Λευκά Αιμοσφαίρια: Υψηλά, Χαμηλά, Ουδετερόφιλα και Λεμφοκύτταρα

1Τι είναι τα λευκά αιμοσφαίρια

Τα λευκά αιμοσφαίρια είναι κύτταρα του αίματος που συμμετέχουν στην άμυνα του οργανισμού. Παράγονται κυρίως στον μυελό των οστών, κυκλοφορούν στο αίμα και μετακινούνται στους ιστούς όταν υπάρχει λοίμωξη, φλεγμονή, τραυματισμός ή άλλη ανοσολογική αντίδραση.

Στην εξέταση αίματος συνήθως εμφανίζονται ως WBC, από το αγγλικό White Blood Cells. Ο συνολικός αριθμός δείχνει πόσα λευκά υπάρχουν σε συγκεκριμένο όγκο αίματος. Αυτό όμως είναι μόνο η αρχή. Η πραγματική αξία της εξέτασης βρίσκεται στον συνδυασμό του συνολικού αριθμού με τον λευκοκυτταρικό τύπο, δηλαδή την κατανομή των διαφόρων ειδών λευκών αιμοσφαιρίων.

Τα βασικά είδη είναι τα ουδετερόφιλα, τα λεμφοκύτταρα, τα μονοκύτταρα, τα ηωσινόφιλα και τα βασεόφιλα. Κάθε ομάδα έχει διαφορετικό ρόλο. Τα ουδετερόφιλα συνδέονται περισσότερο με οξείες φλεγμονώδεις και βακτηριακές αντιδράσεις. Τα λεμφοκύτταρα έχουν κεντρική θέση στην ανοσία έναντι ιών και στη δημιουργία αντισωμάτων. Τα ηωσινόφιλα συχνά σχετίζονται με αλλεργίες, παρασιτώσεις και ορισμένες φλεγμονώδεις καταστάσεις.

Η εξέταση των λευκών δεν είναι διάγνωση από μόνη της. Είναι εργαστηριακό εύρημα που χρειάζεται ερμηνεία μαζί με συμπτώματα, ηλικία, φάρμακα, πρόσφατες λοιμώξεις, χρόνιες παθήσεις και άλλες εξετάσεις. Για αυτό η Γενική Αίματος είναι τόσο χρήσιμη: δεν δείχνει μόνο τα λευκά, αλλά και αιμοσφαιρίνη, αιματοκρίτη, αιμοπετάλια και δείκτες ερυθρών.

2Γιατί γίνεται η εξέταση λευκών αιμοσφαιρίων

Η μέτρηση των λευκών αιμοσφαιρίων γίνεται συνήθως στο πλαίσιο της Γενικής Αίματος. Είναι μία από τις πιο συχνές εξετάσεις, γιατί μπορεί να δώσει γρήγορη εικόνα για το αν ο οργανισμός αντιδρά σε λοίμωξη, φλεγμονή, στρες, φάρμακο ή άλλη κατάσταση που επηρεάζει το αίμα και το ανοσοποιητικό.

Ο ιατρός μπορεί να ζητήσει λευκά αιμοσφαίρια όταν υπάρχει πυρετός, ρίγος, πονόλαιμος, βήχας, ουρολογικά συμπτώματα, κοιλιακός πόνος, δερματική λοίμωξη, παρατεταμένη κόπωση, ανεξήγητη απώλεια βάρους, διογκωμένοι λεμφαδένες, εύκολες λοιμώξεις ή παρακολούθηση γνωστής πάθησης. Μπορεί επίσης να ζητηθούν προληπτικά, σε check-up ή πριν από χειρουργείο.

Η εξέταση είναι χρήσιμη και στην παρακολούθηση θεραπείας. Για παράδειγμα, σε βακτηριακή λοίμωξη, η πορεία των λευκών και των ουδετερόφιλων μπορεί να αξιολογηθεί μαζί με την κλινική βελτίωση και δείκτες όπως η CRP. Σε πιο ειδικές περιπτώσεις, όπως υποψία σοβαρής βακτηριακής λοίμωξης, μπορεί να ζητηθεί και προκαλσιτονίνη.

Τα λευκά αιμοσφαίρια όμως δεν δείχνουν πάντα την αιτία. Ένας αυξημένος αριθμός δεν σημαίνει αυτόματα ότι χρειάζεται αντιβίωση. Ένας χαμηλός αριθμός δεν σημαίνει αυτόματα ανοσοανεπάρκεια. Η σωστή ερμηνεία απαιτεί σύγκριση με προηγούμενες μετρήσεις, διάρκεια συμπτωμάτων και συνολικό εργαστηριακό προφίλ.

Σε πρακτικό επίπεδο, η μέτρηση βοηθά να απαντηθούν ερωτήματα όπως: υπάρχει πιθανή λοίμωξη; είναι η εικόνα πιο συμβατή με ιογενή ή βακτηριακή αντίδραση; υπάρχει έντονη φλεγμονή; υπάρχουν χαμηλά ουδετερόφιλα που αυξάνουν τον κίνδυνο λοίμωξης; υπάρχει επίμονη λεμφοκυττάρωση που χρειάζεται ειδικότερο έλεγχο;

3WBC και λευκοκυτταρικός τύπος

Το WBC είναι ο συνολικός αριθμός λευκών αιμοσφαιρίων. Ο λευκοκυτταρικός τύπος δείχνει πόσο συμμετέχει κάθε κατηγορία λευκών στο σύνολο. Στα αποτελέσματα μπορεί να εμφανίζονται δύο είδη τιμών: ποσοστά και απόλυτοι αριθμοί.

Τα ποσοστά δείχνουν την αναλογία κάθε ομάδας. Για παράδειγμα, ουδετερόφιλα 70% σημαίνει ότι τα ουδετερόφιλα αποτελούν το 70% των λευκών. Ο απόλυτος αριθμός δείχνει πόσα κύτταρα υπάρχουν πραγματικά. Αυτό είναι συχνά πιο σημαντικό. Ένα ποσοστό μπορεί να φαίνεται αυξημένο επειδή έχει μειωθεί μια άλλη ομάδα, χωρίς να υπάρχει πραγματική αύξηση του απόλυτου αριθμού.

Για παράδειγμα, αν τα λεμφοκύτταρα είναι χαμηλά, το ποσοστό των ουδετερόφιλων μπορεί να φαίνεται υψηλό ακόμη και όταν τα ουδετερόφιλα δεν είναι πραγματικά αυξημένα. Αντίστοιχα, σε ιογενείς λοιμώξεις μπορεί να φαίνεται σχετική λεμφοκυττάρωση, δηλαδή υψηλό ποσοστό λεμφοκυττάρων, χωρίς απαραίτητα πολύ υψηλό απόλυτο αριθμό.

Γι’ αυτό στην ερμηνεία χρησιμοποιούμε κυρίως τους απόλυτους αριθμούς: απόλυτα ουδετερόφιλα, απόλυτα λεμφοκύτταρα, απόλυτα μονοκύτταρα, απόλυτα ηωσινόφιλα και απόλυτα βασεόφιλα. Σε πολλά αποτελέσματα αναγράφονται ως NEUT#, LYM#, MONO#, EOS# και BASO#.

4Φυσιολογικές τιμές λευκών αιμοσφαιρίων

Στους ενήλικες, τα λευκά αιμοσφαίρια κυμαίνονται συχνά περίπου στις 4.000–11.000/μL ή 4,0–11,0 x 10⁹/L. Τα όρια όμως δεν είναι ίδια σε όλα τα εργαστήρια, σε όλες τις ηλικίες και σε όλες τις κλινικές καταστάσεις. Το αποτέλεσμα πρέπει να διαβάζεται πάντα με τα όρια αναφοράς που αναγράφονται στο συγκεκριμένο παραπεμπτικό ή αποτέλεσμα.

Η ηλικία επηρεάζει σημαντικά τα λευκά. Τα παιδιά, ειδικά τα μικρότερα, μπορεί να έχουν διαφορετική κατανομή λεμφοκυττάρων και ουδετερόφιλων σε σχέση με τους ενήλικες. Η εγκυμοσύνη μπορεί να συνοδεύεται από φυσιολογική αύξηση λευκών, κυρίως ουδετερόφιλων. Το έντονο στρες, η άσκηση, το κάπνισμα και ορισμένα φάρμακα μπορούν επίσης να μετακινήσουν τις τιμές χωρίς να υπάρχει απαραίτητα σοβαρή νόσος.

Πρακτικά, ένα αποτέλεσμα λίγο έξω από τα όρια δεν έχει πάντα την ίδια σημασία. Άλλο είναι WBC 11.500/μL σε άτομο με πυρετό και έντονα συμπτώματα, άλλο WBC 11.500/μL μετά από στρες ή κορτιζόνη. Άλλο είναι WBC 3.800/μL μετά από πρόσφατη ίωση, άλλο επίμονη λευκοπενία με χαμηλά ουδετερόφιλα και συχνές λοιμώξεις.

Τα παραπάνω είναι ενδεικτικά. Η τελική ερμηνεία γίνεται με βάση τα όρια του εργαστηρίου, την ηλικία, το ιστορικό και τον λόγο για τον οποίο ζητήθηκε η εξέταση.

5Υψηλά λευκά αιμοσφαίρια

Υψηλά λευκά αιμοσφαίρια ονομάζονται συνήθως λευκοκυττάρωση. Η πιο συχνή αιτία είναι η αντίδραση του οργανισμού σε λοίμωξη ή φλεγμονή. Όμως η λευκοκυττάρωση δεν είναι ειδική. Μπορεί να εμφανιστεί σε βακτηριακές λοιμώξεις, ιογενείς λοιμώξεις, φλεγμονώδη νοσήματα, τραύμα, χειρουργείο, έμφραγμα, έντονο σωματικό ή ψυχικό στρες, κάπνισμα, αφυδάτωση, κορτιζόνη και άλλα φάρμακα.

Η πρώτη ερώτηση δεν είναι μόνο «πόσο υψηλά είναι τα λευκά», αλλά ποια λευκά είναι υψηλά. Αν αυξάνονται κυρίως τα ουδετερόφιλα, η εικόνα μπορεί να ταιριάζει με βακτηριακή λοίμωξη, στρες, κορτιζόνη ή φλεγμονή. Αν αυξάνονται κυρίως τα λεμφοκύτταρα, μπορεί να υπάρχει ιογενής λοίμωξη, λοιμώδης μονοπυρήνωση ή άλλη λεμφοκυτταρική αντίδραση. Αν αυξάνονται τα ηωσινόφιλα, το ερώτημα στρέφεται σε αλλεργία, άσθμα, παρασίτωση ή φαρμακευτική αντίδραση.

Για ειδικότερη ανάλυση των αυξημένων λευκών μπορείτε να δείτε και τον οδηγό Αυξημένα λευκά αιμοσφαίρια – Τι σημαίνει & πότε ανησυχώ.

Η ένταση της αύξησης έχει σημασία. Ήπια αύξηση μπορεί να είναι παροδική και να σχετίζεται με πρόσφατη λοίμωξη ή στρες. Μεγάλη αύξηση, επίμονη λευκοκυττάρωση ή συνδυασμός με αναιμία, χαμηλά αιμοπετάλια, παθολογικά κύτταρα ή γενικά συμπτώματα χρειάζεται πιο προσεκτική αξιολόγηση.

Τα συμπτώματα βοηθούν πολύ. Πυρετός, ρίγος, πόνος κατά την ούρηση, βήχας, κοιλιακός πόνος, δερματικό απόστημα ή έντονη κακουχία κατευθύνουν προς λοίμωξη. Απώλεια βάρους, νυχτερινοί ιδρώτες, επίμονη κόπωση, αιμορραγίες ή διογκωμένοι λεμφαδένες χρειάζονται διαφορετική διερεύνηση.

6Χαμηλά λευκά αιμοσφαίρια

Χαμηλά λευκά αιμοσφαίρια ονομάζονται συνήθως λευκοπενία. Σε αρκετές περιπτώσεις είναι παροδικό εύρημα, ειδικά μετά από ιογενείς λοιμώξεις. Μπορεί όμως να σχετίζεται με φάρμακα, αυτοάνοσα νοσήματα, ανεπάρκειες θρεπτικών στοιχείων, σοβαρές λοιμώξεις, παθήσεις του μυελού των οστών ή θεραπευτικές αγωγές που καταστέλλουν τον μυελό.

Η πιο κρίσιμη παράμετρος είναι συχνά ο αριθμός των ουδετερόφιλων. Αν τα συνολικά λευκά είναι χαμηλά επειδή έχουν πέσει τα ουδετερόφιλα, μιλάμε για ουδετεροπενία. Η ουδετεροπενία έχει μεγαλύτερη σημασία για τον κίνδυνο βακτηριακών και μυκητιασικών λοιμώξεων, ειδικά όταν είναι σοβαρή ή συνοδεύεται από πυρετό.

Η χαμηλή τιμή πρέπει να ερμηνεύεται με τη διάρκεια. Μία ήπια λευκοπενία μετά από ίωση μπορεί να επανέλθει. Αν όμως επιμένει για εβδομάδες, επιδεινώνεται ή συνυπάρχουν χαμηλή αιμοσφαιρίνη, χαμηλά αιμοπετάλια ή παθολογικά ευρήματα στο επίχρισμα, χρειάζεται πιο αναλυτικός έλεγχος.

Χρήσιμη είναι και η σύγκριση με παλιά αποτελέσματα. Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν σταθερά χαμηλότερα λευκά χωρίς συμπτώματα. Σε αυτούς η σταθερότητα στον χρόνο είναι καθησυχαστικό στοιχείο. Αντίθετα, μια νέα πτώση από προηγούμενα φυσιολογικά επίπεδα χρειάζεται προσοχή.

Σε χαμηλά λευκά ο ιατρός θα συνεκτιμήσει φάρμακα όπως αντιθυρεοειδικά, αντιεπιληπτικά, ορισμένα αντιβιοτικά, ανοσοκατασταλτικά, χημειοθεραπευτικά και άλλα. Θα αξιολογήσει επίσης αν υπάρχουν υποτροπιάζουσες λοιμώξεις, στοματικά έλκη, πυρετός, λεμφαδένες, σπληνομεγαλία ή συμπτώματα αυτοάνοσου.

7Ουδετερόφιλα: τι δείχνουν

Τα ουδετερόφιλα είναι τα πιο πολυάριθμα λευκά αιμοσφαίρια στους περισσότερους ενήλικες. Αποτελούν βασική γραμμή άμυνας απέναντι σε μικρόβια, ιδιαίτερα βακτηριακές λοιμώξεις. Όταν υπάρχει οξεία φλεγμονή, τραυματισμός, βακτηριακή λοίμωξη ή έντονο στρες, ο οργανισμός μπορεί να αυξήσει γρήγορα την παραγωγή και την απελευθέρωση ουδετερόφιλων.

Η αύξηση των ουδετερόφιλων ονομάζεται ουδετεροφιλία. Συχνές αιτίες είναι βακτηριακές λοιμώξεις, φλεγμονή, κορτιζόνη, κάπνισμα, στρες, πρόσφατο χειρουργείο ή τραύμα. Η ουδετεροφιλία από μόνη της δεν αποδεικνύει βακτηριακή λοίμωξη. Για παράδειγμα, η κορτιζόνη μπορεί να αυξήσει τα ουδετερόφιλα χωρίς να υπάρχει νέα λοίμωξη.

Η μείωση των ουδετερόφιλων ονομάζεται ουδετεροπενία. Ήπια ουδετεροπενία μπορεί να παρατηρηθεί μετά από ιώσεις ή σε ορισμένα άτομα ως χρόνια σταθερή εικόνα. Μέτρια ή σοβαρή ουδετεροπενία, ειδικά με πυρετό, είναι σημαντικό εύρημα και χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση.

Ο πιο χρήσιμος αριθμός είναι ο ANC, δηλαδή ο απόλυτος αριθμός ουδετερόφιλων. Σε γενικές γραμμές, ANC κάτω από 1.500/μL θεωρείται ουδετεροπενία, κάτω από 1.000/μL μέτρια και κάτω από 500/μL σοβαρή, αλλά η ερμηνεία εξαρτάται από το ιστορικό, τη διάρκεια και την κλινική εικόνα.

8Λεμφοκύτταρα: τι δείχνουν

Τα λεμφοκύτταρα είναι βασικά κύτταρα της ειδικής ανοσίας. Περιλαμβάνουν Β λεμφοκύτταρα, Τ λεμφοκύτταρα και φυσικά κύτταρα φονείς. Συμμετέχουν στην άμυνα έναντι ιών, στην παραγωγή αντισωμάτων, στην ανοσολογική μνήμη και στην αναγνώριση κυττάρων που έχουν μολυνθεί ή εμφανίζουν παθολογική συμπεριφορά.

Η αύξηση των λεμφοκυττάρων ονομάζεται λεμφοκυττάρωση. Συχνά εμφανίζεται σε ιογενείς λοιμώξεις. Κλασικό παράδειγμα είναι η λοιμώδης μονοπυρήνωση, όπου μπορεί να υπάρχουν άτυπα λεμφοκύτταρα, πυρετός, πονόλαιμος, διογκωμένοι λεμφαδένες και έντονη κόπωση. Για το θέμα αυτό υπάρχει αναλυτικός οδηγός για τη λοιμώδη μονοπυρήνωση και ειδικός οδηγός για τον ιό Epstein-Barr (EBV).

Λεμφοκυττάρωση μπορεί επίσης να παρατηρηθεί σε άλλες ιογενείς λοιμώξεις, χρόνιες λοιμώξεις ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε λεμφοϋπερπλαστικές διαταραχές. Η ηλικία παίζει ρόλο: στα παιδιά τα λεμφοκύτταρα είναι φυσιολογικά πιο αυξημένα σε σχέση με τους ενήλικες.

Η μείωση των λεμφοκυττάρων ονομάζεται λεμφοπενία ή λεμφοκυτταροπενία. Μπορεί να εμφανιστεί σε οξείες λοιμώξεις, στρες, κορτιζόνη, ανοσοκατασταλτικά, αυτοάνοσα, ορισμένες χρόνιες παθήσεις ή ειδικές ανοσολογικές καταστάσεις. Όταν είναι επίμονη και σημαντική, χρειάζεται αξιολόγηση.

Όπως και στα ουδετερόφιλα, έχει σημασία ο απόλυτος αριθμός. Ένα ποσοστό λεμφοκυττάρων μπορεί να φαίνεται αυξημένο επειδή τα ουδετερόφιλα είναι χαμηλά. Αντίστοιχα, μπορεί να φαίνεται χαμηλό επειδή τα ουδετερόφιλα είναι πολύ αυξημένα. Γι’ αυτό η ερμηνεία πρέπει να βασίζεται στο LYM# και όχι μόνο στο LYM%.

9Μονοκύτταρα, ηωσινόφιλα και βασεόφιλα

Τα μονοκύτταρα είναι λευκά αιμοσφαίρια που συμμετέχουν στον καθαρισμό φλεγμονωδών περιοχών, στην απομάκρυνση κυτταρικών υπολειμμάτων και στη ρύθμιση ανοσολογικών αντιδράσεων. Μπορεί να αυξηθούν μετά από λοιμώξεις, σε χρόνια φλεγμονή, σε ορισμένα αυτοάνοσα νοσήματα ή σε ειδικές αιματολογικές διαταραχές. Ήπια μονοκυττάρωση μπορεί να είναι αντιδραστική και παροδική.

Τα ηωσινόφιλα συνδέονται συχνά με αλλεργικές αντιδράσεις, άσθμα, ατοπία, φαρμακευτικές αντιδράσεις και παρασιτώσεις. Η ηωσινοφιλία χρειάζεται ερμηνεία με βάση το ιστορικό: αλλεργική ρινίτιδα, έκζεμα, άσθμα, ταξίδια, γαστρεντερικά συμπτώματα, εξανθήματα και φάρμακα είναι κρίσιμες πληροφορίες.

Τα βασεόφιλα είναι λιγότερα σε αριθμό, αλλά συμμετέχουν σε αλλεργικές και φλεγμονώδεις διαδικασίες. Η ήπια αύξησή τους συχνά δεν έχει ειδική σημασία από μόνη της, αλλά επίμονη ή σημαντική βασεοφιλία αξιολογείται σε συνδυασμό με τα υπόλοιπα στοιχεία της Γενικής Αίματος.

Στην πράξη, τα μονοκύτταρα, τα ηωσινόφιλα και τα βασεόφιλα δεν ερμηνεύονται απομονωμένα. Έχουν μεγαλύτερη αξία όταν εντάσσονται στο συνολικό μοτίβο. Για παράδειγμα, ηωσινοφιλία με εξάνθημα μετά από νέο φάρμακο έχει άλλη σημασία από ηωσινοφιλία σε ασθενή με χρόνια αλλεργική ρινίτιδα. Μονοκυττάρωση μετά από λοίμωξη μπορεί να είναι αναμενόμενη, ενώ επίμονη σημαντική μονοκυττάρωση χρειάζεται έλεγχο.

10Συνδυασμοί αποτελεσμάτων που βοηθούν στην ερμηνεία

Τα λευκά αιμοσφαίρια αποκτούν μεγαλύτερη αξία όταν διαβάζονται ως μοτίβο. Ένα μεμονωμένο WBC μπορεί να είναι παραπλανητικό. Αντίθετα, ο συνδυασμός WBC, ουδετερόφιλων, λεμφοκυττάρων, αιμοσφαιρίνης, αιμοπεταλίων, CRP, ΤΚΕ και κλινικής εικόνας μπορεί να κατευθύνει πολύ καλύτερα.

Για παράδειγμα, αυξημένα λευκά με αυξημένα ουδετερόφιλα και αυξημένη CRP μπορεί να υποστηρίζουν ενεργή φλεγμονή ή πιθανή βακτηριακή λοίμωξη, αλλά δεν καθορίζουν από μόνα τους την εστία. Χρειάζεται να αναζητηθεί το κλινικό σημείο: πνεύμονες, ούρα, δέρμα, κοιλιά, δόντια, χοληφόρα ή άλλη περιοχή.

Αντίθετα, φυσιολογικά ή χαμηλά λευκά με λεμφοκυτταρική υπεροχή μπορεί να ταιριάζουν με ιογενή εικόνα, αλλά αυτό εξαρτάται από τη διάρκεια, τα συμπτώματα και τις άλλες εξετάσεις. Στη λοιμώδη μονοπυρήνωση, η παρουσία άτυπων λεμφοκυττάρων και ειδικών αντισωμάτων EBV μπορεί να βοηθήσει στη διάγνωση.

11Λευκά αιμοσφαίρια σε λοιμώξεις

Οι λοιμώξεις είναι από τους συχνότερους λόγους που αλλάζουν τα λευκά αιμοσφαίρια. Όμως δεν υπάρχει ένας απόλυτος κανόνας. Άλλες λοιμώξεις αυξάνουν τα λευκά, άλλες τα αφήνουν φυσιολογικά, άλλες τα μειώνουν. Η εικόνα εξαρτάται από το μικρόβιο ή τον ιό, τη φάση της λοίμωξης, την ηλικία, το ανοσοποιητικό και τα φάρμακα.

Σε πολλές βακτηριακές λοιμώξεις μπορεί να υπάρχει αύξηση λευκών με ουδετεροφιλία. Αυτό φαίνεται συχνά σε πνευμονία, πυελονεφρίτιδα, σκωληκοειδίτιδα, αποστήματα ή άλλες οξείες φλεγμονές. Σε ουρολογικά συμπτώματα, η Γενική Αίματος αξιολογείται μαζί με γενική ούρων, ουρολοίμωξη, καλλιέργεια ούρων και αντιβιόγραμμα όπου χρειάζεται.

Στις ιογενείς λοιμώξεις μπορεί να υπάρχει φυσιολογικός αριθμός λευκών, λευκοπενία ή σχετική λεμφοκυττάρωση. Η λοιμώδης μονοπυρήνωση είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα όπου ο λευκοκυτταρικός τύπος και η μορφολογία των λεμφοκυττάρων βοηθούν πολύ. Σε ειδικά σενάρια, όπως μονοπυρηνωτικό σύνδρομο, μπορεί να ζητηθούν εξετάσεις για EBV και CMV.

Η CRP και η προκαλσιτονίνη μπορούν να βοηθήσουν, αλλά ούτε αυτές αντικαθιστούν την κλινική εξέταση. Μία αυξημένη CRP δείχνει φλεγμονώδη δραστηριότητα, όχι απαραίτητα ακριβές αίτιο. Η προκαλσιτονίνη χρησιμοποιείται σε επιλεγμένες περιπτώσεις όταν υπάρχει ερώτημα σοβαρής βακτηριακής λοίμωξης ή συστηματικής λοίμωξης.

Σε ασθενείς με πυρετό, ρίγος, δύσπνοια, σύγχυση, χαμηλή πίεση, έντονη αδυναμία ή επιδείνωση της γενικής κατάστασης, η αξιολόγηση δεν πρέπει να καθυστερεί επειδή «τα λευκά δεν είναι πολύ υψηλά». Σε σοβαρές λοιμώξεις, ειδικά σε ηλικιωμένους ή ανοσοκατασταλμένους, τα λευκά μπορεί να μην αυξηθούν όσο αναμένεται.

12Λευκά, CRP, ΤΚΕ και δείκτες φλεγμονής

Τα λευκά αιμοσφαίρια δείχνουν κυτταρική αντίδραση. Η CRP και η ΤΚΕ δείχνουν διαφορετικές πλευρές της φλεγμονής. Ο συνδυασμός τους είναι συχνά πιο χρήσιμος από οποιαδήποτε εξέταση μόνη της.

Η CRP αυξάνεται σχετικά γρήγορα σε οξεία φλεγμονή και χρησιμοποιείται συχνά στην παρακολούθηση λοιμώξεων ή φλεγμονωδών εξάρσεων. Η ΤΚΕ είναι πιο αργός και μη ειδικός δείκτης, χρήσιμος σε ορισμένες χρόνιες φλεγμονώδεις καταστάσεις. Ο οδηγός για τους δείκτες φλεγμονής εξηγεί αναλυτικά πότε ζητάμε ποιον δείκτη.

Υπάρχουν περιπτώσεις όπου τα λευκά είναι φυσιολογικά αλλά η CRP είναι αυξημένη. Αυτό μπορεί να συμβεί σε φλεγμονές όπου η κυτταρική απάντηση δεν είναι έντονη ή σε φάση που τα λευκά έχουν ήδη επανέλθει. Υπάρχουν επίσης περιπτώσεις όπου τα λευκά είναι αυξημένα αλλά η CRP δεν είναι ιδιαίτερα υψηλή, όπως μετά από κορτιζόνη ή στρες.

Η φερριτίνη μπορεί επίσης να λειτουργεί ως δείκτης φλεγμονής, όχι μόνο ως δείκτης αποθηκών σιδήρου. Για αυτό όταν υπάρχει υψηλή φερριτίνη, η ερμηνεία πρέπει να συνδυάζεται με CRP, ΤΚΕ, ηπατικά ένζυμα και κλινική εικόνα. Δείτε σχετικά τον οδηγό για τη φερριτίνη.

13Λευκά αιμοσφαίρια και αυτοάνοσα

Τα αυτοάνοσα νοσήματα μπορούν να επηρεάσουν τα λευκά αιμοσφαίρια με διαφορετικούς τρόπους. Σε ορισμένες περιπτώσεις υπάρχει λευκοπενία, λεμφοπενία ή ουδετεροπενία. Σε άλλες υπάρχει φλεγμονώδης ενεργοποίηση με αυξημένους δείκτες φλεγμονής. Η εικόνα δεν είναι ίδια σε όλους τους ασθενείς και δεν αρκεί μία μόνο εξέταση για να τεθεί διάγνωση.

Για παράδειγμα, στον συστηματικό ερυθηματώδη λύκο μπορεί να παρατηρηθούν χαμηλά λευκά, χαμηλά λεμφοκύτταρα ή χαμηλά αιμοπετάλια. Σε ρευματολογικά νοσήματα μπορεί να υπάρχουν αυξημένη CRP, αυξημένη ΤΚΕ ή αναιμία χρόνιας νόσου. Αν υπάρχουν πόνοι στις αρθρώσεις, εξανθήματα, φωτοευαισθησία, άφθες, ανεξήγητος πυρετός ή παρατεταμένη κόπωση, ο έλεγχος μπορεί να επεκταθεί.

Συχνές ανοσολογικές εξετάσεις σε τέτοια διερεύνηση είναι τα αντιπυρηνικά αντισώματα ANA, τα anti-ENA, ο ρευματοειδής παράγοντας, τα anti-CCP, το συμπλήρωμα C3/C4 και άλλες εξετάσεις ανάλογα με την κλινική υποψία.

Η ύπαρξη θετικού ANA δεν σημαίνει από μόνη της αυτοάνοσο νόσημα. Αντίστοιχα, χαμηλά λευκά δεν σημαίνουν πάντα αυτοάνοσο. Η αξία βρίσκεται στον συνδυασμό: συμπτώματα, διάρκεια, επαναληπτικότητα ευρημάτων, φυσική εξέταση και εργαστηριακό προφίλ.

Σε ασθενείς που λαμβάνουν ανοσοκατασταλτικά, βιολογικούς παράγοντες ή κορτιζόνη, η αξιολόγηση των λευκών είναι ιδιαίτερα σημαντική. Τα φάρμακα μπορεί να αλλάζουν το αποτέλεσμα και ταυτόχρονα να τροποποιούν την κλινική εικόνα της λοίμωξης.

14Φάρμακα που επηρεάζουν τα λευκά

Πολλά φάρμακα μπορούν να επηρεάσουν τα λευκά αιμοσφαίρια. Κάποια προκαλούν αύξηση, άλλα μείωση, ενώ μερικά αλλάζουν κυρίως την κατανομή των κυττάρων στον λευκοκυτταρικό τύπο.

Η κορτιζόνη είναι κλασικό παράδειγμα φαρμάκου που μπορεί να αυξήσει τα ουδετερόφιλα. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει βακτηριακή λοίμωξη. Η κορτιζόνη επηρεάζει την κυκλοφορία των ουδετερόφιλων και μπορεί να δημιουργήσει εικόνα ουδετεροφιλίας. Γι’ αυτό είναι απαραίτητο να γνωρίζει ο ιατρός αν ο ασθενής λαμβάνει κορτικοστεροειδή.

Άλλα φάρμακα μπορεί να μειώσουν τα λευκά ή ειδικά τα ουδετερόφιλα. Παραδείγματα περιλαμβάνουν ορισμένα αντιθυρεοειδικά, αντιεπιληπτικά, αντιβιοτικά, ανοσοκατασταλτικά, αντιψυχωσικά, χημειοθεραπευτικά και βιολογικές θεραπείες. Δεν σημαίνει ότι κάθε ασθενής που παίρνει αυτά τα φάρμακα θα εμφανίσει πρόβλημα, αλλά όταν εμφανιστεί λευκοπενία, το φαρμακευτικό ιστορικό είναι βασικό.

Η αξιολόγηση πρέπει να λαμβάνει υπόψη πότε ξεκίνησε το φάρμακο, αν άλλαξε η δόση, αν υπήρχαν παρόμοια ευρήματα στο παρελθόν και αν υπάρχουν συμπτώματα όπως πυρετός, στοματικά έλκη, λοιμώξεις ή εξάνθημα. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί επανάληψη της Γενικής Αίματος ή άμεση επικοινωνία με τον θεράποντα ιατρό.

Δεν πρέπει να διακόπτεται φάρμακο χωρίς ιατρική οδηγία μόνο και μόνο επειδή βρέθηκε απόκλιση στα λευκά. Το σωστό είναι να αξιολογηθεί το εύρημα, να εκτιμηθεί η βαρύτητα και να αποφασιστεί η συνέχεια από τον ιατρό που γνωρίζει το ιστορικό και την ένδειξη της θεραπείας.

15Παιδιά, εγκυμοσύνη και ηλικιωμένοι

Οι τιμές των λευκών αιμοσφαιρίων δεν έχουν την ίδια ερμηνεία σε όλες τις ηλικίες και σε όλες τις φυσιολογικές καταστάσεις. Παιδιά, εγκυμοσύνη και ηλικιωμένοι χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή στην ανάγνωση του αποτελέσματος.

Στα παιδιά, τα λεμφοκύτταρα μπορεί να αποτελούν μεγαλύτερο ποσοστό του λευκοκυτταρικού τύπου σε σχέση με τους ενήλικες. Αυτό μπορεί να είναι φυσιολογικό για την ηλικία. Επομένως, δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται άκριτα ενήλικα όρια σε παιδιατρικά αποτελέσματα. Η αξιολόγηση γίνεται με παιδιατρικά όρια και σε συνδυασμό με την κλινική εικόνα.

Στην εγκυμοσύνη μπορεί να παρατηρηθεί αύξηση λευκών, κυρίως ουδετερόφιλων, χωρίς να υπάρχει απαραίτητα λοίμωξη. Παρ’ όλα αυτά, πυρετός, πόνος, ουρολογικά συμπτώματα, δύσπνοια ή έντονη κακουχία δεν πρέπει να αποδίδονται αυτόματα στην εγκυμοσύνη. Συχνά χρειάζεται συνδυασμός με γενική ούρων, καλλιέργεια ούρων, CRP ή άλλες εξετάσεις, ανάλογα με τα συμπτώματα.

Στους ηλικιωμένους, η λοίμωξη μπορεί να εμφανιστεί χωρίς έντονη αύξηση λευκών ή χωρίς κλασικά συμπτώματα. Μπορεί να υπάρχει σύγχυση, αδυναμία, πτώση, μειωμένη όρεξη ή επιδείνωση χρόνιας πάθησης. Γι’ αυτό η φυσιολογική τιμή λευκών δεν αποκλείει πάντα σοβαρή λοίμωξη σε ηλικιωμένο ασθενή.

Σε όλες αυτές τις ομάδες, η σύγκριση με προηγούμενα αποτελέσματα έχει μεγάλη αξία. Ένα σταθερό προσωπικό μοτίβο μπορεί να είναι λιγότερο ανησυχητικό από μια ξαφνική αλλαγή. Αντίθετα, μια νέα απόκλιση, ιδιαίτερα με συμπτώματα, χρειάζεται πιο προσεκτική προσέγγιση.

16Πότε χρειάζεται επανάληψη της Γενικής Αίματος

Η επανάληψη της Γενικής Αίματος είναι συχνά το πιο πρακτικό βήμα όταν υπάρχει ήπια απόκλιση στα λευκά χωρίς σοβαρά συμπτώματα. Πολλές παροδικές αλλαγές διορθώνονται μετά από λίγες ημέρες ή εβδομάδες, ειδικά όταν σχετίζονται με πρόσφατη ίωση, στρες ή προσωρινή φλεγμονή.

Ο χρόνος επανάληψης εξαρτάται από τη βαρύτητα του ευρήματος και την κλινική εικόνα. Μια ήπια λευκοκυττάρωση σε ασθενή που αναρρώνει από λοίμωξη μπορεί να επανελεγχθεί όταν υποχωρήσουν τα συμπτώματα. Μια ήπια λευκοπενία μετά από ίωση μπορεί επίσης να χρειαστεί επανέλεγχο για να επιβεβαιωθεί ότι επανέρχεται.

Αντίθετα, όταν υπάρχει σοβαρή ουδετεροπενία, πυρετός, αιμορραγική διάθεση, αναιμία, χαμηλά αιμοπετάλια, παθολογικά κύτταρα ή έντονα γενικά συμπτώματα, δεν αρκεί απλή αναμονή. Τότε η επανάληψη γίνεται στο πλαίσιο άμεσης ιατρικής αξιολόγησης και πιθανώς ειδικότερου ελέγχου.

Η επανάληψη πρέπει να γίνεται με σωστό τρόπο. Καλό είναι να καταγράφονται φάρμακα, πρόσφατες λοιμώξεις, λήψη κορτιζόνης, έντονη άσκηση, πυρετός και οποιοδήποτε νέο σύμπτωμα. Αν συγκρίνονται αποτελέσματα από διαφορετικά εργαστήρια, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα διαφορετικά όρια και οι διαφορετικές μέθοδοι.

Σε άτομα με χρόνια νοσήματα ή θεραπείες που επηρεάζουν τον μυελό, η συχνότητα επανελέγχου καθορίζεται από τον θεράποντα ιατρό. Δεν υπάρχει ένα ενιαίο διάστημα που να ισχύει για όλους.

17Ποιες εξετάσεις μπορεί να χρειαστούν

Όταν τα λευκά αιμοσφαίρια είναι παθολογικά, οι επόμενες εξετάσεις δεν είναι ίδιες για όλους. Επιλέγονται ανάλογα με το αν υπάρχει αύξηση ή μείωση, ποια κύτταρα επηρεάζονται, αν υπάρχουν συμπτώματα και τι δείχνει η υπόλοιπη Γενική Αίματος.

Η βασική αφετηρία είναι πάντα η Γενική Αίματος με λευκοκυτταρικό τύπο. Αν υπάρχουν ευρήματα στα ερυθρά ή στα αιμοπετάλια, χρειάζεται συσχέτιση με τον αιματοκρίτη, την αιμοσφαιρίνη, τους δείκτες ερυθρών και τα αιμοπετάλια.

Αν υπάρχει υποψία φλεγμονής ή λοίμωξης, συχνά ζητούνται CRP, ΤΚΕ, προκαλσιτονίνη σε ειδικές περιπτώσεις, γενική ούρων, καλλιέργεια ούρων ή άλλες καλλιέργειες ανάλογα με την εστία. Αν υπάρχει κόπωση, αναιμία ή μακροκυττάρωση, μπορεί να ζητηθούν βιταμίνη Β12, φυλλικό οξύ, σίδηρος και φερριτίνη.

Αν υπάρχει υποψία αυτοάνοσου, μπορεί να προστεθούν ANA, anti-ENA, anti-dsDNA, C3, C4, RF, anti-CCP ή άλλες εξετάσεις. Αν υπάρχει επίμονη λεμφοκυττάρωση ή ύποπτος λευκοκυτταρικός τύπος, μπορεί να χρειαστεί ανοσοφαινότυπος κυττάρων περιφερικού αίματος ή αιματολογική εκτίμηση.

18Πότε πρέπει να ανησυχήσετε

Δεν χρειάζεται πανικός για κάθε μικρή απόκλιση στα λευκά αιμοσφαίρια. Χρειάζεται όμως σοβαρή αξιολόγηση όταν η απόκλιση είναι μεγάλη, επιμένει, επιδεινώνεται ή συνοδεύεται από συμπτώματα που μπορεί να δείχνουν σοβαρή λοίμωξη, αιματολογική διαταραχή ή συστηματική νόσο.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν υπάρχουν πυρετός με χαμηλά ουδετερόφιλα, έντονο ρίγος, δύσπνοια, σύγχυση, αιμορραγίες, μώλωπες χωρίς εμφανή λόγο, έντονη αδυναμία, επίμονοι λεμφαδένες, νυχτερινοί ιδρώτες ή ανεξήγητη απώλεια βάρους. Σε αυτές τις περιπτώσεις η κλινική εικόνα είναι πιο σημαντική από το να περιμένει κανείς την επόμενη επανάληψη.

Σοβαρή ουδετεροπενία με πυρετό θεωρείται επείγουσα κατάσταση, ιδιαίτερα σε άτομα που λαμβάνουν χημειοθεραπεία, ανοσοκατασταλτικά ή έχουν γνωστή αιματολογική πάθηση. Η καθυστέρηση μπορεί να είναι επικίνδυνη.

19Πώς να διαβάσετε σωστά το αποτέλεσμα

Το αποτέλεσμα των λευκών αιμοσφαιρίων πρέπει να διαβάζεται με σειρά. Πρώτα κοιτάμε το WBC. Μετά κοιτάμε τον λευκοκυτταρικό τύπο. Έπειτα ελέγχουμε τους απόλυτους αριθμούς, ειδικά ουδετερόφιλα και λεμφοκύτταρα. Τέλος, βλέπουμε αν υπάρχουν αλλαγές στα ερυθρά, στην αιμοσφαιρίνη, στον αιματοκρίτη και στα αιμοπετάλια.

Στη συνέχεια συγκρίνουμε με προηγούμενες εξετάσεις. Μια τιμή που είναι σταθερή για χρόνια έχει διαφορετική σημασία από μια νέα απότομη αλλαγή. Η τάση είναι συχνά πιο σημαντική από μία μεμονωμένη μέτρηση. Αν τα λευκά ανεβαίνουν ή πέφτουν σε διαδοχικούς ελέγχους, αυτό έχει μεγαλύτερη διαγνωστική αξία.

Μετά εντάσσουμε τα συμπτώματα. Πυρετός, πονόλαιμος, βήχας, ουρολογικά συμπτώματα, κοιλιακός πόνος, δερματική λοίμωξη, κόπωση, απώλεια βάρους ή λεμφαδένες αλλάζουν τελείως την ερμηνεία. Το ίδιο ισχύει για φάρμακα, πρόσφατη κορτιζόνη, αντιβιοτικά, ανοσοκατασταλτικά, χημειοθεραπεία ή πρόσφατο εμβολιασμό.

Τέλος, συσχετίζουμε με τις υπόλοιπες εξετάσεις. Αν υπάρχει φλεγμονή, κοιτάμε CRP και ΤΚΕ. Αν υπάρχει πιθανή λοίμωξη ουροποιητικού, κοιτάμε γενική ούρων και καλλιέργεια. Αν υπάρχει κόπωση ή αναιμία, κοιτάμε φερριτίνη, Β12, φυλλικό και θυρεοειδή. Αν υπάρχει υποψία αυτοάνοσου, κοιτάμε ανοσολογικό έλεγχο.

20Συχνές ερωτήσεις

21Τι να θυμάστε

Τα λευκά αιμοσφαίρια είναι βασικός δείκτης της ανοσολογικής και φλεγμονώδους εικόνας του οργανισμού, αλλά δεν αποτελούν διάγνωση από μόνα τους. Η σωστή ερμηνεία ξεκινά από τη Γενική Αίματος, συνεχίζει με τον λευκοκυτταρικό τύπο και βασίζεται στους απόλυτους αριθμούς των κυττάρων.

Υψηλά λευκά μπορεί να σχετίζονται με λοίμωξη, φλεγμονή, στρες, κορτιζόνη ή άλλους παράγοντες. Χαμηλά λευκά μπορεί να είναι παροδικά μετά από ίωση, αλλά μπορεί επίσης να σχετίζονται με φάρμακα, αυτοάνοσα, θρεπτικές ελλείψεις ή μυελικές διαταραχές. Τα ουδετερόφιλα είναι ιδιαίτερα σημαντικά για την εκτίμηση κινδύνου λοίμωξης, ενώ τα λεμφοκύτταρα έχουν μεγάλη αξία σε ιογενείς και ανοσολογικές καταστάσεις.

Το πιο σημαντικό είναι να μη διαβάζεται το αποτέλεσμα απομονωμένα. Πρέπει να συνεκτιμώνται συμπτώματα, διάρκεια, προηγούμενες εξετάσεις, φάρμακα, ηλικία και άλλοι δείκτες όπως CRP, ΤΚΕ, φερριτίνη, καλλιέργειες ή ανοσολογικός έλεγχος όταν υπάρχει ένδειξη.

22Κλείστε ραντεβού & βιβλιογραφία

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

Ενημέρωση για εξετάσεις, φάρμακα και οδηγούς υγείας

Λάβετε σύντομες, ιατρικά επιμελημένες ενημερώσεις για εργαστηριακές εξετάσεις, σωστή προετοιμασία, φάρμακα, συχνές παρενέργειες και νέα άρθρα του Μικροβιολογικού Εργαστηρίου Λαμίας.

Email για λήψη ενημέρωσης*

Η ενημέρωση είναι εκπαιδευτική και δεν υποκαθιστά την ιατρική αξιολόγηση, την οδηγία του θεράποντος ιατρού ή του φαρμακοποιού.

Βιβλιογραφία