1

Τι είναι το RAST και γιατί ο όρος παραμένει σε χρήση

Το RAST είναι το ιστορικό ακρωνύμιο του RadioAllergoSorbent Test, μιας παλαιότερης εργαστηριακής μεθόδου που σχεδιάστηκε για να ανιχνεύει ειδικά IgE αντισώματα στο αίμα. Στην καθημερινή ιατρική γλώσσα, όμως, ο όρος εξακολουθεί να χρησιμοποιείται πολύ πιο χαλαρά: συχνά ο ασθενής, αλλά και αρκετοί επαγγελματίες υγείας, λένε «RAST» όταν εννοούν γενικά τον αιματολογικό έλεγχο για αλλεργίες.

Αυτό είναι πρακτικό, αλλά μπορεί να προκαλεί σύγχυση. Σήμερα, στα περισσότερα σύγχρονα εργαστήρια, η παλιά ραδιοϊσοτοπική τεχνική έχει αντικατασταθεί από νεότερες πλατφόρμες μέτρησης ειδικής IgE, όπως το ImmunoCAP και άλλες ανοσοενζυμικές ή φθοριοενζυμικές μέθοδοι. Έτσι, όταν ένας ασθενής λέει «έκανα RAST», συνήθως εννοεί ότι έκανε προσδιορισμό ειδικών IgE έναντι συγκεκριμένων αλλεργιογόνων.

Για λόγους σαφήνειας αλλά και αναζήτησης, έχει αξία να διατηρούνται και οι δύο όροι στο άρθρο. Ο κόσμος εξακολουθεί να ψάχνει «RAST», όμως το σωστό σύγχρονο περιεχόμενο πρέπει να εξηγεί ότι στην πράξη αναφερόμαστε κυρίως σε έλεγχο ειδικής IgE στον ορό. Αυτό βοηθά τον αναγνώστη να καταλάβει καλύτερα τι ζητά ο γιατρός, τι ακριβώς μετρά το εργαστήριο και γιατί το αποτέλεσμα δεν ερμηνεύεται ποτέ αποκομμένο από την κλινική εικόνα.

2

Τι μετρά πραγματικά η εξέταση

Η εξέταση δεν «βλέπει» απευθείας αν ο οργανισμός θα εκδηλώσει αλλεργική κρίση. Μετρά αν στο αίμα κυκλοφορούν ειδικά IgE αντισώματα που αναγνωρίζουν ένα συγκεκριμένο αλλεργιογόνο ή ένα συγκεκριμένο συστατικό αλλεργιογόνου. Με απλά λόγια, δείχνει αν το ανοσοποιητικό έχει ευαισθητοποιηθεί απέναντι σε κάτι.

Αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη. Η ευαισθητοποίηση δεν ισοδυναμεί πάντα με κλινική αλλεργία. Ένας άνθρωπος μπορεί να έχει θετική ειδική IgE για γάτα, ελιά, φυστίκι ή ακάρεα και να μην εμφανίζει ποτέ ουσιαστικά συμπτώματα όταν εκτίθεται. Αντίστροφα, ένας άνθρωπος με πολύ συμβατό ιστορικό μπορεί να χρειάζεται πιο στοχευμένη διερεύνηση ακόμη και αν ένα αρχικό αποτέλεσμα είναι οριακό ή αρνητικό.

Η κλασική IgE-μεσολαβούμενη αλλεργία αφορά κυρίως άμεσου τύπου αντιδράσεις: κνησμό, κνίδωση, αγγειοοίδημα, ρινίτιδα, συριγμό, εμέτους, βήχα ή και αναφυλαξία, συνήθως μέσα σε λεπτά ή σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα μετά την έκθεση. Εκεί ακριβώς έχει ρόλο η εξέταση ειδικής IgE. Δεν είναι η σωστή δοκιμασία για κάθε είδους «δυσανεξία», για καθυστερημένα γαστρεντερικά ενοχλήματα χωρίς σαφές μοτίβο ή για μη IgE-μεσολαβούμενες καταστάσεις.

3

Πότε ενδείκνυται ο έλεγχος ειδικής IgE

Η εξέταση έχει ουσιαστικό νόημα όταν υπάρχει συμβατό ιστορικό και πραγματική υποψία IgE-μεσολαβούμενης αλλεργίας. Αυτό σημαίνει ότι ο ασθενής περιγράφει συμπτώματα που εμφανίζονται μετά από συγκεκριμένη έκθεση και επαναλαμβάνονται με παρόμοιο τρόπο. Όσο πιο ξεκάθαρο είναι το μοτίβο, τόσο πιο χρήσιμο γίνεται το αποτέλεσμα.

Στην πράξη, ο έλεγχος ζητείται συχνά σε περιπτώσεις όπως:

• υποψία τροφικής αλλεργίας με άμεσα συμπτώματα μετά από συγκεκριμένη τροφή,
• ύποπτη αλλεργική ρινίτιδα ή επιπεφυκίτιδα από γύρεις, ακάρεα, μούχλες ή επιθήλια ζώων,
• ύποπτο αλλεργικό άσθμα,
• ύποπτη αλλεργία σε υμενόπτερα, όπως μέλισσα ή σφήκα,
• διερεύνηση αλλεργίας σε latex,
• ειδικά και επιλεγμένα σενάρια φαρμακευτικής αλλεργίας, πάντοτε με πιο εξειδικευμένη προσέγγιση.

Η εξέταση είναι επίσης ιδιαίτερα χρήσιμη όταν τα δερματικά τεστ δεν είναι εφικτά ή δεν αποτελούν την καλύτερη πρώτη επιλογή. Παραδείγματα είναι ο ασθενής που λαμβάνει αντιισταμινικά και δεν μπορεί να τα διακόψει, ο ασθενής με εκτεταμένη ατοπική δερματίτιδα ή άλλη δερματοπάθεια, ο ασθενής που είχε πρόσφατα σοβαρή αντίδραση και ο γιατρός θέλει μια ασφαλή in vitro αφετηρία, ή το μικρό παιδί που δυσκολεύεται να συνεργαστεί για skin prick test.

4

Πότε δεν βοηθά ή ζητείται λανθασμένα

Ένα από τα συχνότερα προβλήματα στην πράξη είναι η υπερβολική ή άστοχη χρήση του τεστ. Η εξέταση δεν είναι καλό εργαλείο «γενικού screening» για να δούμε στα τυφλά «σε τι είμαι αλλεργικός». Όταν ζητούνται μεγάλα πάνελ χωρίς συγκεκριμένο ιστορικό, αυξάνονται οι πιθανότητες να βρεθούν τυχαία θετικά αποτελέσματα που τελικά μπερδεύουν ασθενή και γιατρό.

Δεν αποτελεί επίσης τη σωστή διαγνωστική διαδρομή για πολλά μη ειδικά συμπτώματα, όπως χρόνια φουσκώματα χωρίς σαφές trigger, χρόνια κόπωση, κεφαλαλγίες, «δυσανεξίες» χωρίς άμεσο αλλεργικό μοτίβο ή γαστρεντερικά ενοχλήματα που εμφανίζονται ώρες αργότερα χωρίς αναπαραγωγιμότητα. Σε τέτοιες περιπτώσεις χρειάζεται άλλη διαγνωστική σκέψη και όχι εκτεταμένη παραγγελία ειδικών IgE.

Επιπλέον, η εξέταση δεν πρέπει να χρησιμοποιείται μόνη της για να επιβάλει αχρείαστες αποφυγές τροφών, ιδίως στα παιδιά. Ένα θετικό αποτέλεσμα σε αυγό, γάλα, σιτάρι ή ξηρούς καρπούς χωρίς συμβατό ιστορικό μπορεί να οδηγήσει σε αδικαιολόγητες στερήσεις, διατροφικά ελλείμματα και περιττό άγχος.

5

Πώς γίνεται η εξέταση βήμα προς βήμα

Η διαδικασία για τον ασθενή είναι απλή: γίνεται μια αιμοληψία και το δείγμα αποστέλλεται για εργαστηριακή ανάλυση. Από εκεί και πέρα, η τεχνική είναι καθαρά in vitro, δηλαδή εκτός σώματος. Αυτός είναι και ένας από τους βασικούς λόγους που η μέθοδος θεωρείται πρακτική και ασφαλής όταν χρειάζεται αλλεργιολογικός έλεγχος χωρίς πρόκληση αντίδρασης πάνω στο δέρμα.

Στο εργαστήριο, το σύστημα φέρνει τον ορό του ασθενούς σε επαφή με συγκεκριμένα αλλεργιογόνα ή με μοριακά συστατικά τους. Αν στο δείγμα υπάρχουν IgE αντισώματα που αναγνωρίζουν αυτό το αλλεργιογόνο, θα δεσμευθούν. Στη συνέχεια, με ειδικό ανιχνευτικό σύστημα προσδιορίζεται το επίπεδο της δέσμευσης και δίνεται ένα ποσοτικό ή ημιποσοτικό αποτέλεσμα, συνήθως σε μονάδες kUA/L ή kU/L, ανάλογα με την πλατφόρμα και τη μορφή αναφοράς.

Ανάλογα με την κλινική ερώτηση, ο έλεγχος μπορεί να γίνει:

• για ένα μόνο αλλεργιογόνο,
• για μικρό, στοχευμένο πάνελ σχετικών αλλεργιογόνων,
• για μίγματα αλλεργιογόνων σε ορισμένα συστήματα,
• ή για μοριακά συστατικά, όταν χρειάζεται πιο λεπτή διαγνωστική ανάλυση.

Ο χρόνος απάντησης διαφέρει από εργαστήριο σε εργαστήριο. Σε απλά singleplex τεστ μπορεί να είναι σχετικά σύντομος, ενώ σε πιο εκτεταμένα ή εξειδικευμένα component tests η αναμονή μπορεί να είναι μεγαλύτερη.

6

Χρειάζεται προετοιμασία πριν την αιμοληψία;

Στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν απαιτείται ειδική προετοιμασία. Συνήθως δεν χρειάζεται νηστεία, ούτε συγκεκριμένη ώρα λήψης. Αυτό κάνει την εξέταση πρακτική για την καθημερινή κλινική πράξη, σε αντίθεση με άλλες εξετάσεις αίματος που έχουν αυστηρότερες προϋποθέσεις.

Ένα βασικό πλεονέκτημα είναι ότι ο αιματολογικός έλεγχος ειδικής IgE δεν εξαρτάται από τη δερματική αντιδραστικότητα. Έτσι, μπορεί συχνά να γίνει ακόμη και όταν ο ασθενής λαμβάνει αντιισταμινικά, κάτι που στα skin prick tests συνήθως αποτελεί περιορισμό. Παρ’ όλα αυτά, ο ασθενής πρέπει πάντα να ενημερώνει τον γιατρό για τα φάρμακα που λαμβάνει και για τυχόν πρόσφατες σοβαρές αντιδράσεις, γιατί αυτά επηρεάζουν τη συνολική κλινική στρατηγική.

Αν η εξέταση γίνεται στο πλαίσιο πιο εξειδικευμένου αλλεργιολογικού ελέγχου, ο αλλεργιολόγος μπορεί να δώσει εξατομικευμένες οδηγίες. Συνήθως αυτές δεν αφορούν την ίδια την αιμοληψία, αλλά το ποια αλλεργιογόνα έχουν πραγματικό νόημα να ελεγχθούν και ποια όχι, ώστε να αποφεύγονται άσκοπες ή παραπλανητικές εξετάσεις.

7

Πώς διαβάζονται τα αποτελέσματα και οι κλάσεις

Τα αποτελέσματα δίνονται συνήθως ως συγκέντρωση ειδικής IgE και πολλά εργαστήρια τα συνοδεύουν με μια κλίμακα κλάσεων από 0 έως 6. Όσο μεγαλύτερη είναι η τιμή, τόσο ισχυρότερη είναι η ένδειξη ευαισθητοποίησης. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει αυτομάτως ότι η αλλεργία είναι «βαρύτερη» ή ότι η αντίδραση θα είναι υποχρεωτικά πιο σοβαρή.

Οι κλάσεις είναι χρήσιμες για γρήγορη ανάγνωση, αλλά δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται σαν απόλυτη αλήθεια αποκομμένη από το ιστορικό. Σε ορισμένα αλλεργιογόνα υπάρχουν καλύτερα κλινικά συσχετισμένα thresholds, ενώ σε άλλα η ερμηνεία είναι πολύ πιο προσεκτική. Επιπλέον, διαφορετικά συστήματα ή διαφορετικά εργαστήρια μπορεί να εμφανίζουν μικρές διαφορές στον τρόπο παρουσίασης.

Το πιο σημαντικό σημείο είναι ότι η τιμή δεν λειτουργεί σαν θερμόμετρο σοβαρότητας. Ένα άτομο με χαμηλότερη ειδική IgE μπορεί να κάνει σοβαρή αντίδραση, ενώ άλλο άτομο με υψηλότερη τιμή μπορεί να έχει ηπιότερα συμπτώματα ή ακόμη και ανοχή. Η βαρύτητα εξαρτάται από περισσότερους παράγοντες από ένα απλό νούμερο.

8

RAST έναντι skin prick test

Η σωστή σύγκριση δεν είναι «ποιο είναι καλύτερο γενικά», αλλά ποιο είναι καταλληλότερο για τον συγκεκριμένο ασθενή. Τα skin prick tests έχουν το μεγάλο πλεονέκτημα ότι δίνουν άμεση απάντηση, είναι οικονομικά και αποτελούν βασικό εργαλείο της αλλεργιολογίας. Από την άλλη, η εξέταση ειδικής IgE έχει το πλεονέκτημα ότι είναι εργαστηριακή, in vitro, δεν επηρεάζεται από την κατάσταση του δέρματος και είναι ιδιαίτερα πρακτική όταν η δερματική δοκιμασία δεν μπορεί να αποδώσει σωστά.

Στην ιδανική αλλεργιολογική προσέγγιση, τα δύο τεστ δεν είναι αντίπαλοι αλλά συμπληρωματικά εργαλεία. Ο ειδικός επιλέγει εκείνο που ταιριάζει καλύτερα στο κλινικό ερώτημα, στην ασφάλεια του ασθενούς και στη διαθεσιμότητα εξειδικευμένης αξιολόγησης.

9

Ειδική IgE έναντι ολικής IgE

Πολλοί ασθενείς μπερδεύουν την ολική IgE με την ειδική IgE. Η ολική IgE είναι ένας συνολικός δείκτης και μπορεί να είναι αυξημένη σε διάφορες καταστάσεις, όπως ατοπία, παρασιτώσεις, ορισμένες φλεγμονώδεις ή ανοσολογικές διαταραχές και, σπανιότερα, άλλες παθήσεις. Δεν απαντά, όμως, στο βασικό πρακτικό ερώτημα: σε ποιο αλλεργιογόνο είναι ευαισθητοποιημένος ο ασθενής.

Η ειδική IgE, αντίθετα, απαντά σε ένα πολύ πιο χρήσιμο κλινικό ερώτημα: υπάρχει IgE απέναντι σε συγκεκριμένο αλλεργιογόνο; Για αυτό, στην καθημερινή αλλεργιολογική πράξη, η ειδική IgE είναι συνήθως πολύ πιο χρήσιμη από την απομονωμένη μέτρηση ολικής IgE.

Η ολική IgE μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να βοηθήσει στη γενικότερη εικόνα ή στην ερμηνεία ειδικών σεναρίων, αλλά δεν πρέπει να ζητείται ως μοναδικός τρόπος «να δούμε αν υπάρχει αλλεργία». Ένας άνθρωπος μπορεί να έχει φυσιολογική ολική IgE και παρ’ όλα αυτά να έχει κλινικά σημαντική ειδική IgE σε συγκεκριμένο αλλεργιογόνο. Το αντίστροφο επίσης συμβαίνει: υψηλή ολική IgE χωρίς σαφή, κλινικά χρήσιμη αλλεργική διάγνωση.

10

Ρόλος στις τροφικές αλλεργίες

Στις τροφικές αλλεργίες, η εξέταση ειδικής IgE είναι πολύ χρήσιμη, αλλά μόνο όταν εντάσσεται σε σωστό διαγνωστικό πλαίσιο. Το σωστό σενάριο είναι ο ασθενής να περιγράφει άμεση αντίδραση μετά από συγκεκριμένη τροφή, όπως κνίδωση, εμέτους, βήχα, βράχνιασμα, συριγμό ή αγγειοοίδημα μέσα σε λίγα λεπτά ή σχετικά σύντομα μετά την κατανάλωση.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, η ειδική IgE μπορεί να υποστηρίξει τη διάγνωση για τρόφιμα όπως αυγό, γάλα, φυστίκι, ξηρούς καρπούς, ψάρι, οστρακοειδή, σιτάρι, σόγια και άλλα. Εκεί που χρειάζεται μεγάλη προσοχή είναι ότι ένα θετικό τεστ χωρίς αντίστοιχο ιστορικό δεν αποδεικνύει ότι η τροφή πρέπει να αποκλειστεί. Ιδίως στα παιδιά, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε άσκοπους και επιβαρυντικούς διατροφικούς περιορισμούς.

Σε πιο σύνθετα περιστατικά, ο αλλεργιολόγος μπορεί να ζητήσει όχι μόνο έλεγχο έναντι ολόκληρου αλλεργιογόνου αλλά και component testing, για παράδειγμα σε φυστίκι ή ξηρούς καρπούς, ώστε να ξεχωρίσει καλύτερα ένα μοτίβο πραγματικής κλινικής αλλεργίας από μια διασταυρούμενη, ηπιότερη ευαισθητοποίηση.

Όταν η εικόνα παραμένει ασαφής, η τελική απάντηση σε επιλεγμένες περιπτώσεις δίνεται με oral food challenge υπό ιατρική επίβλεψη. Αυτό δεν γίνεται στο σπίτι και δεν είναι «δοκιμή μόνος μου να δω τι θα συμβεί». Είναι οργανωμένη ιατρική πράξη, όταν ο κίνδυνος και το όφελος έχουν αξιολογηθεί σωστά.

11

Ρόλος στα αναπνευστικά αλλεργιογόνα

Η ειδική IgE χρησιμοποιείται πολύ συχνά σε ασθενείς με αλλεργική ρινίτιδα, επιπεφυκίτιδα ή αλλεργικό άσθμα. Το ζητούμενο εδώ δεν είναι απλώς να βρεθεί κάτι θετικό, αλλά να εντοπιστεί ποιο αλλεργιογόνο ταιριάζει χρονικά και κλινικά με τα συμπτώματα του ασθενούς.

Για παράδειγμα, σε εποχικά συμπτώματα την άνοιξη ή στις αρχές του καλοκαιριού μπορεί να υπάρχει υποψία για γύρεις, ενώ σε ολοετή συμπτώματα μέσα στο σπίτι η σκέψη στρέφεται συχνά σε ακάρεα οικιακής σκόνης, επιθήλια ζώων ή μούχλες. Στον κατάλληλο ασθενή, ένα μικρό και στοχευμένο πάνελ μπορεί να βοηθήσει σε πρακτικές αποφάσεις: μέτρα αποφυγής, καλύτερη περιβαλλοντική παρέμβαση, πιο σωστή παραπομπή ή και αξιολόγηση για ανοσοθεραπεία.

Σε αυτό το πεδίο, η εξέταση δεν έχει μόνο διαγνωστική αξία. Μπορεί να αποκτήσει και πρακτική θεραπευτική σημασία, επειδή βοηθά να φανεί αν μια ανοσοθεραπευτική προσέγγιση έχει νόημα ή αν πρέπει πρώτα να επανεκτιμηθεί η κλινική συσχέτιση.

12

Τσιμπήματα εντόμων, latex και φάρμακα

Η εξέταση ειδικής IgE έχει καθιερωμένο ρόλο στη διερεύνηση ορισμένων αλλεργιών από δηλητήριο εντόμων, όπως μέλισσα και σφήκα, καθώς και σε περιπτώσεις ύποπτης αλλεργίας σε latex. Εδώ το ιστορικό είναι εξαιρετικά σημαντικό: πότε έγινε η αντίδραση, ποια συμπτώματα εμφανίστηκαν, αν χρειάστηκε αδρεναλίνη ή επείγουσα φροντίδα και αν υπήρξαν επαναλαμβανόμενα επεισόδια.

Στις περιπτώσεις υμενοπτέρων, η σωστή εργαστηριακή και αλλεργιολογική διερεύνηση έχει ιδιαίτερη αξία γιατί μπορεί να επηρεάσει αποφάσεις όπως η ένδειξη για venom immunotherapy. Δηλαδή, δεν μιλάμε απλώς για το «να ξέρω τι με πείραξε», αλλά για πληροφορία που μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά τον μελλοντικό κίνδυνο και την αντιμετώπιση.

Στα φάρμακα, τα πράγματα είναι πιο σύνθετα. Δεν υπάρχει ένα γενικό «RAST για όλα τα φάρμακα». Η αξία της ειδικής IgE είναι περιορισμένη και εξειδικευμένη, και η φαρμακευτική αλλεργία απαιτεί διαφορετική στρατηγική ανά φάρμακο και ανά τύπο αντίδρασης. Στην πενικιλίνη, για παράδειγμα, η σύγχρονη προσέγγιση δίνει μεγαλύτερο βάρος στο σωστό ιστορικό, στα skin tests όταν χρειάζονται και, σε επιλεγμένους ασθενείς, σε challenge υπό επίβλεψη. Άρα η λογική «κάνω ένα αίμα και λύνω όλες τις φαρμακευτικές αλλεργίες» είναι λανθασμένη.

13

Τι σημαίνει θετικό αποτέλεσμα χωρίς συμπτώματα

Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό σημείο για τον ασθενή. Ένα θετικό RAST ή μια θετική ειδική IgE δεν σημαίνει από μόνο του ότι υπάρχει κλινική αλλεργία. Σημαίνει ότι το ανοσοποιητικό έχει αναπτύξει IgE αντισώματα απέναντι στο συγκεκριμένο αλλεργιογόνο. Αυτό ονομάζεται ευαισθητοποίηση.

Για να μιλήσουμε για πραγματική αλλεργία, θέλουμε η εργαστηριακή ένδειξη να ταιριάζει με μια ιστορία όπως: «κάθε φορά που τρώω αυτή την τροφή εμφανίζω μέσα σε λίγα λεπτά τα ίδια συμπτώματα» ή «κάθε φορά που έρχομαι σε επαφή με γάτα παθαίνω ρινίτιδα και βήχα». Αν αυτή η σύνδεση λείπει, το θετικό αποτέλεσμα από μόνο του δεν αρκεί.

Η υπερδιάγνωση είναι πραγματικός κίνδυνος. Ο ασθενής διαβάζει ένα θετικό αποτέλεσμα, φοβάται, κόβει τρόφιμα ή αποφεύγει περιβάλλοντα χωρίς ουσιαστικό λόγο και τελικά χάνει ποιότητα ζωής. Για αυτό, η σωστή ερμηνεία απαιτεί να απαντώνται πάντα τέσσερα βασικά ερωτήματα: τι συμπτώματα υπήρξαν, πότε εμφανίστηκαν, μετά από ποια έκθεση και πόσο σταθερά επαναλαμβάνεται το ίδιο μοτίβο.

14

RAST στα παιδιά

Στα παιδιά, ιδίως στα βρέφη και στα νήπια, η εξέταση ειδικής IgE είναι συχνά πολύ χρήσιμη γιατί αποφεύγει τη δυσκολία ή τους περιορισμούς του skin prick test. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι «καλύτερη σε όλα», αλλά ότι είναι ιδιαίτερα πρακτική όταν το παιδί δεν συνεργάζεται εύκολα, έχει εκτεταμένη ατοπική δερματίτιδα ή χρειάζεται στοχευμένη διερεύνηση συγκεκριμένων τροφικών αλλεργιών.

Το βασικότερο λάθος στην παιδιατρική είναι η υπερερμηνεία ασθενώς θετικών αποτελεσμάτων. Παιδιά με ατοπικό υπόβαθρο μπορεί να εμφανίζουν θετικές ειδικές IgE χωρίς αντίστοιχα σαφές κλινικό ιστορικό. Αν αυτό διαβαστεί άκριτα, μπορεί να οδηγήσει σε αχρείαστη αποφυγή γάλακτος, αυγού, σιταριού ή άλλων τροφών, με σημαντικό φορτίο για την ανάπτυξη και την καθημερινότητα της οικογένειας.

Στις παιδιατρικές τροφικές αλλεργίες, το σωστό μοτίβο είναι πάντα: καλό ιστορικό, στοχευμένη εξέταση, σωστή ερμηνεία και παρακολούθηση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, καθώς το παιδί μεγαλώνει, ο αλλεργιολόγος μπορεί να επαναξιολογήσει τις τιμές και να εκτιμήσει αν υπάρχει πιθανότητα ανάπτυξης ανοχής, ιδιαίτερα σε αλλεργίες όπως το γάλα ή το αυγό.

15

RAST στην εγκυμοσύνη και σε ειδικές καταστάσεις

Στην εγκυμοσύνη, όταν χρειάζεται αλλεργιολογική διερεύνηση, μια in vitro προσέγγιση όπως η ειδική IgE θεωρείται συχνά πρακτική επιλογή, επειδή δεν προϋποθέτει έκθεση του οργανισμού σε αλλεργιογόνο κατά τη διάρκεια της εξέτασης. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε εξέταση πρέπει να γίνεται αυτόματα, αλλά ότι όταν υπάρχει σωστό κλινικό ερώτημα, η αιμοληψία αποτελεί λογικό πρώτο βήμα.

Επίσης, σε ασθενείς με εκτεταμένη δερματοπάθεια, σε όσους λαμβάνουν φάρμακα που επηρεάζουν τα skin tests ή σε όσους είχαν πολύ πρόσφατη σοβαρή αλλεργική αντίδραση, ο αιματολογικός έλεγχος μπορεί να λειτουργήσει ως ασφαλέστερη ή πιο άμεσα εφαρμόσιμη λύση. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που η ειδική IgE παραμένει τόσο χρήσιμη στην καθημερινή κλινική πράξη.

Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι μετά από αναφυλακτικό επεισόδιο, τα skin tests μπορεί σε ορισμένα σενάρια να χρειαστούν αναβολή, ενώ η ειδική IgE μπορεί να βοηθήσει νωρίτερα στην αρχική εκτίμηση. Η τελική στρατηγική, όμως, εξαρτάται πάντα από τον ύποπτο εκλυτικό παράγοντα και από τον γιατρό που οργανώνει τη διερεύνηση.

16

ImmunoCAP και component-resolved diagnostics

Η σύγχρονη αλλεργιολογία έχει προχωρήσει πολύ πέρα από το παλιό RAST. Το ImmunoCAP είναι μία από τις πιο γνωστές πλατφόρμες μέτρησης ειδικής IgE και έχει συμβάλει στη μετάβαση από το γενικό «αίμα για αλλεργίες» σε μια πιο ακριβή, ποσοτική και κλινικά χρήσιμη προσέγγιση.

Ακόμη πιο εξελιγμένη είναι η component-resolved diagnostics (CRD), δηλαδή η ανάλυση επιμέρους μοριακών συστατικών των αλλεργιογόνων. Με αυτή την προσέγγιση δεν μένουμε μόνο στην πληροφορία «υπάρχει IgE στο φυστίκι», αλλά ρωτάμε σε ποιο πρωτεϊνικό συστατικό υπάρχει IgE. Έτσι, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορούμε να διακρίνουμε καλύτερα μια πρωτογενή, κλινικά πιο σημαντική αλλεργία από μια ηπιότερη διασταυρούμενη ευαισθητοποίηση, π.χ. σχετιζόμενη με γύρεις.

Η μοριακή αλλεργιολογία δεν χρειάζεται σε όλους. Είναι εργαλείο για πιο σύνθετες ή πιο αμφίβολες περιπτώσεις, για καλύτερη ερμηνεία πολλαπλών θετικών αποτελεσμάτων, για επιλογή ανοσοθεραπείας και για πιο εξατομικευμένη συμβουλευτική.

17

Πλεονεκτήματα και περιορισμοί

Το μεγάλο πλεονέκτημα της εξέτασης είναι ότι αποτελεί ασφαλή εργαστηριακή διερεύνηση, χωρίς άμεση πρόκληση του οργανισμού με αλλεργιογόνο τη στιγμή της δοκιμασίας. Είναι πρακτική, εφαρμόσιμη σε πολλούς διαφορετικούς ασθενείς και ιδιαίτερα χρήσιμη όταν χρειάζεται επιβεβαίωση ή αποκλεισμός ευαισθητοποίησης σε δερματοπάθειες, σε λήψη αντιισταμινικών ή σε άλλες ειδικές συνθήκες.

Έχει επίσης το πλεονέκτημα ότι μπορεί να είναι ποσοτική και να προσφέρει πιο λεπτομερή εκτίμηση σε ορισμένα κλινικά σενάρια. Στις σύγχρονες πλατφόρμες, και ιδιαίτερα με component analysis, δίνει μεγαλύτερη ακρίβεια εκεί όπου παλαιότερα υπήρχε περισσότερη ασάφεια.

Οι περιορισμοί της, όμως, είναι εξίσου σημαντικοί. Πρώτον, δεν αντικαθιστά το ιστορικό. Δεύτερον, μπορεί να δείξει θετικότητα χωρίς πραγματική κλινική αλλεργία. Τρίτον, δεν είναι η σωστή εξέταση για κάθε αλλεργικό ή ψευδοαλλεργικό σύμπτωμα. Τέταρτον, σε ορισμένα αλλεργιογόνα ή κλινικά σενάρια η διαγνωστική της αξία εξαρτάται πολύ από τη σωστή επιλογή του τεστ και όχι από τη λογική «κάνω ό,τι υπάρχει».

18

Πότε χρειάζεται αλλεργιολόγος και πότε challenge

Η παραπομπή σε αλλεργιολόγο είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν υπάρχουν σοβαρές αντιδράσεις, ύποπτη αναφυλαξία, προβλήματα με πολλά πιθανά triggers, αμφίσημα αποτελέσματα ή ανάγκη για πιο προχωρημένη μοριακή ανάλυση και εκτίμηση για ανοσοθεραπεία.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδιαίτερα στις τροφικές αλλεργίες, η ειδική IgE και τα skin tests δεν δίνουν από μόνα τους την οριστική απάντηση. Τότε μπορεί να χρειαστεί oral food challenge σε ειδικό περιβάλλον. Αυτό γίνεται όταν ο γιατρός κρίνει ότι η πληροφορία είναι πραγματικά απαραίτητη και ότι τα οφέλη υπερτερούν των κινδύνων.

Challenge μπορεί να χρειαστεί, για παράδειγμα, όταν:

• το ιστορικό είναι ασαφές αλλά όχι αμελητέο,
• υπάρχουν χαμηλές ή οριακές τιμές ειδικής IgE και το ερώτημα παραμένει ανοιχτό,
• θέλουμε να δούμε αν το παιδί έχει αναπτύξει ανοχή σε γάλα ή αυγό,
• πρέπει να διευκρινιστεί αν μια διατροφική αποφυγή εξακολουθεί να είναι απαραίτητη.

Το σημαντικό είναι ότι το challenge δεν υποκαθιστά την εξέταση ειδικής IgE· έρχεται ως επόμενο, πιο οριστικό βήμα όταν τα προηγούμενα δεδομένα δεν αρκούν για ασφαλή απόφαση.

19

Συχνά λάθη στην ερμηνεία

Το πρώτο λάθος είναι να θεωρούμε ότι κάθε θετικό αποτέλεσμα σημαίνει υποχρεωτικά κλινική αλλεργία. Το δεύτερο είναι να ζητούνται πάρα πολλά τεστ χωρίς καλό ιστορικό. Το τρίτο είναι να χρησιμοποιούνται οι κλάσεις 0–6 σαν αυτόματος οδηγός βαρύτητας αντίδρασης. Το τέταρτο είναι να ερμηνεύονται τα αποτελέσματα χωρίς να λαμβάνονται υπόψη η ηλικία, το είδος του αλλεργιογόνου, η χρονική σχέση με τα συμπτώματα και η πιθανότητα διασταυρούμενης αντιδραστικότητας.

Ένα ακόμη συχνό λάθος είναι η σύγχυση μεταξύ αλλεργίας και δυσανεξίας. Η εξέταση ειδικής IgE αφορά IgE-μεσολαβούμενες αλλεργικές αντιδράσεις. Δεν διαγιγνώσκει δυσανεξία στη λακτόζη, μη ειδικές πεπτικές ενοχλήσεις, φαρμακολογικές παρενέργειες ή άλλες μη ανοσολογικές καταστάσεις.

Τέλος, συχνό λάθος είναι να ξεκινά ο ασθενής μόνος του εκτεταμένη αποφυγή τροφών και να χτίζει όλη του τη διατροφή πάνω σε εκτυπωμένα αποτελέσματα χωρίς επαγγελματική ερμηνεία. Η σωστή διαχείριση ενός θετικού ειδικού IgE χρειάζεται ιατρικό πλαίσιο και, σε παιδιά ή πιο σύνθετες περιπτώσεις, συχνά και διαιτολογική καθοδήγηση.

20

Συχνές ερωτήσεις

21

Τι να θυμάστε

22

Κλείστε Ραντεβού & Βιβλιογραφία

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

Ενημέρωση για εξετάσεις, φάρμακα και οδηγούς υγείας

Λάβετε σύντομες, ιατρικά επιμελημένες ενημερώσεις για εργαστηριακές εξετάσεις, σωστή προετοιμασία, φάρμακα, συχνές παρενέργειες και νέα άρθρα του Μικροβιολογικού Εργαστηρίου Λαμίας.

Email για λήψη ενημέρωσης*

Η ενημέρωση είναι εκπαιδευτική και δεν υποκαθιστά την ιατρική αξιολόγηση, την οδηγία του θεράποντος ιατρού ή του φαρμακοποιού.

Βιβλιογραφία & Πηγές