότερα αντιπηκτικά.

Αν ο γιατρός ζητά ειδικό αιματολογικό έλεγχο μετά από παθολογικό aPTT, είναι πιθανό να δώσει ξεχωριστές οδηγίες για το πότε πρέπει να γίνει η αιμοληψία σε σχέση με τη φαρμακευτική αγωγή. Σε τέτοιες περιπτώσεις ακολουθείτε πάντα το εξατομικευμένο πλάνο και όχι γενικές οδηγίες.

6Φυσιολογικές τιμές και γιατί διαφέρουν από εργαστήριο σε εργαστήριο

Δεν υπάρχει μία μοναδική «παγκόσμια φυσιολογική τιμή» για το aPTT. Κάθε εργαστήριο χρησιμοποιεί συγκεκριμένο αναλυτή, αντιδραστήρια και δικό του εύρος αναφοράς. Έτσι, ένας χρόνος που θεωρείται φυσιολογικός σε ένα εργαστήριο μπορεί να είναι οριακά αυξημένος σε άλλο. Για αυτό πρέπει πάντα να κοιτάτε το αποτέλεσμα μαζί με τα όρια αναφοράς που γράφονται δίπλα.

Συχνά, οι φυσιολογικές τιμές ενηλίκων κυμαίνονται περίπου στις 25–37 δευτερόλεπτα, αλλά το ακριβές εύρος εξαρτάται από το εργαστήριο. Το σημαντικό δεν είναι να απομνημονεύσει κανείς έναν αριθμό, αλλά να καταλάβει ότι μικρές αποκλίσεις κοντά στα όρια μπορεί να απαιτούν απλώς επανέλεγχο, ενώ πιο έντονες αποκλίσεις χρειάζονται συστηματικότερη διερεύνηση.

Οι τιμές επίσης επηρεάζονται από την ηλικία. Στα νεογνά, ιδίως στα πρόωρα, το aPTT μπορεί να είναι φυσιολογικά μεγαλύτερο σε σχέση με τους ενήλικες. Επιπλέον, σε ιδιαίτερες κλινικές συνθήκες, ο γιατρός δεν ενδιαφέρεται μόνο για το αν η τιμή είναι «μέσα ή έξω» από τα όρια, αλλά για το πόσο απέχει από το προηγούμενο αποτέλεσμα και με ποιο κλινικό πλαίσιο συνδυάζεται.

7Παρατεταμένο aPTT: τι σημαίνει

Ένα παρατεταμένο aPTT σημαίνει ότι στο εργαστήριο ο σχηματισμός θρόμβου καθυστέρησε περισσότερο από το αναμενόμενο. Αυτό δεν έχει μία μόνο εξήγηση. Οι κυριότερες κατηγορίες αιτιών είναι: λήψη αντιπηκτικών, έλλειψη παραγόντων πήξης, παρουσία αναστολέων, συστηματικά νοσήματα ή προαναλυτικό πρόβλημα στο δείγμα.

Από φαρμακευτικής πλευράς, η πιο κλασική αιτία είναι η μη κλασματοποιημένη ηπαρίνη. Από τις διαταραχές παραγόντων, το παρατεταμένο aPTT μπορεί να σχετίζεται με ανεπάρκεια των παραγόντων VIII, IX ή XI, δηλαδή καταστάσεις που συχνά συνοδεύονται από αιμορραγική τάση. Υπάρχουν όμως και ελλείψεις, όπως του παράγοντα XII, που παρατείνουν το aPTT χωρίς να προκαλούν συνήθως κλινική αιμορραγία.

Μια άλλη σημαντική ομάδα αιτιών είναι οι αναστολείς. Στην κατηγορία αυτή ανήκει το lupus anticoagulant, που παρατείνει το τεστ στο εργαστήριο επειδή παρεμβαίνει στη φωσφολιπιδιοεξαρτώμενη δοκιμασία. Παρά το όνομά του, δεν σημαίνει «αντιπηκτικό» μέσα στο σώμα. Αντίθετα, συνδέεται συχνότερα με θρομβώσεις και όχι με αιμορραγία. Επίσης, παρατεταμένο aPTT μπορεί να εμφανιστεί σε επίκτητους αναστολείς παραγόντων, όπως στον επίκτητο αναστολέα του παράγοντα VIII.

Σε πιο γενικό επίπεδο, η προχωρημένη ηπατική δυσλειτουργία, η σοβαρή κατανάλωση παραγόντων πήξης, η διάχυτη ενδαγγειακή πήξη και άλλες βαριές καταστάσεις μπορούν επίσης να παρατείνουν το aPTT. Τέλος, δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε το ενδεχόμενο ψευδώς παθολογικού αποτελέσματος λόγω λήψης από γραμμή με ηπαρίνη, λανθασμένης αναλογίας αίματος-κιτρικού ή ακατάλληλης διαχείρισης του δείγματος.

Γι’ αυτό, ένα παρατεταμένο aPTT συνήθως οδηγεί σε δεύτερο βήμα διερεύνησης και όχι σε άμεσο συμπέρασμα. Το συχνότερο επόμενο βήμα είναι να αξιολογηθεί μαζί με το PT/INR και, αν χρειάζεται, να γίνει mixing study, ώστε να διαχωριστεί αν πιθανότερα υπάρχει έλλειψη παράγοντα ή αναστολέας.

8Χαμηλό ή βραχύ aPTT: έχει σημασία;

Οι περισσότεροι ασθενείς ανησυχούν όταν βλέπουν αυξημένο aPTT, όμως μερικές φορές η τιμή βγαίνει βραχύτερη από το εύρος αναφοράς. Ένα χαμηλό ή βραχύ aPTT συνήθως δεν έχει την ίδια κλασική διαγνωστική βαρύτητα με την παράταση, αλλά δεν πρέπει να αγνοείται αυτόματα χωρίς σκέψη.

Σε αρκετές περιπτώσεις ένα βραχύ aPTT μπορεί να σχετίζεται με αυξημένα επίπεδα factor VIII, με φλεγμονώδη κατάσταση, stress response, κύηση ή άλλες συνθήκες που συνοδεύονται από αυξημένη δραστηριότητα του συστήματος πήξης. Υπάρχουν επίσης μελέτες που το συνδέουν με τάση υπερπηκτικότητας σε ορισμένα κλινικά πλαίσια. Παρ’ όλα αυτά, η μεμονωμένη τιμή δεν αρκεί για να πει κανείς ότι ένα άτομο έχει θρομβοφιλία.

Πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη το ενδεχόμενο προαναλυτικού σφάλματος, όπως τεχνικά ζητήματα στη λήψη ή στον χειρισμό του δείγματος που μπορεί να συντομεύσουν τεχνητά τον χρόνο. Έτσι, όταν ένα βραχύ aPTT δεν ταιριάζει με το κλινικό πλαίσιο, η πιο λογική κίνηση είναι συνήθως ο επανέλεγχος και όχι η άμεση ετικέτα «υπερπηκτικότητα».

Στην πράξη, αν το aPTT είναι λίγο βραχύ αλλά ο ασθενής δεν έχει ιστορικό θρόμβωσης, δεν λαμβάνει ύποπτα φάρμακα και οι υπόλοιπες εξετάσεις είναι φυσιολογικές, πολύ συχνά η τιμή αυτή δεν έχει αυτόνομη κλινική σημασία. Αντίθετα, αν υπάρχει ιστορικό θρομβώσεων, επαναλαμβανόμενες απώλειες κύησης ή έντονη φλεγμονώδης δραστηριότητα, ο γιατρός μπορεί να εξετάσει την εικόνα πιο προσεκτικά.

9aPTT και PT/INR μαζί: πώς διαβάζονται

Η σωστή ερμηνεία του aPTT γίνεται σχεδόν πάντα μαζί με το PT/INR. Το PT ελέγχει περισσότερο την εξωγενή και την κοινή οδό πήξης, ενώ το aPTT την ενδογενή και την κοινή οδό. Ο συνδυασμός των δύο εξετάσεων βοηθά τον γιατρό να κατευθυνθεί πολύ πιο σωστά προς την πιθανή αιτία.

Αυτός ο συνδυασμός είναι ιδιαίτερα χρήσιμος όταν προσπαθούμε να ξεχωρίσουμε αν μια διαταραχή περιορίζεται κυρίως στην ενδογενή οδό ή αν επηρεάζεται γενικότερα ο μηχανισμός πήξης. Έτσι, για παράδειγμα, το isolated prolonged aPTT κατευθύνει διαφορετικά τη διερεύνηση από ένα αποτέλεσμα όπου είναι παθολογικά και το PT και το aPTT.

Στην κλινική πράξη, η ανάγνωση των χρόνων πήξης γίνεται ακόμα πιο ουσιαστική όταν συνδυαστεί με τα αιμοπετάλια, το ινωδογόνο και το ιστορικό. Δύο πανομοιότυποι αριθμοί μπορεί να έχουν τελείως διαφορετική σημασία σε έναν ασθενή με αιμορραγία μετά από χειρουργείο και σε έναν άλλο με προηγούμενο επεισόδιο εν τω βάθει φλεβοθρόμβωσης.

10aPTT και αντιπηκτικά φάρμακα

Το aPTT συνδέεται στενά με τα αντιπηκτικά, αλλά όχι με τον ίδιο τρόπο για όλα τα φάρμακα. Η πιο κλασική χρήση του είναι η παρακολούθηση της μη κλασματοποιημένης ηπαρίνης. Σε αυτή την περίπτωση η παράταση του aPTT είναι αναμενόμενη και αξιολογείται θεραπευτικά με βάση πρωτόκολλα του εκάστοτε νοσοκομείου ή εργαστηρίου.

Με τη χαμηλού μοριακού βάρους ηπαρίνη η σχέση είναι διαφορετική. Το aPTT συνήθως δεν είναι το κατάλληλο εργαλείο παρακολούθησης. Όταν χρειάζεται εργαστηριακή παρακολούθηση, προτιμώνται ειδικές δοκιμασίες όπως η anti-Xa. Το ίδιο ισχύει σε αρκετές περιπτώσεις και για τα νεότερα από του στόματος αντιπηκτικά (DOACs), όπου το aPTT μπορεί να επηρεάζεται απρόβλεπτα ανάλογα με το φάρμακο και το αντιδραστήριο, χωρίς να προσφέρει αξιόπιστη ποσοτική εκτίμηση της αντιπηκτικής δράσης.

Έτσι, ένα φυσιολογικό aPTT δεν αποκλείει με ασφάλεια κλινικά σημαντικά επίπεδα DOACs. Αντίστροφα, μια παράταση δεν σημαίνει πάντα ότι γνωρίζουμε πόση είναι η δράση του φαρμάκου. Γι’ αυτό, όταν ο στόχος είναι η ακριβής εκτίμηση της αντιπηκτικής επίδρασης, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει πιο εξειδικευμένη δοκιμασία, ανάλογα με το φάρμακο.

Υπάρχει και ένα ακόμα πρακτικό σημείο: όταν διερευνάται παθολογικό aPTT για πιθανό lupus anticoagulant ή διαταραχή πήξης, η παρουσία αντιπηκτικού μπορεί να μπερδέψει σοβαρά την εικόνα. Σε αυτές τις περιπτώσεις η σωστή χρονική απόσταση από το φάρμακο ή η χρήση κατάλληλων ειδικών μεθόδων στο εργαστήριο είναι συχνά απαραίτητη για αξιόπιστο αποτέλεσμα.

11aPTT σε εγκυμοσύνη, παιδιά και ειδικές ομάδες

Η ερμηνεία του aPTT αλλάζει ανάλογα με την ηλικία και το κλινικό πλαίσιο. Στα νεογνά, και ιδιαίτερα στα πρόωρα, οι χρόνοι πήξης μπορεί να είναι φυσιολογικά διαφορετικοί από τους ενήλικες. Αυτό σημαίνει ότι τα παιδιατρικά δείγματα δεν πρέπει να διαβάζονται πάντα με τα ίδια αντανακλαστικά όπως στους ενήλικες.

Στην εγκυμοσύνη, το σύστημα πήξης μεταβάλλεται φυσιολογικά προς πιο υπερπηκτική κατάσταση. Το aPTT μπορεί να είναι φυσιολογικό ή ελαφρώς συντομότερο σε ορισμένες γυναίκες, ιδίως λόγω αύξησης ορισμένων παραγόντων. Ωστόσο, ένα σαφώς παρατεταμένο aPTT στην κύηση χρειάζεται αξιολόγηση, ιδιαίτερα αν συνδυάζεται με ιστορικό αποβολών, θρομβώσεων ή γνωστών αυτοάνοσων νοσημάτων. Σε τέτοιες περιπτώσεις μπαίνει συχνά στο τραπέζι και ο έλεγχος για αντιφωσφολιπιδικά αντισώματα.

Στους ηλικιωμένους, η ερμηνεία περιπλέκεται επειδή είναι συχνότερη η λήψη πολλών φαρμάκων, τα συνοδά νοσήματα και η ηπατική ή νεφρική δυσλειτουργία. Ένα παθολογικό aPTT σε μεγαλύτερη ηλικία μπορεί να είναι φαρμακευτικό, επίκτητο ή να σχετίζεται με συστηματική νόσο και όχι απαραίτητα με κληρονομική αιμορραγική διαταραχή.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται και οι ασθενείς με αυτοάνοσα νοσήματα, κακοήθεια, βαριές λοιμώξεις ή υποψία DIC. Σε αυτούς το aPTT αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εικόνας αιμόστασης και δεν πρέπει να απομονώνεται. Ο ίδιος αριθμός μπορεί να αποκτήσει εντελώς άλλο νόημα όταν συνοδεύεται από χαμηλό ινωδογόνο, χαμηλά αιμοπετάλια ή υψηλό D-dimer.

12Τι μπορεί να επηρεάσει ή να αλλοιώσει το αποτέλεσμα

Το aPTT είναι από τις εξετάσεις που επηρεάζονται αρκετά από τον προαναλυτικό παράγοντα. Αυτό σημαίνει ότι το σωστό αποτέλεσμα αρχίζει πριν από τον αναλυτή: από τη σωστή λήψη, το σωστό σωληνάριο, τη σωστή αναλογία δείγματος και τον σωστό χειρισμό μέχρι να φτάσει στο εργαστήριο.

Οι συχνότερες πηγές αλλοίωσης είναι:

• υπογεμισμένο μπλε σωληνάριο, που αυξάνει αναλογικά το κιτρικό και μπορεί να παρατείνει ψευδώς τον χρόνο
• λήψη αίματος από γραμμή που έχει υπολείμματα ηπαρίνης
• πηγμένο δείγμα ή κακή ανάμειξη μετά τη λήψη
• καθυστέρηση στην επεξεργασία ή ακατάλληλη μεταφορά
• πολύ υψηλός αιματοκρίτης, που μπορεί να απαιτεί προσαρμογή της ποσότητας κιτρικού
• παρουσία φαρμάκων που επηρεάζουν τις δοκιμασίες πήξης

Αυτό εξηγεί γιατί ένα μεμονωμένο παθολογικό αποτέλεσμα, ειδικά όταν δεν συμφωνεί με το ιστορικό ή με προηγούμενες φυσιολογικές τιμές, συχνά χρειάζεται επανάληψη. Δεν είναι σπάνιο ένα οριακά παρατεταμένο aPTT να οφείλεται περισσότερο σε θέμα δείγματος παρά σε αληθινή διαταραχή πήξης.

Για τον ασθενή, το πρακτικό συμπέρασμα είναι απλό: αν το αποτέλεσμα είναι απρόσμενο, δεν σημαίνει ότι «κάτι σοβαρό βρέθηκε» από την πρώτη στιγμή. Πολύ συχνά το σωστό επόμενο βήμα είναι να επαναληφθεί το τεστ υπό σωστές συνθήκες και με ενημερωμένο ιστορικό φαρμάκων. Η καλή επικοινωνία μεταξύ ασθενούς, γιατρού και εργαστηρίου μειώνει σημαντικά τα ψευδή ευρήματα.

13Ποιες εξετάσεις ακολουθούν όταν το aPTT είναι παθολογικό

Όταν το aPTT βγει παθολογικό, η επόμενη κίνηση δεν είναι ίδια για όλους. Εξαρτάται από το αν υπάρχει αιμορραγία, θρόμβωση, φαρμακευτική αγωγή ή τυχαίο εύρημα. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχει μια γενική λογική διερεύνησης που ακολουθείται συχνά στην κλινική πράξη.

Το mixing test είναι ιδιαίτερα χρήσιμο. Αν το aPTT διορθωθεί μετά την ανάμειξη με φυσιολογικό πλάσμα, αυτό συνηγορεί περισσότερο υπέρ έλλειψης παράγοντα. Αν δεν διορθωθεί, αυξάνεται η πιθανότητα να υπάρχει αναστολέας, όπως lupus anticoagulant ή ειδικός αναστολέας παράγοντα. Παρ’ όλα αυτά, και εδώ η τελική ερμηνεία χρειάζεται έμπειρη προσέγγιση, γιατί δεν είναι κάθε περίπτωση απολύτως «καθαρή».

Συνολικά, ο στόχος δεν είναι να γίνουν πολλές εξετάσεις αδιακρίτως, αλλά να γίνει ο σωστός έλεγχος, στη σωστή σειρά, με βάση τα συμπτώματα και το ιστορικό.

14Πότε χρειάζεται πιο γρήγορη ιατρική αξιολόγηση

Ένα μεμονωμένο παθολογικό aPTT χωρίς συμπτώματα δεν είναι πάντα επείγον. Υπάρχουν όμως περιπτώσεις όπου η ταχύτερη αξιολόγηση είναι σημαντική. Αν το παθολογικό αποτέλεσμα συνοδεύεται από ενεργό αιμορραγία, εκτεταμένες μελανιές, αίμα στα ούρα ή στα κόπρανα, σοβαρή αιμορραγία μετά από μικρό τραυματισμό ή αιμορραγία μετά από επέμβαση, ο έλεγχος πρέπει να γίνει άμεσα.

Γρήγορη αξιολόγηση χρειάζεται επίσης όταν υπάρχει:

• αιμορραγία σε ασθενή που λαμβάνει αντιπηκτικά
• υποψία επίκτητου αναστολέα παράγοντα, ιδιαίτερα σε ξαφνική μεγάλη παράταση με αιμορραγία
• ιστορικό επανειλημμένων θρομβώσεων ή αποβολών με παράταση του aPTT και υποψία αντιφωσφολιπιδικού συνδρόμου
• σοβαρή λοίμωξη, shock ή υποψία DIC
• σημαντικά παθολογικός συνδυασμός aPTT, PT, ινωδογόνου και αιμοπεταλίων

Ακόμα και όταν ο ασθενής αισθάνεται καλά, ένα σαφώς παθολογικό εύρημα πριν από προγραμματισμένη επέμβαση δεν πρέπει να αγνοείται. Σε τέτοια περίπτωση συχνά απαιτείται επανέλεγχος ή και συμπληρωματική διερεύνηση πριν προχωρήσει το χειρουργείο, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος αιμορραγικών ή θρομβωτικών επιπλοκών.

Το πιο χρήσιμο είναι να αντιμετωπίζεται το aPTT ως εργαστηριακό μήνυμα που χρειάζεται μετάφραση μέσα στο σωστό κλινικό πλαίσιο. Ούτε πανικός χρειάζεται, ούτε αδιαφορία. Η σοβαρότητα προκύπτει από τον συνδυασμό του αριθμού, των συμπτωμάτων και της συνολικής κλινικής εικόνας.

15Συχνές ερωτήσεις

16Τι να θυμάστε

Το aPTT είναι μία από τις βασικές εξετάσεις πήξης, αλλά δεν διαγιγνώσκει μόνο του μια συγκεκριμένη πάθηση. Δείχνει αν υπάρχει διαταραχή στον χρόνο πήξης που αφορά κυρίως την ενδογενή και κοινή οδό και χρειάζεται πάντα να ερμηνεύεται μαζί με το ιστορικό, το PT/INR, τα φάρμακα και, όταν χρειάζεται, συμπληρωματικές δοκιμασίες.

Το πιο σημαντικό πρακτικό μήνυμα είναι ότι το παρατεταμένο aPTT δεν σημαίνει πάντα αιμορραγική νόσο και το φυσιολογικό aPTT δεν αποκλείει όλες τις διαταραχές πήξης. Η ίδια τιμή μπορεί να αντιστοιχεί σε πολύ διαφορετικές καταστάσεις: από υπολειμματική ηπαρίνη στη λήψη του δείγματος έως έλλειψη παραγόντων, lupus anticoagulant ή ειδικό αναστολέα.

Γι’ αυτό, αν δείτε παθολογικό αποτέλεσμα, το σωστό επόμενο βήμα δεν είναι να προσπαθήσετε να βγάλετε μόνοι σας διάγνωση από έναν αριθμό. Χρήσιμο είναι να ελεγχθεί ξανά το ιστορικό, να αξιολογηθεί η ανάγκη για επανάληψη και, όπου χρειάζεται, να γίνει πιο στοχευμένος αιματολογικός έλεγχος.

17Κλείστε Ραντεβού & Βιβλιογραφία

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστηριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

Ενημέρωση για εξετάσεις, φάρμακα και οδηγούς υγείας

Λάβετε σύντομες, ιατρικά επιμελημένες ενημερώσεις για εργαστηριακές εξετάσεις, σωστή προετοιμασία, φάρμακα, συχνές παρενέργειες και νέα άρθρα του Μικροβιολογικού Εργαστηρίου Λαμίας.

Email για λήψη ενημέρωσης*

Η ενημέρωση είναι εκπαιδευτική και δεν υποκαθιστά την ιατρική αξιολόγηση, την οδηγία του θεράποντος ιατρού ή του φαρμακοποιού.