1Τι είναι η τριχόπτωση και γιατί χρειάζονται εξετάσεις αίματος

Η τριχόπτωση είναι ένα συχνό σύμπτωμα που μπορεί να εμφανιστεί σε άνδρες, γυναίκες, παιδιά ή εφήβους. Δεν έχει πάντα την ίδια αιτία και δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει σοβαρό νόσημα. Σημαίνει όμως ότι ο κύκλος ζωής της τρίχας έχει διαταραχθεί ή ότι οι τρίχες χάνονται πιο γρήγορα από όσο ανανεώνονται.

Ο άνθρωπος χάνει φυσιολογικά τρίχες καθημερινά. Όταν όμως η απώλεια γίνεται έντονη, παρατεταμένη, αιφνίδια ή συνοδεύεται από αραίωση, κενά στο τριχωτό, κόπωση, διαταραχές κύκλου, ακμή, ωχρότητα, αλλαγές βάρους ή συμπτώματα θυρεοειδούς, τότε χρειάζεται συστηματική αξιολόγηση.

Για αυτό η διερεύνηση της τριχόπτωσης ξεκινά με ιστορικό και κλινική εξέταση, αλλά συχνά χρειάζεται και αιματολογικός έλεγχος. Η σωστή επιλογή εξετάσεων αποφεύγει την άσκοπη λήψη συμπληρωμάτων και βοηθά τον ιατρό να διαχωρίσει την απλή εποχική τριχόπτωση από την τελογενή τριχορροή, την ανδρογενετική αλωπεκία, την αλωπεκία areata ή μια συστηματική αιτία.

2Οι βασικοί τύποι τριχόπτωσης που επηρεάζουν τον εργαστηριακό έλεγχο

Δεν ζητάμε τις ίδιες εξετάσεις σε κάθε άτομο με τριχόπτωση. Άλλος έλεγχος χρειάζεται σε μια γυναίκα με ακανόνιστο κύκλο και ακμή, άλλος σε έναν άνδρα με κληρονομική αραίωση, άλλος σε παιδί με στρογγυλή πλάκα χωρίς τρίχες και άλλος σε άτομο που έχασε μαλλιά μετά από COVID-19, πυρετό ή αυστηρή δίαιτα.

Στην τελογενή τριχορροή οι εξετάσεις αίματος είναι ιδιαίτερα χρήσιμες, επειδή συχνά αποκαλύπτουν χαμηλή φερριτίνη, διατροφική έλλειψη ή θυρεοειδική διαταραχή. Στην ανδρογενετική αλωπεκία, οι εξετάσεις είναι περισσότερο στοχευμένες: στις γυναίκες αναζητούμε υπερανδρογονισμό, ενώ στους άνδρες ο εργαστηριακός έλεγχος ζητείται κυρίως όταν η τριχόπτωση είναι απότομη, διάχυτη ή δεν ταιριάζει με την κλασική εικόνα.

Η κλινική εξέταση από δερματολόγο παραμένει σημαντική, επειδή οι ουλωτικές αλωπεκίες, οι μυκητιάσεις του τριχωτού και ορισμένες φλεγμονώδεις δερματοπάθειες δεν διαγιγνώσκονται μόνο με αίμα.

3Πότε πρέπει να κάνω εξετάσεις αίματος για τριχόπτωση

Εξετάσεις αίματος χρειάζονται όταν η τριχόπτωση είναι έντονη, διαρκεί πάνω από 4–6 εβδομάδες, προκαλεί εμφανή αραίωση ή συνοδεύεται από συμπτώματα που δείχνουν πιθανή εσωτερική αιτία.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν η τριχόπτωση εμφανίζεται μετά από τοκετό, βαριά λοίμωξη, χειρουργείο, γρήγορη απώλεια βάρους, αυστηρή δίαιτα, έντονο ψυχοσωματικό στρες ή έναρξη νέου φαρμάκου. Σε αυτές τις περιπτώσεις το αίτιο μπορεί να βρίσκεται 2–3 μήνες πριν από την ημέρα που άρχισε η έντονη απώλεια μαλλιών.

Εξετάσεις πρέπει επίσης να γίνονται όταν υπάρχει γνωστό ιστορικό αναιμίας, σιδηροπενίας, θυρεοειδίτιδας Hashimoto, υπερθυρεοειδισμού, πολυκυστικών ωοθηκών, κοιλιοκάκης, αυτοάνοσου νοσήματος ή χρόνιας φλεγμονής.

Στο εργαστήριο μπορείτε να ζητήσετε έναν στοχευμένο αρχικό έλεγχο για τριχόπτωση και, ανάλογα με το ιστορικό, να προστεθούν εξετάσεις από τον Κατάλογο Εξετάσεων.

4Το βασικό πακέτο εξετάσεων για τριχόπτωση

Το βασικό πακέτο εξετάσεων για τριχόπτωση στοχεύει στις συχνότερες αναστρέψιμες αιτίες: αναιμία, σιδηροπενία, θυρεοειδική διαταραχή, ανεπάρκεια βιταμινών, φλεγμονή, μεταβολικές διαταραχές και βασική ηπατική ή νεφρική επιβάρυνση.

5Σίδηρος, φερριτίνη και τριχόπτωση

Ο σίδηρος είναι από τα πρώτα στοιχεία που ελέγχονται σε άτομο με τριχόπτωση. Η φερριτίνη δείχνει τα αποθέματα σιδήρου και συχνά είναι πιο χρήσιμη από τον σίδηρο ορού μόνο του. Στην πράξη, κάποιος μπορεί να έχει φυσιολογικό αιματοκρίτη αλλά χαμηλές αποθήκες σιδήρου που επηρεάζουν την ανάπτυξη των μαλλιών.

Η σιδηροπενία είναι συχνή σε γυναίκες με έντονη περίοδο, σε εγκυμοσύνη, μετά τον τοκετό, σε χορτοφαγική ή περιοριστική διατροφή, σε γαστρεντερική απώλεια αίματος, σε δυσαπορρόφηση και μετά από συχνή αιμοδοσία. Για τη σωστή αξιολόγηση δεν αρκεί μόνο ο σίδηρος. Χρειάζεται συνδυασμός με φερριτίνη, TIBC/τρανσφερρίνη και κορεσμό τρανσφερρίνης.

Για αναλυτική ερμηνεία μπορείτε να δείτε τον οδηγό Φερριτίνη: τι είναι, τιμές και τι σημαίνει χαμηλή ή υψηλή, καθώς και τον πλήρη οδηγό για σίδηρο, φερριτίνη, τρανσφερρίνη, TIBC και κορεσμό.

Η θεραπεία με σίδηρο δεν πρέπει να ξεκινά τυφλά για μήνες χωρίς έλεγχο. Η υπερβολική λήψη μπορεί να προκαλέσει γαστρεντερικές ενοχλήσεις και να μπερδέψει την ερμηνεία των αποτελεσμάτων. Συνήθως γίνεται επανέλεγχος μετά από 8–12 εβδομάδες, ανάλογα με την αρχική τιμή, την αιτία της έλλειψης και την ιατρική οδηγία.

6Θυρεοειδής, TSH, FT4 και τριχόπτωση

Ο θυρεοειδής επηρεάζει τον μεταβολισμό, την ενέργεια, το δέρμα, τα νύχια και τον κύκλο της τρίχας. Τόσο ο υποθυρεοειδισμός όσο και ο υπερθυρεοειδισμός μπορούν να προκαλέσουν διάχυτη τριχόπτωση, αλλαγή στην ποιότητα της τρίχας και επιβράδυνση της αναγέννησης.

Η βασική εξέταση είναι η TSH, αλλά δεν πρέπει να ερμηνεύεται μόνη της όταν υπάρχουν συμπτώματα. Η FT4 δείχνει την ελεύθερη θυροξίνη και βοηθά να φανεί αν η διαταραχή είναι υποκλινική ή κλινικά σημαντική. Σε ορισμένες περιπτώσεις προστίθεται FT3, ειδικά όταν υπάρχει υποψία υπερθυρεοειδισμού.

Σχετικές σελίδες για εσωτερική ανάγνωση: Θυρεοειδής και TSH, Εξετάσεις για υποθυρεοειδισμό και Anti-TPO αντισώματα και Hashimoto.

Αν ο ασθενής λαμβάνει θυροξίνη, συνήθως η αιμοληψία γίνεται το πρωί πριν από τη δόση, εκτός αν ο θεράπων ιατρός έχει δώσει διαφορετική οδηγία. Η βιοτίνη, που υπάρχει σε πολλά συμπληρώματα για μαλλιά και νύχια, μπορεί να επηρεάσει ορισμένες ανοσοχημικές μεθόδους θυρεοειδικών εξετάσεων και πρέπει να αναφέρεται στο εργαστήριο.

7Βιταμίνη D, Β12, φυλλικό οξύ και ψευδάργυρος

Οι βιταμίνες και τα ιχνοστοιχεία δεν είναι η μόνη αιτία τριχόπτωσης, αλλά είναι συχνό και διορθώσιμο μέρος της διερεύνησης. Η ανεπαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης, οι αυστηρές δίαιτες, η χορτοφαγία χωρίς σωστό σχεδιασμό, η δυσαπορρόφηση και οι χρόνιες γαστρεντερικές παθήσεις μπορούν να επηρεάσουν Β12, φυλλικό οξύ, σίδηρο, ψευδάργυρο και βιταμίνη D.

Η 25-OH βιταμίνη D δείχνει τα αποθέματα βιταμίνης D. Η ανεπάρκεια μπορεί να συνυπάρχει με τριχόπτωση, κόπωση, μυϊκούς πόνους ή οστική ευαισθησία, αλλά η διόρθωση πρέπει να γίνεται με ασφαλή δόση και επανέλεγχο.

Η βιταμίνη Β12 και το φυλλικό οξύ είναι κρίσιμα για την αιμοποίηση και τη σύνθεση DNA. Η έλλειψή τους μπορεί να σχετίζεται με αναιμία, κόπωση, νευρολογικά συμπτώματα, γλωσσίτιδα ή αδυναμία. Ο ψευδάργυρος συμμετέχει σε πολλές ενζυμικές λειτουργίες και σε ορισμένες περιπτώσεις χαμηλά επίπεδα συνυπάρχουν με διατροφικές διαταραχές, χρόνια φλεγμονή ή δυσαπορρόφηση.

Για ευρύτερο έλεγχο θρέψης μπορείτε να δείτε τη σελίδα Βιταμίνες και Ιχνοστοιχεία και τον οδηγό Εξετάσεις αίματος για βιταμίνες.

8CRP, ΤΚΕ, φλεγμονή και αυτοάνοσα αίτια

Η χρόνια φλεγμονή, οι λοιμώξεις και τα αυτοάνοσα νοσήματα μπορούν να συνδέονται με τριχόπτωση. Οι δείκτες CRP και ΤΚΕ δεν δείχνουν συγκεκριμένη διάγνωση, αλλά βοηθούν να φανεί αν υπάρχει φλεγμονώδης δραστηριότητα που χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση.

Η CRP αυξάνεται πιο γρήγορα σε οξείες φλεγμονές, ενώ η ΤΚΕ μπορεί να παραμένει αυξημένη σε πιο χρόνιες καταστάσεις και επηρεάζεται από ηλικία, φύλο, αναιμία και εγκυμοσύνη. Για περισσότερη ανάλυση υπάρχει και ο οδηγός για δείκτες φλεγμονής.

Όταν υπάρχει αλωπεκία areata, ανεξήγητη κόπωση, πόνοι αρθρώσεων, εξανθήματα, φωτοευαισθησία, στοματικά έλκη ή οικογενειακό ιστορικό αυτοάνοσου, μπορεί να ζητηθούν ανοσολογικές εξετάσεις όπως ANA, ειδικά αντισώματα ή θυρεοειδικά αντισώματα. Ο έλεγχος όμως πρέπει να γίνεται στοχευμένα, γιατί ένα θετικό ANA χωρίς συμπτώματα δεν σημαίνει απαραίτητα αυτοάνοσο νόσημα.

Για διαθέσιμες κατηγορίες ανοσολογικού ελέγχου δείτε και τη σελίδα Ανοσολογικές Εξετάσεις.

9Ορμονικός έλεγχος σε γυναίκες και PCOS

Στις γυναίκες, η τριχόπτωση χρειάζεται πιο προσεκτική ορμονική αξιολόγηση όταν συνυπάρχουν ακανόνιστος κύκλος, ακμή, λιπαρότητα, υπερτρίχωση, αύξηση βάρους, δυσκολία σύλληψης ή υποψία συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών.

Ο ορμονικός έλεγχος δεν πρέπει να γίνεται τυχαία οποιαδήποτε ημέρα του κύκλου. Οι γοναδοτροπίνες και τα ανδρογόνα συχνά αξιολογούνται στην αρχή του κύκλου, ενώ η προγεστερόνη αξιολογείται σε σχέση με την ωορρηξία. Η προλακτίνη θέλει πρωινή λήψη, ξεκούραση και αποφυγή έντονου στρες πριν από την αιμοληψία.

Για γενικό πλαίσιο μπορείτε να δείτε τη σελίδα Ορμονικές Εξετάσεις, τον οδηγό για έλεγχο γονιμότητας και το άρθρο για ακμή, ορμόνες και εξετάσεις αίματος.

10Τριχόπτωση σε εγκυμοσύνη, λοχεία και εμμηνόπαυση

Η εγκυμοσύνη και η λοχεία αλλάζουν σημαντικά τον κύκλο της τρίχας. Κατά την εγκυμοσύνη πολλές γυναίκες παρατηρούν πιο πυκνά μαλλιά, ενώ 2–4 μήνες μετά τον τοκετό μπορεί να εμφανιστεί έντονη τελογενής τριχορροή. Συνήθως είναι παροδική, αλλά χρειάζεται έλεγχος όταν είναι πολύ έντονη, παρατείνεται ή συνυπάρχει κόπωση, ζάλη, ταχυκαρδία, κακή διάθεση, έντονη περίοδος ή συμπτώματα θυρεοειδούς.

Μετά τον τοκετό αξιολογούνται συχνά γενική αίματος, φερριτίνη, σίδηρος/TIBC, Β12, φυλλικό οξύ, 25-OH βιταμίνη D, TSH και FT4. Αν υπάρχει υποψία επιλόχειας θυρεοειδίτιδας ή γνωστή Hashimoto, προστίθενται Anti-TPO και Anti-TG.

Για τις βασικές εξετάσεις κύησης μπορείτε να δείτε και τη σελίδα Προγεννητικός Έλεγχος.

11Τριχόπτωση στους άνδρες και πότε χρειάζονται εξετάσεις

Στους άνδρες η πιο συχνή μορφή είναι η ανδρογενετική αλωπεκία, με σταδιακή αραίωση στους κροτάφους και στην κορυφή. Όταν η εικόνα είναι τυπική και υπάρχει οικογενειακό ιστορικό, η διάγνωση γίνεται κυρίως κλινικά. Ωστόσο, εξετάσεις αίματος χρειάζονται όταν η απώλεια είναι διάχυτη, αιφνίδια, συνοδεύεται από κόπωση ή δεν ταιριάζει με την κλασική ανδρογενετική εικόνα.

Σε άνδρα με διάχυτη τριχόπτωση αξιολογούνται γενική αίματος, φερριτίνη/σίδηρος/TIBC, TSH/FT4, 25-OH, φερριτίνη/σίδη βιταμίνη D, Β12, φυλλικό, CRP/ΤΚΕ, ηπατικός και νεφρικός έλεγχος. Αν υπάρχει χαμηλή libido, κόπωση, μυϊκή αδυναμία ή υπογονιμότητα, μπορεί να προστεθεί ορμονικός έλεγχος με τεστοστερόνη, SHBG, LH, FSH και προλακτίνη.

12Τριχόπτωση σε παιδιά και εφήβους

Η τριχόπτωση σε παιδιά και εφήβους δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται όπως στους ενήλικες. Οι αιτίες μπορεί να είναι διατροφικές, λοιμώδεις, αυτοάνοσες, ενδοκρινολογικές ή ψυχογενείς. Συχνές καταστάσεις είναι η αλωπεκία areata, η μυκητίαση τριχωτού, η τριχοτιλλομανία, η τελογενής τριχορροή μετά από πυρετό και οι διατροφικές ελλείψεις.

Ο βασικός εργαστηριακός έλεγχος στα παιδιά περιλαμβάνει συνήθως γενική αίματος, φερριτίνη, σίδηρο/TIBC, Β12, φυλλικό, βιταμίνη D, TSH/FT4, CRP και ΤΚΕ. Αν υπάρχουν ενδείξεις αυτοάνοσης νόσου ή αλωπεκίας areata, ο παιδίατρος ή ο παιδοδερματολόγος μπορεί να ζητήσει θυρεοειδικά αντισώματα, ANA ή άλλες εξετάσεις.

13Φάρμακα, δίαιτες, λοιμώξεις και στρες

Η τελογενής τριχορροή συχνά εμφανίζεται μετά από γεγονός που «σοκάρει» τον οργανισμό. Το γεγονός μπορεί να έχει προηγηθεί 2–3 μήνες πριν. Γι’ αυτό το ιστορικό πρέπει να γυρίζει πίσω στον χρόνο και όχι μόνο στην εβδομάδα που άρχισε η τριχόπτωση.

Πυρετός, COVID-19, βαριά γρίπη, χειρουργείο, νοσηλεία, έντονο ψυχολογικό στρες, γρήγορη απώλεια βάρους, πολύ χαμηλή πρόσληψη θερμίδων, πρωτεϊνικός περιορισμός, διατροφικές διαταραχές και ορισμένα φάρμακα μπορούν να πυροδοτήσουν διάχυτη απώλεια μαλλιών.

Φάρμακα που έχουν συσχετιστεί με τριχόπτωση σε ορισμένους ασθενείς περιλαμβάνουν ρετινοειδή, αντιπηκτικά, ορισμένα αντικαταθλιπτικά, αντιεπιληπτικά, β-αναστολείς, αντιθυρεοειδικά, ορμονικές θεραπείες και χημειοθεραπευτικά. Η αναφορά φαρμάκων στον ιατρό είναι απαραίτητη, αλλά η διακοπή δεν πρέπει να γίνεται χωρίς ιατρική οδηγία.

14Προετοιμασία πριν από την αιμοληψία

Η προετοιμασία πριν από τις εξετάσεις αίματος για τριχόπτωση είναι σημαντική, επειδή σίδηρος, ορμόνες, προλακτίνη, γλυκόζη και ορισμένες ανοσοχημικές εξετάσεις επηρεάζονται από ώρα λήψης, τροφή, συμπληρώματα, βιοτίνη, άσκηση και στρες.

Μην διακόπτετε φάρμακα χωρίς ιατρική οδηγία. Αναφέρετε θυροξίνη, αντιθυρεοειδικά, ορμονικά σκευάσματα, αντισυλληπτικά, κορτιζόνη, ρετινοειδή, αντιπηκτικά, συμπληρώματα μαλλιών, πολυβιταμίνες και πρόσφατη λοίμωξη.

15Πώς ερμηνεύονται τα αποτελέσματα

Η ερμηνεία των εξετάσεων για τριχόπτωση δεν βασίζεται σε μία μεμονωμένη τιμή. Χρειάζεται συνδυασμός εξετάσεων, ιστορικού, συμπτωμάτων, διάρκειας τριχόπτωσης και κλινικής εικόνας του τριχωτού.

16Ποιο πακέτο εξετάσεων ταιριάζει σε κάθε περίπτωση

Δεν χρειάζονται όλες οι εξετάσεις σε όλους. Το σωστό πακέτο εξαρτάται από το φύλο, την ηλικία, τη διάρκεια, την κλινική μορφή, το ιστορικό και τα συνοδά συμπτώματα.

17Επανέλεγχος μετά από θεραπεία ή συμπληρώματα

Η τριχόπτωση δεν διορθώνεται από τη μια εβδομάδα στην άλλη. Ακόμη και όταν βρεθεί και διορθωθεί η αιτία, τα μαλλιά χρειάζονται χρόνο για να επανέλθουν στον αναγενή κύκλο. Συνήθως η πρώτη ουσιαστική αξιολόγηση γίνεται μετά από 3 μήνες, ενώ η πλήρης βελτίωση μπορεί να χρειαστεί 6–12 μήνες.

Ο επανέλεγχος εξαρτάται από το πρόβλημα. Μετά από θεραπεία σιδήρου ελέγχονται φερριτίνη, γενική αίματος και δείκτες σιδήρου. Μετά από διόρθωση βιταμίνης D γίνεται 25-OH D. Σε θυρεοειδική αγωγή ελέγχονται TSH και FT4 στο διάστημα που ορίζει ο ενδοκρινολόγος.

18Πότε χρειάζεται δερματολόγος, ενδοκρινολόγος ή άλλος ιατρός

Ο εργαστηριακός έλεγχος είναι σημαντικός, αλλά δεν αντικαθιστά την ιατρική εξέταση. Ο δερματολόγος αξιολογεί το τριχωτό, το μοτίβο αραίωσης, την παρουσία φλεγμονής, λέπισης, ουλών ή πλάκας χωρίς τρίχες. Ο ενδοκρινολόγος είναι απαραίτητος όταν υπάρχει θυρεοειδική, προλακτινική, επινεφριδιακή ή ωοθηκική διαταραχή.

Γυναικολογική αξιολόγηση χρειάζεται όταν η τριχόπτωση συνυπάρχει με ακανόνιστο κύκλο, υπογονιμότητα, υπερτρίχωση, ακμή ή πιθανό PCOS. Παιδιατρική ή παιδοδερματολογική εκτίμηση χρειάζεται στα παιδιά. Ρευματολογική αξιολόγηση μπορεί να χρειαστεί όταν υπάρχουν θετικά αυτοαντισώματα και συμβατά συμπτώματα.

19Πρακτικό πλάνο διερεύνησης τριχόπτωσης

Ένα πρακτικό πλάνο βοηθά να αποφευχθούν άσκοπες εξετάσεις και τυχαία συμπληρώματα. Η διερεύνηση ξεκινά από τα απλά, συχνά και διορθώσιμα αίτια και προχωρά σε πιο εξειδικευμένο έλεγχο μόνο όταν υπάρχει ένδειξη.

Στο εργαστήριο, η ιατρική ερμηνεία των αποτελεσμάτων βοηθά να φανεί αν χρειάζεται επανέλεγχος, παραπομπή ή συσχέτιση με άλλες εξετάσεις.

20Συχνές ερωτήσεις

21Τι να θυμάστε

22Κλείστε ραντεβού και βιβλιογραφία

Ερμηνεία αποτελεσμάτων από ιατρό στο εργαστήριό μας. Μπορείτε να προγραμματίσετε εξέταση ή να δείτε τον πλήρη κατάλογο διαθέσιμων εξετάσεων.

Ενημέρωση για εξετάσεις, φάρμακα και οδηγούς υγείας

Λάβετε σύντομες, ιατρικά επιμελημένες ενημερώσεις για εργαστηριακές εξετάσεις, σωστή προετοιμασία, φάρμακα, συχνές παρενέργειες και νέα άρθρα του Μικροβιολογικού Εργαστηρίου Λαμίας.

Email για λήψη ενημέρωσης*

Η ενημέρωση είναι εκπαιδευτική και δεν υποκαθιστά την ιατρική αξιολόγηση, την οδηγία του θεράποντος ιατρού ή του φαρμακοποιού.

Βιβλιογραφία

Το περιεχόμενο έχει εκπαιδευτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά ιατρική διάγνωση ή θεραπεία. Η ερμηνεία των εξετάσεων πρέπει να γίνεται από ιατρό, με βάση το ιστορικό, την κλινική εικόνα και τα συνοδά ευρήματα.