Πόνοι στις Αρθρώσεις: Εξετάσεις για Φλεγμονή, Αυτοάνοσα και Ουρικό Οξύ

1
Τι σημαίνει πόνος στις αρθρώσεις και γιατί δεν έχει πάντα την ίδια αιτία

Ο πόνος στις αρθρώσεις είναι σύμπτωμα, όχι διάγνωση. Μπορεί να προέρχεται από την ίδια την άρθρωση, από τους τένοντες, τους συνδέσμους, τους μύες, το οστό γύρω από την άρθρωση ή από συστηματική φλεγμονή που εκδηλώνεται με αρθραλγίες. Για αυτό δύο άνθρωποι μπορεί να λένε «πονάω στις αρθρώσεις», αλλά ο ένας να έχει οστεοαρθρίτιδα, ο άλλος ρευματοειδή αρθρίτιδα, ο τρίτος ουρική αρθρίτιδα και ο τέταρτος πόνο μετά από ίωση ή έντονη καταπόνηση.

Η εργαστηριακή διερεύνηση έχει νόημα όταν ο πόνος είναι επίμονος, υποτροπιάζει, συνοδεύεται από πρήξιμο, πρωινή δυσκαμψία, πυρετό, κόπωση, εξάνθημα, απώλεια βάρους ή όταν υπάρχουν πολλαπλές αρθρώσεις που επηρεάζονται. Στις περιπτώσεις αυτές, εξετάσεις όπως CRP, ΤΚΕ, ρευματοειδής παράγοντας RF, anti-CCP, ANA και ουρικό οξύ μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά.

Το πιο σημαντικό είναι να μη γίνεται «τυφλό πακέτο» εξετάσεων χωρίς κλινική λογική. Οι εξετάσεις πρέπει να απαντούν σε συγκεκριμένα ερωτήματα: υπάρχει φλεγμονή; υπάρχει πιθανότητα αυτοάνοσης αρθρίτιδας; υπάρχει κρυσταλλική αρθρίτιδα από ουρικό; υπάρχει ένδειξη λοίμωξης; χρειάζεται έλεγχος νεφρών, θυρεοειδούς ή βιταμίνης D; Με αυτή τη σειρά, ο εργαστηριακός έλεγχος γίνεται πιο χρήσιμος και μειώνει τον κίνδυνο λάθος ερμηνειών.

2
Πότε ο πόνος στις αρθρώσεις χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση

Υπάρχουν περιπτώσεις όπου ο πόνος στις αρθρώσεις δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως απλή ενόχληση. Άμεση ιατρική εκτίμηση χρειάζεται όταν μία άρθρωση είναι έντονα πρησμένη, θερμή, κόκκινη και πολύ επώδυνη, ειδικά αν συνυπάρχει πυρετός ή έντονη κακουχία. Σε αυτή την περίπτωση πρέπει να αποκλειστεί σηπτική αρθρίτιδα ή άλλη επείγουσα φλεγμονώδης κατάσταση. Η καθυστέρηση μπορεί να είναι επικίνδυνη, γιατί η λοίμωξη μέσα στην άρθρωση μπορεί να προκαλέσει γρήγορη βλάβη.

Άμεση αξιολόγηση χρειάζεται επίσης όταν ο πόνος εμφανίζεται μετά από τραυματισμό με αδυναμία φόρτισης, παραμόρφωση, έντονο οίδημα ή υποψία κατάγματος. Σε αυτά τα σενάρια, η απεικόνιση είναι συχνά πιο επείγουσα από τις εξετάσεις αίματος. Οι εξετάσεις αίματος έχουν υποστηρικτικό ρόλο όταν υπάρχει πυρετός, φλεγμονή, λοίμωξη ή προεγχειρητική ανάγκη.

Πιο ύπουλο είναι το σενάριο του επίμονου πόνου με πρήξιμο σε μικρές αρθρώσεις χεριών ή ποδιών, πρωινή δυσκαμψία που διαρκεί πάνω από 30–60 λεπτά και συμμετρική κατανομή. Εκεί πρέπει να εξεταστεί η πιθανότητα πρώιμης φλεγμονώδους αρθρίτιδας. Εξετάσεις όπως RF, anti-CCP, CRP και ΤΚΕ μπορούν να βοηθήσουν, αλλά η παραπομπή σε ρευματολόγο δεν πρέπει να καθυστερεί μόνο επειδή κάποια εξέταση βγήκε αρνητική.

Ανησυχητικά συνοδά στοιχεία είναι η ανεξήγητη απώλεια βάρους, νυχτερινοί ιδρώτες, επίμονος πυρετός, εξάνθημα, έλκη στο στόμα, φωτοευαισθησία, ξηροφθαλμία, ξηροστομία, αιματουρία, δύσπνοια, θωρακικός πόνος ή νευρολογικά συμπτώματα. Σε αυτά τα σενάρια ο πόνος στις αρθρώσεις μπορεί να είναι μόνο ένα μέρος συστηματικής νόσου και ο εργαστηριακός έλεγχος πρέπει να είναι πιο προσεκτικός.

3
Φλεγμονώδης ή μηχανικός πόνος – η βασική διάκριση

Το πρώτο ερώτημα δεν είναι «ποια εξέταση να κάνω;», αλλά αν ο πόνος μοιάζει περισσότερο με φλεγμονώδη ή μηχανικό. Ο μηχανικός πόνος εμφανίζεται συχνά με την κίνηση, τη φόρτιση ή την καταπόνηση και βελτιώνεται με την ανάπαυση. Παραδείγματα είναι η οστεοαρθρίτιδα, τενοντοπάθειες, καταπόνηση, παλιός τραυματισμός ή μυοσκελετική υπέρχρηση. Σε αυτά τα σενάρια οι εξετάσεις φλεγμονής μπορεί να είναι φυσιολογικές.

Ο φλεγμονώδης πόνος έχει διαφορετική συμπεριφορά. Συχνά συνοδεύεται από πρωινή δυσκαμψία, πρήξιμο, ζέστη στην άρθρωση, βελτίωση με την κίνηση και όχι με την απόλυτη ακινησία, νυχτερινό πόνο ή εξάρσεις που διαρκούν ημέρες έως εβδομάδες. Σε αυτή την κατηγορία μπαίνουν νοσήματα όπως ρευματοειδής αρθρίτιδα, ψωριασική αρθρίτιδα, σπονδυλαρθρίτιδες, ουρική αρθρίτιδα, λύκος, άλλα αυτοάνοσα και κάποιες λοιμώξεις.

Οι εξετάσεις αίματος βοηθούν κυρίως στη δεύτερη ομάδα. Η συνδυαστική αξιολόγηση δεικτών φλεγμονής δείχνει αν υπάρχει συστηματική φλεγμονώδης δραστηριότητα. Το RF και το anti-CCP βοηθούν σε υποψία ρευματοειδούς αρθρίτιδας. Τα ANA και ειδικότερα αυτοαντισώματα βοηθούν όταν υπάρχουν στοιχεία συστηματικού αυτοάνοσου. Το ουρικό οξύ βοηθά όταν υπάρχει υποψία ουρικής αρθρίτιδας, ιδίως σε κρίσεις που αφορούν μεγάλο δάκτυλο ποδιού, αστράγαλο, γόνατο ή άλλες αρθρώσεις.

Η διάκριση όμως δεν είναι πάντα καθαρή. Ένας ασθενής με οστεοαρθρίτιδα μπορεί να έχει εξάρσεις με πρήξιμο. Ένας ασθενής με ουρικό οξύ μπορεί να έχει φυσιολογική τιμή την ώρα της κρίσης. Ένας ασθενής με ρευματοειδή αρθρίτιδα μπορεί να έχει αρνητικό RF. Για αυτό η ερμηνεία δεν γίνεται από μία τιμή, αλλά από το μοτίβο των συμπτωμάτων και τον συνδυασμό εξετάσεων.

4
Ποιες πληροφορίες από τα συμπτώματα κατευθύνουν τις εξετάσεις

Πριν ζητηθούν εξετάσεις, έχει μεγάλη αξία η περιγραφή του πόνου. Το αν πονά μία άρθρωση ή πολλές, αν είναι συμμετρικός ή ασύμμετρος, αν αφορά μικρές αρθρώσεις των χεριών ή μεγάλες αρθρώσεις όπως γόνατο και ισχίο, αν υπάρχει οίδημα, αν υπάρχει πρωινή δυσκαμψία και πόσο διαρκεί, αλλάζει σημαντικά την πιθανή διάγνωση.

Πόνος σε μία άρθρωση, ξαφνικός, έντονος, με κοκκίνισμα και πρήξιμο, κατευθύνει συχνά προς ουρική αρθρίτιδα, ψευδοουρική αρθρίτιδα, λοίμωξη ή τραυματισμό. Πόνος σε πολλές μικρές αρθρώσεις των χεριών, συμμετρικός, με πρωινή δυσκαμψία, οδηγεί περισσότερο σε έλεγχο για ρευματοειδή αρθρίτιδα. Πόνος στη μέση ή στους γλουτούς που ξυπνά τη νύχτα, βελτιώνεται με κίνηση και εμφανίζεται σε νεότερη ηλικία, μπορεί να οδηγήσει σε διερεύνηση για σπονδυλαρθρίτιδα.

Σημαντικές είναι και οι εξωαρθρικές εκδηλώσεις. Ψωρίαση στο δέρμα ή στα νύχια, επαναλαμβανόμενη ραγοειδίτιδα, φλεγμονώδης νόσος εντέρου, άφθες, φωτοευαισθησία, τριχόπτωση, ξηροστομία, ξηροφθαλμία, θρομβώσεις, αποβολές κύησης ή νεφρικά ευρήματα αλλάζουν το εργαστηριακό πλάνο. Σε τέτοια σενάρια η διερεύνηση μπορεί να περιλαμβάνει ANA, ENA, anti-dsDNA, συμπλήρωμα C3/C4 και αντιφωσφολιπιδικά, πάντα με βάση την κλινική εικόνα.

Ακόμη και η χρονική σχέση έχει σημασία. Πόνοι μετά από λοίμωξη μπορεί να είναι μεταλοιμώδεις ή αντιδραστικοί. Πόνοι μετά από νέο φάρμακο μπορεί να σχετίζονται με παρενέργεια. Πόνοι με κόπωση και γενική αδυναμία μπορεί να χρειάζονται έλεγχο για αναιμία, θυρεοειδή, βιταμίνη D, φερριτίνη και μεταβολικές διαταραχές.

5
Πρώτος εργαστηριακός έλεγχος για πόνο στις αρθρώσεις

Ο αρχικός εργαστηριακός έλεγχος πρέπει να είναι αρκετά πλήρης ώστε να μη χαθεί σημαντική παθολογία, αλλά όχι τόσο υπερβολικός ώστε να δημιουργεί τυχαία θετικά αποτελέσματα χωρίς κλινική σημασία. Σε επίμονους πόνους στις αρθρώσεις, ειδικά όταν υπάρχει υποψία φλεγμονής, ένας πρακτικός αρχικός έλεγχος συχνά περιλαμβάνει γενική αίματος, CRP, ΤΚΕ, ουρικό οξύ, νεφρική λειτουργία, ηπατικά ένζυμα και βασικό μεταβολικό έλεγχο.

Η γενική αίματος δείχνει αν υπάρχει αναιμία, λευκοκυττάρωση, λεμφοπενία, θρομβοκυττάρωση ή άλλα στοιχεία που μπορεί να υποστηρίζουν φλεγμονή, λοίμωξη ή συστηματική νόσο. Η CRP και η ΤΚΕ δείχνουν φλεγμονώδη δραστηριότητα, αλλά δεν δείχνουν από μόνες τους την αιτία. Το ουρικό οξύ αξιολογείται όταν υπάρχει υποψία ουρικής αρθρίτιδας ή μεταβολικός κίνδυνος.

Ανάλογα με το ιστορικό, μπορεί να προστεθούν RF και anti-CCP για ρευματοειδή αρθρίτιδα, ANA για συστηματικά αυτοάνοσα, TSH για θυρεοειδή, 25-OH βιταμίνη D, ασβέστιο, φώσφορος, PTH, φερριτίνη, γλυκόζη ή HbA1c. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις χρειάζονται έλεγχοι για λοιμώξεις, όπως ηπατίτιδες, παρβοϊός B19, Lyme ή άλλοι δείκτες, ανάλογα με την έκθεση, τα ταξίδια, το ιστορικό και την κλινική εικόνα.

6
CRP και ΤΚΕ – δείκτες φλεγμονής

Η CRP και η ΤΚΕ είναι από τις πιο συχνές εξετάσεις όταν υπάρχει πόνος στις αρθρώσεις με υποψία φλεγμονής. Δεν διαγιγνώσκουν συγκεκριμένο νόσημα, αλλά δείχνουν αν υπάρχει φλεγμονώδης δραστηριότητα στον οργανισμό. Η CRP συνήθως ανεβαίνει πιο γρήγορα σε οξεία φλεγμονή και μπορεί να αλλάζει πιο άμεσα. Η ΤΚΕ είναι πιο αργός και πιο μη ειδικός δείκτης, αλλά μπορεί να είναι χρήσιμη σε χρόνια φλεγμονή, αυτοάνοσα, αναιμία ή ρευματολογικά νοσήματα.

Σε έναν ασθενή με έντονα πρησμένες αρθρώσεις, αυξημένη CRP και αυξημένη ΤΚΕ ενισχύουν την υποψία ενεργού φλεγμονής. Σε έναν ασθενή με τυπική μηχανική οστεοαρθρίτιδα, φυσιολογική CRP και ΤΚΕ δεν αποκλείουν τον πόνο, αλλά κάνουν λιγότερο πιθανή τη συστηματική φλεγμονώδη αιτία. Αντίθετα, φυσιολογικές τιμές δεν αποκλείουν απόλυτα πρώιμη ή ήπια φλεγμονώδη αρθρίτιδα, ειδικά όταν η κλινική εικόνα είναι χαρακτηριστική.

Για πιο αναλυτική ερμηνεία, μπορείτε να δείτε τον οδηγό για τους δείκτες φλεγμονής CRP, ΤΚΕ, φερριτίνη και IL-6, καθώς και τις ξεχωριστές σελίδες για CRP και ΤΚΕ.

7
Γενική αίματος – αναιμία, λευκά και αιμοπετάλια

Η γενική αίματος είναι εξέταση πρώτης γραμμής στους πόνους των αρθρώσεων, όχι επειδή διαγιγνώσκει άμεσα αρθρίτιδα, αλλά επειδή δίνει βασικές πληροφορίες για τον οργανισμό. Αν υπάρχει αναιμία, μπορεί να σχετίζεται με χρόνια φλεγμονή, σιδηροπενία, νεφρική νόσο, αυτοάνοσο νόσημα ή άλλη αιτία. Αν υπάρχουν αυξημένα λευκά, μπορεί να υπάρχει λοίμωξη ή φλεγμονώδης αντίδραση. Αν υπάρχουν χαμηλά λευκά ή χαμηλά αιμοπετάλια, ειδικά μαζί με θετικά αυτοαντισώματα, μπορεί να χρειάζεται πιο ειδική διερεύνηση.

Σε ρευματολογικά νοσήματα, η γενική αίματος βοηθά επίσης στην παρακολούθηση. Μερικές θεραπείες μπορούν να επηρεάσουν τα λευκά, τα αιμοπετάλια ή την αιμοσφαιρίνη. Για αυτό, ακόμη και όταν η διάγνωση είναι γνωστή, η γενική αίματος παραμένει βασική εξέταση παρακολούθησης. Αν ο ασθενής λαμβάνει κορτικοστεροειδή, αντιφλεγμονώδη, μεθοτρεξάτη, βιολογικούς παράγοντες ή άλλα ανοσοτροποποιητικά, ο εργαστηριακός έλεγχος πρέπει να γίνεται με βάση τις οδηγίες του θεράποντος ιατρού.

Ένα συχνό λάθος είναι να ερμηνεύεται ο πόνος στις αρθρώσεις απομονωμένα, χωρίς να κοιτάμε το συνολικό αιματολογικό προφίλ. Για παράδειγμα, αρθραλγίες με αναιμία, αυξημένη ΤΚΕ και υψηλή φερριτίνη έχουν διαφορετική σημασία από αρθραλγίες με φυσιολογική γενική αίματος και φυσιολογικούς δείκτες φλεγμονής. Η γενική αίματος είναι το «φόντο» πάνω στο οποίο διαβάζονται οι υπόλοιπες εξετάσεις.

Για αναλυτική ερμηνεία των βασικών παραμέτρων, δείτε τον πλήρη οδηγό για τη γενική αίματος.

8
Ουρικό οξύ και ουρική αρθρίτιδα

Το ουρικό οξύ είναι βασική εξέταση όταν ο πόνος στις αρθρώσεις έχει χαρακτηριστικά ουρικής αρθρίτιδας. Η κλασική εικόνα είναι αιφνίδια κρίση έντονου πόνου, συχνά με κοκκίνισμα, οίδημα και θερμότητα στην άρθρωση. Πολύ συχνά αφορά το μεγάλο δάκτυλο του ποδιού, αλλά μπορεί να εμφανιστεί και σε αστράγαλο, γόνατο, καρπό, αγκώνα ή άλλες αρθρώσεις. Η κρίση μπορεί να είναι τόσο επώδυνη ώστε ο ασθενής να δυσκολεύεται να πατήσει ή να ανεχτεί ακόμη και την επαφή με σεντόνι.

Αυξημένο ουρικό οξύ δεν σημαίνει πάντα ουρική αρθρίτιδα. Πολλοί άνθρωποι έχουν υπερουριχαιμία χωρίς κρίσεις. Αντίστροφα, κατά τη διάρκεια μιας οξείας κρίσης, το ουρικό οξύ μπορεί να μην είναι εντυπωσιακά αυξημένο. Για αυτό η διάγνωση δεν πρέπει να στηρίζεται αποκλειστικά σε μία τιμή. Η κλινική εικόνα, η επανάληψη των κρίσεων, η νεφρική λειτουργία, τα φάρμακα, η διατροφή και, όταν χρειάζεται, η εξέταση αρθρικού υγρού έχουν μεγάλη σημασία.

Στην αξιολόγηση του ουρικού οξέος πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η νεφρική λειτουργία, γιατί η αποβολή του γίνεται σε μεγάλο βαθμό από τους νεφρούς. Έλεγχος με ουρία, κρεατινίνη και eGFR είναι συχνά απαραίτητος. Ορισμένα φάρμακα, όπως διουρητικά, χαμηλή δόση ασπιρίνης ή συγκεκριμένες θεραπείες, μπορούν επίσης να επηρεάσουν το ουρικό. Σε ασθενείς με ιστορικό λίθων ή κρυστάλλων, η γενική ούρων και η αξιολόγηση του pH ούρων μπορεί να προσθέσουν πληροφορία.

Για αναλυτική προσέγγιση, δείτε τον οδηγό Ουρικό Οξύ: Τιμές, Συμπτώματα, Ουρική Αρθρίτιδα & Διατροφή, καθώς και τον οδηγό για τους κρυστάλλους ουρικού οξέος στα ούρα.

9
Ρευματοειδής παράγοντας RF

Ο ρευματοειδής παράγοντας, γνωστός ως RF, είναι αυτοαντίσωμα που χρησιμοποιείται συχνά στη διερεύνηση πιθανής ρευματοειδούς αρθρίτιδας. Έχει αξία όταν υπάρχει κλινική εικόνα φλεγμονώδους πολυαρθρίτιδας: πόνος και πρήξιμο σε μικρές αρθρώσεις των χεριών ή των ποδιών, συμμετρική κατανομή, πρωινή δυσκαμψία και διάρκεια συμπτωμάτων. Σε αυτό το πλαίσιο, ένας θετικός RF μπορεί να ενισχύσει την υποψία.

Ο RF όμως δεν είναι απόλυτα ειδικός. Μπορεί να είναι θετικός και σε άλλα αυτοάνοσα, χρόνιες λοιμώξεις, ηπατικά νοσήματα, μεγαλύτερη ηλικία ή ακόμη και σε άτομα χωρίς σαφή ρευματοειδή αρθρίτιδα. Από την άλλη, ένας αρνητικός RF δεν αποκλείει ρευματοειδή αρθρίτιδα, ιδίως σε πρώιμη ή οροαρνητική μορφή. Για αυτό δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως γενικό screening σε κάθε πόνο, χωρίς κλινική ένδειξη.

Η μεγαλύτερη αξία του RF φαίνεται όταν συνδυάζεται με anti-CCP, CRP, ΤΚΕ και κλινική εξέταση. Η διπλή θετικότητα RF και anti-CCP είναι πιο ισχυρό εύρημα από ένα μεμονωμένο χαμηλό θετικό αποτέλεσμα. Αντίθετα, ένας χαμηλά θετικός RF σε άτομο χωρίς πρήξιμο αρθρώσεων και χωρίς φλεγμονώδη συμπτώματα μπορεί να οδηγήσει σε άσκοπη ανησυχία.

Δείτε αναλυτικά τον οδηγό για τον Ρευματοειδή Παράγοντα RF.

10
Anti-CCP αντισώματα

Τα anti-CCP αντισώματα είναι ιδιαίτερα χρήσιμα όταν υπάρχει υποψία ρευματοειδούς αρθρίτιδας. Σε σχέση με τον RF, έχουν συνήθως μεγαλύτερη ειδικότητα για ρευματοειδή αρθρίτιδα. Αυτό σημαίνει ότι όταν είναι θετικά, ειδικά σε συμβατό κλινικό πλαίσιο, αυξάνουν σημαντικά την πιθανότητα πραγματικής φλεγμονώδους νόσου των αρθρώσεων.

Η εξέταση βοηθά ιδιαίτερα σε πρώιμα περιστατικά, όταν ο ασθενής έχει πόνο, πρήξιμο και πρωινή δυσκαμψία αλλά η εικόνα δεν έχει ακόμη εξελιχθεί πλήρως. Μπορεί επίσης να είναι θετική σε ασθενείς με αρνητικό RF. Για αυτό, σε ύποπτη ρευματοειδή αρθρίτιδα, ο συνδυασμός RF και anti-CCP είναι πιο χρήσιμος από την παραγγελία μόνο ενός δείκτη.

Αρνητικό anti-CCP δεν αποκλείει απόλυτα ρευματοειδή αρθρίτιδα. Υπάρχουν οροαρνητικές μορφές, ειδικά στην αρχή ή σε ορισμένους ασθενείς. Επίσης, θετικό αποτέλεσμα χωρίς κλινική φλεγμονή δεν πρέπει να ερμηνεύεται μηχανικά ως διάγνωση. Η διάγνωση ρευματοειδούς αρθρίτιδας είναι συνδυασμός συμπτωμάτων, κλινικής εξέτασης, εργαστηριακών και, όταν χρειάζεται, απεικόνισης.

Δείτε τον αναλυτικό οδηγό για τα Anti-CCP Αντισώματα.

11
ANA αντιπυρηνικά αντισώματα

Τα ANA είναι εξέταση που χρησιμοποιείται κυρίως όταν υπάρχει υποψία συστηματικού αυτοάνοσου νοσήματος, όπως συστηματικός ερυθηματώδης λύκος, σύνδρομο Sjögren, σκληρόδερμα, μικτή νόσος συνδετικού ιστού ή άλλα νοσήματα. Δεν είναι εξέταση που πρέπει να ζητείται απλώς επειδή υπάρχει ένας πόνος σε μία άρθρωση. Έχει μεγαλύτερη αξία όταν συνυπάρχουν συμπτώματα όπως εξάνθημα, φωτοευαισθησία, άφθες, ξηροστομία, ξηροφθαλμία, Raynaud, ανεξήγητη κόπωση, αιματολογικές διαταραχές ή νεφρικά ευρήματα.

Ένα θετικό ANA δεν σημαίνει αυτόματα λύκος. Χαμηλοί τίτλοι μπορεί να εμφανιστούν σε υγιή άτομα, σε λοιμώξεις, σε άλλα νοσήματα ή με την ηλικία. Σημασία έχουν ο τίτλος, το πρότυπο, τα συμπτώματα και οι επιβεβαιωτικές εξετάσεις. Για παράδειγμα, ANA 1:80 σε άτομο χωρίς συμβατά συμπτώματα έχει διαφορετική σημασία από ANA 1:640 σε ασθενή με εξάνθημα, αρθρίτιδα, χαμηλά λευκά και νεφρικά ευρήματα.

Όταν τα ANA είναι θετικά και η κλινική εικόνα το υποστηρίζει, μπορεί να ακολουθήσουν ENA panel, anti-dsDNA, C3, C4, γενική ούρων, πρωτεϊνουρία, αντιφωσφολιπιδικά αντισώματα ή άλλες εξετάσεις. Η επιλογή δεν είναι ίδια για όλους και πρέπει να καθοδηγείται από γιατρό.

Δείτε τον οδηγό για τα ANA αντιπυρηνικά αντισώματα και τον οδηγό για ΣΕΛ και αντιφωσφολιπιδικά αντισώματα.

12
ENA, anti-dsDNA, C3 και C4

Όταν τα ANA είναι θετικά ή όταν η κλινική εικόνα δείχνει πιθανό συστηματικό αυτοάνοσο, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει πιο ειδικές εξετάσεις. Το ENA panel περιλαμβάνει αντισώματα που βοηθούν στη διαφορική διάγνωση νοσημάτων όπως Sjögren, σκληρόδερμα, μυοσίτιδες ή μικτή νόσος συνδετικού ιστού. Τα anti-dsDNA έχουν ιδιαίτερη σημασία στον συστηματικό ερυθηματώδη λύκο, ειδικά όταν υπάρχουν νεφρικά ή συστηματικά ευρήματα.

Το συμπλήρωμα C3 και C4 είναι χρήσιμο σε ορισμένα αυτοάνοσα, επειδή μπορεί να καταναλώνεται σε ενεργή ανοσολογική διεργασία. Χαμηλό C3 ή C4 μαζί με θετικά αυτοαντισώματα, αρθραλγίες, εξάνθημα, αιματολογικές διαταραχές ή παθολογική γενική ούρων μπορεί να κατευθύνει τη διερεύνηση προς πιο συγκεκριμένο νόσημα. Από την άλλη, φυσιολογικά C3 και C4 δεν αποκλείουν όλα τα αυτοάνοσα.

Η σειρά έχει σημασία. Δεν είναι πρακτικό να ζητούνται όλα τα ειδικά αυτοαντισώματα σε κάθε άνθρωπο με πόνο στις αρθρώσεις. Συνήθως προηγείται η κλινική εκτίμηση και ο βασικός έλεγχος. Αν υπάρχουν ενδείξεις, τότε γίνεται στοχευμένος ανοσολογικός έλεγχος. Αυτό μειώνει τον κίνδυνο τυχαίων θετικών αποτελεσμάτων που μπορεί να μπερδέψουν περισσότερο παρά να βοηθήσουν.

13
HLA-B27 και σπονδυλαρθρίτιδες

Το HLA-B27 είναι γενετικός δείκτης που μπορεί να ζητηθεί όταν υπάρχει υποψία σπονδυλαρθρίτιδας, όπως αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα, ψωριασική αρθρίτιδα, αντιδραστική αρθρίτιδα ή αρθρίτιδα που σχετίζεται με φλεγμονώδη νόσο του εντέρου. Δεν είναι εξέταση για κάθε πόνο στις αρθρώσεις. Έχει αξία όταν το ιστορικό δείχνει συγκεκριμένο μοτίβο.

Τέτοιο μοτίβο είναι πόνος στη μέση ή στους γλουτούς που αρχίζει σε νεότερη ηλικία, κρατά μήνες, είναι χειρότερος στην ανάπαυση, ξυπνά τον ασθενή τη νύχτα και βελτιώνεται με την κίνηση. Άλλες ενδείξεις είναι φλεγμονή σε τένοντες, άλγος στην πτέρνα, δακτυλίτιδα, ψωρίαση, ραγοειδίτιδα, φλεγμονώδης νόσος εντέρου ή οικογενειακό ιστορικό.

Θετικό HLA-B27 δεν σημαίνει αυτόματα νόσο. Πολλά άτομα μπορεί να έχουν θετικό HLA-B27 χωρίς να εμφανίσουν ποτέ σπονδυλαρθρίτιδα. Αντίστοιχα, αρνητικό HLA-B27 δεν αποκλείει πλήρως τη διάγνωση. Η εξέταση αποκτά αξία όταν συνδυάζεται με συμπτώματα, κλινική εξέταση, δείκτες φλεγμονής και, συχνά, απεικόνιση ιερολαγονίων ή άλλων περιοχών.

Σε ασθενείς με κυρίως περιφερικές αρθρώσεις, χωρίς οσφυαλγία ή χαρακτηριστικά σπονδυλαρθρίτιδας, το HLA-B27 μπορεί να μην είναι η πρώτη εξέταση. Σε αυτούς συχνά προηγούνται CRP, ΤΚΕ, RF, anti-CCP, ουρικό οξύ και βασικός έλεγχος.

14
Βιταμίνη D, ασβέστιο, PTH και οστικός μεταβολισμός

Δεν οφείλονται όλοι οι πόνοι στις αρθρώσεις σε ρευματολογικό νόσημα. Μερικές φορές ο ασθενής περιγράφει «πόνο στις αρθρώσεις», αλλά το πρόβλημα είναι πιο διάχυτο: μυϊκοί πόνοι, οστική ευαισθησία, κράμπες, κόπωση ή αδυναμία. Σε τέτοια σενάρια, ο έλεγχος βιταμίνης D, ασβεστίου, φωσφόρου, μαγνησίου και PTH μπορεί να είναι χρήσιμος, ειδικά όταν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου.

Η χαμηλή βιταμίνη D μπορεί να σχετίζεται με μυοσκελετικά ενοχλήματα, οστική ευαισθησία και αυξημένη PTH λόγω δευτεροπαθούς υπερπαραθυρεοειδισμού. Το ασβέστιο και ο φώσφορος βοηθούν στην αξιολόγηση του οστικού μεταβολισμού. Η PTH βοηθά να διαχωριστεί αν μια διαταραχή του ασβεστίου σχετίζεται με βιταμίνη D, νεφρική λειτουργία ή παραθυρεοειδείς.

Ιδιαίτερη σημασία έχει αυτός ο έλεγχος σε άτομα με οστεοπενία ή οστεοπόρωση, ιστορικό καταγμάτων, χρόνια χρήση κορτιζόνης, δυσαπορρόφηση, χρόνια νεφρική νόσο, χαμηλή έκθεση στον ήλιο ή χρόνια φλεγμονώδη νοσήματα. Αν ο ασθενής έχει αληθινό πρήξιμο στις αρθρώσεις, οι εξετάσεις οστικού μεταβολισμού δεν αντικαθιστούν τον ρευματολογικό έλεγχο. Αν όμως το σύμπτωμα είναι διάχυτος μυοσκελετικός πόνος, μπορούν να προσθέσουν σημαντική πληροφορία.

Σχετικοί οδηγοί: Βιταμίνη D, Ασβέστιο, Παραθορμόνη PTH και Ασβέστιο, Φώσφορος και ALP.

15
Θυρεοειδής, σάκχαρο και μεταβολικοί παράγοντες

Ο θυρεοειδής μπορεί να επηρεάσει το μυοσκελετικό σύστημα. Ο υποθυρεοειδισμός μπορεί να συνδέεται με κόπωση, μυϊκούς πόνους, κράμπες, δυσκαμψία, αύξηση βάρους και αίσθημα βραδύτητας. Ο υπερθυρεοειδισμός μπορεί να προκαλέσει μυϊκή αδυναμία, τρόμο, απώλεια βάρους, ταχυκαρδία και αίσθημα εξάντλησης. Για αυτό, όταν οι πόνοι συνοδεύονται από συστηματικά συμπτώματα, η TSH είναι συχνά χρήσιμη εξέταση πρώτης γραμμής.

Ο διαβήτης και η ινσουλινοαντίσταση δεν προκαλούν τυπικά φλεγμονώδη αρθρίτιδα, αλλά επηρεάζουν συνολικά τη φλεγμονώδη και μεταβολική κατάσταση του οργανισμού. Σε άτομα με αυξημένο βάρος, υπέρταση, υπερουριχαιμία, λιπώδες ήπαρ ή οικογενειακό ιστορικό, ο έλεγχος σακχάρου και HbA1c μπορεί να έχει νόημα. Η μεταβολική εικόνα είναι σημαντική και για την ουρική αρθρίτιδα, επειδή η υπερουριχαιμία συχνά συνυπάρχει με μεταβολικό σύνδρομο.

Η φερριτίνη μπορεί επίσης να βοηθήσει. Χαμηλή φερριτίνη δείχνει συχνά σιδηροπενία, ενώ υψηλή φερριτίνη μπορεί να λειτουργεί ως δείκτης φλεγμονής, ηπατικής νόσου ή μεταβολικού stress. Δεν πρέπει να διαβάζεται μόνη της, αλλά μαζί με σίδηρο, τρανσφερρίνη, κορεσμό τρανσφερρίνης, CRP, ΤΚΕ και ηπατικά ένζυμα όπου χρειάζεται.

Σχετικοί οδηγοί: Εξετάσεις για Υποθυρεοειδισμό, HbA1c, Σάκχαρο Αίματος και Φερριτίνη.

16
Νεφρική και ηπατική λειτουργία πριν από αγωγή

Σε πόνους αρθρώσεων, οι εξετάσεις νεφρικής και ηπατικής λειτουργίας δεν ζητούνται μόνο για διάγνωση. Είναι πολύ σημαντικές και για την ασφάλεια της θεραπείας. Πολλά φάρμακα που χρησιμοποιούνται για πόνο, φλεγμονή, ουρική αρθρίτιδα ή ρευματολογικά νοσήματα χρειάζονται σωστή αξιολόγηση νεφρών και ήπατος πριν ή κατά τη διάρκεια της αγωγής.

Η ουρία, η κρεατινίνη και το eGFR δείχνουν τη νεφρική λειτουργία. Είναι ιδιαίτερα σημαντικά σε ασθενείς με υπέρταση, διαβήτη, ηλικιωμένους, αφυδάτωση, χρήση διουρητικών, ουρική αρθρίτιδα ή λήψη αντιφλεγμονωδών. Η νεφρική λειτουργία επηρεάζει επίσης την αποβολή ουρικού οξέος και την επιλογή ή δοσολογία φαρμάκων.

Τα ηπατικά ένζυμα, όπως AST, ALT, γ-GT και ALP, είναι χρήσιμα όταν υπάρχει πιθανή φαρμακευτική αγωγή που μπορεί να επηρεάσει το ήπαρ ή όταν συνυπάρχει μεταβολικό σύνδρομο, λιπώδες ήπαρ ή χρόνια φλεγμονή. Σε ορισμένα αυτοάνοσα, μπορεί να χρειαστεί πιο ειδικός έλεγχος. Το σημαντικό είναι ότι η θεραπευτική απόφαση δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στο πόσο πονά η άρθρωση, αλλά και στο αν ο οργανισμός μπορεί να δεχτεί με ασφάλεια συγκεκριμένα φάρμακα.

Σχετικοί οδηγοί: Ουρία και Κρεατινίνη, Κρεατινίνη και Ουρία Αίματος.

17
Λοιμώξεις που μπορεί να προκαλέσουν αρθραλγίες

Οι λοιμώξεις μπορούν να προκαλέσουν πόνο στις αρθρώσεις με διάφορους τρόπους. Μερικές φορές προκαλούν γενικευμένες αρθραλγίες κατά τη διάρκεια μιας ίωσης. Άλλες φορές οδηγούν σε αντιδραστική αρθρίτιδα μετά από γαστρεντερική ή ουρογεννητική λοίμωξη. Σε πιο σοβαρά σενάρια, μια λοίμωξη μπορεί να προσβάλει άμεσα την άρθρωση και να προκαλέσει σηπτική αρθρίτιδα.

Ο εργαστηριακός έλεγχος εξαρτάται από το ιστορικό. Αν υπάρχει πυρετός, έντονη κακουχία και οξεία φλεγμονή, η CRP, η ΤΚΕ και η γενική αίματος βοηθούν στην εκτίμηση της έντασης της αντίδρασης, αλλά δεν αρκούν για να αποκλείσουν σοβαρή λοίμωξη. Αν υπάρχει υποψία σηπτικής αρθρίτιδας, η κλινική εκτίμηση και, συχνά, η εξέταση αρθρικού υγρού είναι κεντρικές.

Σε ειδικά σενάρια μπορεί να ζητηθούν ορολογικές εξετάσεις ή μοριακός έλεγχος για συγκεκριμένους παθογόνους παράγοντες. Παραδείγματα είναι παρβοϊός B19, ηπατίτιδες, HIV, Borrelia σε συμβατό επιδημιολογικό πλαίσιο, ή άλλοι δείκτες ανάλογα με έκθεση, ταξίδια, τσίμπημα κρότωνα, σεξουαλικό ιστορικό ή γαστρεντερικά συμπτώματα. Δεν υπάρχει ένα ενιαίο «πακέτο λοιμώξεων» για όλους τους πόνους στις αρθρώσεις.

Για ασθενείς με πυρετό ή έντονα συστηματικά συμπτώματα, σχετικός είναι και ο οδηγός Πυρετός σε Ενήλικες: Πότε Χρειάζονται Εξετάσεις & Τι Δείχνουν.

18
Πίνακας εξετάσεων ανά πιθανό σενάριο

Ο παρακάτω πίνακας δεν αντικαθιστά την ιατρική εκτίμηση. Λειτουργεί ως πρακτικός χάρτης για το πώς συνδέονται τα συμπτώματα με τις πιο χρήσιμες εξετάσεις. Στην πράξη, ο γιατρός επιλέγει τι χρειάζεται με βάση ηλικία, ιστορικό, διάρκεια συμπτωμάτων, κλινική εξέταση και φάρμακα.

19
Πώς ερμηνεύονται τα αποτελέσματα χωρίς υπερδιάγνωση

Η μεγαλύτερη παγίδα στις εξετάσεις για πόνους στις αρθρώσεις είναι η υπερδιάγνωση. Όσο περισσότερες εξετάσεις ζητούνται χωρίς σαφές ερώτημα, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα να εμφανιστεί ένα οριακό ή τυχαίο αποτέλεσμα. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε άγχος, άσκοπες επαναλήψεις και λανθασμένη ετικέτα νόσου.

Ένα θετικό ANA χωρίς συμπτώματα δεν σημαίνει απαραίτητα λύκο. Ένας χαμηλά θετικός RF χωρίς πρήξιμο αρθρώσεων δεν σημαίνει απαραίτητα ρευματοειδή αρθρίτιδα. Αυξημένη ΤΚΕ σε άτομο με αναιμία ή μεγαλύτερη ηλικία δεν σημαίνει πάντα ρευματολογικό νόσημα. Υψηλή φερριτίνη δεν σημαίνει πάντα υπερφόρτωση σιδήρου. Αυξημένο ουρικό δεν σημαίνει πάντα ότι κάθε πόνος είναι ουρική αρθρίτιδα.

Αντίθετα, υπάρχουν και περιπτώσεις όπου φυσιολογικές εξετάσεις δεν πρέπει να καθησυχάζουν υπερβολικά. Ένας ασθενής με πραγματικό πρήξιμο σε πολλές αρθρώσεις, πρωινή δυσκαμψία και προοδευτική επιδείνωση χρειάζεται αξιολόγηση ακόμη και αν οι αρχικές εξετάσεις δεν είναι εντυπωσιακές. Η κλινική εικόνα προηγείται πάντα.

Ο σωστός τρόπος ερμηνείας είναι συνδυαστικός: συμπτώματα, διάρκεια, κλινική εξέταση, βασικές εξετάσεις, ειδικές εξετάσεις όταν χρειάζονται και παρακολούθηση της πορείας. Η επανάληψη μιας εξέτασης έχει νόημα όταν απαντά σε ερώτημα: επιμένει η φλεγμονή; μειώνεται μετά από θεραπεία; εμφανίστηκε νέο σύμπτωμα; υπάρχει ασφάλεια φαρμακευτικής αγωγής;

20
Προετοιμασία πριν από τις εξετάσεις

Για τις περισσότερες εξετάσεις που σχετίζονται με πόνο στις αρθρώσεις δεν απαιτείται αυστηρή νηστεία. Ωστόσο, αν στο ίδιο δείγμα περιλαμβάνονται σάκχαρο, λιπίδια ή άλλες μεταβολικές εξετάσεις, μπορεί να ζητηθεί πρωινή αιμοληψία και νηστεία σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού ή του εργαστηρίου. Το νερό επιτρέπεται και συχνά βοηθά στην αιμοληψία.

Ο ασθενής πρέπει να ενημερώνει για φάρμακα όπως κορτιζόνη, αντιφλεγμονώδη, ανοσοκατασταλτικά, βιολογικούς παράγοντες, διουρητικά, αντιπηκτικά ή φάρμακα για ουρικό οξύ. Η κορτιζόνη και τα ανοσοτροποποιητικά μπορούν να επηρεάσουν δείκτες φλεγμονής ή αιματολογικές παραμέτρους. Τα διουρητικά μπορεί να επηρεάζουν ουρικό οξύ και ηλεκτρολύτες. Τα αντιφλεγμονώδη μπορεί να σχετίζονται με νεφρική λειτουργία ή γαστρεντερικό κίνδυνο.

Αν υπάρχει ενεργή κρίση πόνου, πρήξιμο ή πυρετός, καλό είναι να αναφέρεται η ημερομηνία έναρξης των συμπτωμάτων. Η χρονική στιγμή της αιμοληψίας μπορεί να επηρεάσει την ερμηνεία. Για παράδειγμα, η CRP μπορεί να είναι πιο χρήσιμη όταν ελέγχεται κοντά στην ενεργή φάση της φλεγμονής, ενώ για το ουρικό οξύ μπορεί να χρειαστεί επανεκτίμηση μετά την οξεία κρίση.

Πριν από ειδικές ανοσολογικές εξετάσεις, δεν χρειάζεται ειδική προετοιμασία από τον ασθενή, αλλά χρειάζεται σωστή επιλογή εξετάσεων. Είναι προτιμότερο να γίνει στοχευμένος έλεγχος παρά μεγάλος ανεξέλεγκτος κατάλογος αυτοαντισωμάτων χωρίς σαφές κλινικό ερώτημα.

21
Συχνές ερωτήσεις

22
Τι να θυμάστε, ραντεβού και βιβλιογραφία

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

Ενημέρωση για εξετάσεις, φάρμακα και οδηγούς υγείας

Λάβετε σύντομες, ιατρικά επιμελημένες ενημερώσεις για εργαστηριακές εξετάσεις, σωστή προετοιμασία, φάρμακα, συχνές παρενέργειες και νέα άρθρα του Μικροβιολογικού Εργαστηρίου Λαμίας.

Email για λήψη ενημέρωσης*

Η ενημέρωση είναι εκπαιδευτική και δεν υποκαθιστά την ιατρική αξιολόγηση, την οδηγία του θεράποντος ιατρού ή του φαρμακοποιού.

Βιβλιογραφία